Categories
Journalism

HỒ SƠ CÁ NHÂN MỚI CỦA MARX ĐƯỢC TIẾT LỘ SAU TUYỂN TẬP MARX – ENGELS (MEGA 2)

Từ hơn một thập kỷ nay, các tờ báo và tạp chí có uy tín với lượng người đọc rộng rãi đã mô tả Karl Marx như lý thuyết gia có tầm nhìn xa, người có khả năng dự đoán được thời sự tương lai. Nhiều tác giả có quan điểm ủng hộ ý tưởng của Marx là giải pháp thay thế cho chủ nghĩa tư bản. Hầu như ở khắp mọi nơi, ông là chủ đề của trường đại học và các hội nghị liên trường. Sau hai mươi năm hoặc hơn bị lãng quên, các tác phẩm của ông, được tái bản hoặc xuất bản trong các ấn bản mới đã gặt hái được nhiều thành công trên các kệ sách, việc nghiên cứu tác phẩm của ông được đẩy mạnh đã thu về lượng người đọc ngày càng nhiều. Năm 2017 và 2018 đã mang lại cường độ mạnh mẽ hơn nữa cho thời kỳ của sự phục hưng ” Marx ” [1] trên khắp thế giới, nhờ vào nhiều ý tưởng ​​tổ chức kỷ niệm 150 năm ngày xuất bản Tư Bản và kỷ niệm hai trăm năm ngày sinh của Marx.

Những ý tưởng của Marx đã thay đổi thế giới. Ngày nay, mặc dù các lý thuyết của Marx được phổ biến ở dạng trở thành những hệ tư tưởng và học thuyết nhà nước để thống trị nhân loại trong thế kỷ XX, nhưng vẫn không có ấn bản đầy đủ về tất cả các tác phẩm và bài báo của ông. Lý do đó là do tính cách cẩn thận, không xuất bản nếu như tác phẩm đó không được hoàn chỉnh trong công việc của Marx; số lượng các công trình ông đã xuất bản ít hơn đáng kể so với tổng số các dự án còn dang dở, chưa nói đến máy in và những nhân viên in ấn. Cuộc sống nghèo khổ khắc nghiệt, cũng như sức khỏe ốm yếu liên miên của ông đã làm tăng thêm những lo lắng hàng ngày của ông; phương pháp nghiêm khắc và sự tự phê phán nghiêm khắc đã làm tăng thêm khó khăn trong nhiều công việc. Hơn nữa, niềm đam mê kiến ​​thức của ông vẫn không thay đổi theo thời gian và luôn thúc đẩy ông tiếp tục nghiên cứu những điều mới, và nhờ vào nó cũng như sự lao động không ngừng nghỉ của ông, ông đã mang lại những trái ngọt lý thuyết phi thường cho tương lai.

Ấn bản có giá trị đặc biệt trongi việc đánh giá lại thành tựu của Marx là ấm phẩm đã tái công bố vào năm 1998 Marx-Engels-Gesamtaus-gabe (MEGA2), ấn bản lịch sử phê phán đã tập hợp các tác phẩm hoàn chỉnh của Marx và Friedrich Engels. Hai mươi tám tập nữa đã xuất hiện (40 tập được xuất bản từ năm 1975 đến năm 1989), [2] và những tập khác đang trong quá trình chuẩn bị. MEGA2 được chia thành bốn phần: (1) tất cả các tác phẩm, bài báo và bản thảo do Marx và Engels viết (trừ Tư Bản); (2) Tư Bản và tất cả các nguyên vật liệu của nó; (3) thư từ – bao gồm 4.000 bức thư của Marx và Engels và 10.000 bức thư của những người khác gửi cho họ, một số lượng lớn được công bố lần đầu tiên trong MEGA2; và (4) các đoạn trích, chú thích, và tham khảo. Phần thứ tư này làm chứng cho những lao động thực sự mang tính bách khoa của Marx: Marx thường xen kẽ [3] các ghi chú với các đoạn trích từ các cuốn sách ông đã đọc, ông suy ngẫm về những gì có trong đó kể từ khi còn ở trường đại học, biến nó thành thói quen để ông biên soạn tác phẩm của mình. Công trình văn học của Marx có khoảng hai trăm cuốn sách ghi chú. Chúng rất cần thiết để hiểu được nguồn gốc lý thuyết của ông và về những yếu tố mà ông không thể phát triển như mong muốn. Các đoạn trích còn sót lại, trong khoảng thời gian dài từ 1838 đến 1882, được viết bằng tám ngôn ngữ (tiếng Anh, tiếng Hy Lạp cổ, tiếng Latinh, tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Ý, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Nga) và đề cập đến những lĩnh vực đa dạng nhất. Chúng được lấy từ các tác phẩm triết học, lịch sử nghệ thuật, tôn giáo, chính trị, luật pháp, văn học, lịch sử, kinh tế chính trị, quan hệ quốc tế, công nghệ, toán học, sinh lý học, địa chất học, thiên văn học, nông học, nhân chủng học, hóa học , và vật lý — không chỉ bao gồm sách và các bài báo, tạp chí mà còn cả các biên bản cơ bản cũng như các số liệu thống kê và báo cáo của chính phủ. Kho kiến ​​thức khổng lồ này, phần lớn được xuất bản trong những năm gần đây hoặc vẫn đang chờ được in ra, chúng đều là cơ sở xây dựng nên lý thuyết phê phán của Marx và đây là lần đầu tiên MEGA2 đã cho chúng ta cơ hội để được tiếp cận với chúng. [4]

Những tài liệu vô giá này, nhiều tài liệu chỉ có bằng tiếng Đức và do đó chỉ có giới nhỏ các nhà nghiên cứu đọc được đã cho chúng ta thấy một Marx rất khác với tài liệu mà nhiều nhà phê bình, hoặc các môn đồ tự phong, đã trình bày trong một thời gian dài. Thật vậy, việc tiếp thu văn bản mới trong MEGA2 có thể nói rằng, trong số các tác phẩm kinh điển về tư tưởng chính trị, kinh tế và triết học, Marx là tác giả có hồ sơ cá nhân thay đổi nhiều nhất trong những thập kỷ mở đầu của thế kỷ XXI. Bối cảnh chính trị mới, sau khi Liên Xô tan rã, cũng đã góp phần vào nhận thức mới mẻ này. Sự chấm dứt của chủ nghĩa Mác-Lênin đã giải phóng công việc của Marx khỏi gông cùm của một hệ tư tưởng cách xa quan niệm về xã hội của ông vài năm trời như thế này.

Nghiên cứu gần đây đã bác bỏ các cách tiếp cận khác nhau làm mất đi giá trị quan niệm của Marx về xã hội cộng sản về sự phát triển vượt trội của lực lượng sản xuất. Ví dụ, nó đã cho thấy tầm quan trọng của ông đối với vấn đề sinh thái: trong những lần lặp đi lặp lại, ông đã tố cáo sự thật rằng việc mở rộng phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa không chỉ làm gia tăng việc ăn cắp sức lao động của người lao động mà còn cướp đoạt tài nguyên thiên nhiên. Marx đã đi sâu vào nhiều vấn đề khác mà mặc dù thường bị các học giả đánh giá thấp, hoặc thậm chí phớt lờ công trình của ông, nhưng lại cho thấy tầm quan trọng cốt yếu đối với nền chính trị của thời đại chúng ta. Trong số này có quyền tự do cá nhân trong lĩnh vực kinh tế và chính trị, giải phóng giới, phê phán chủ nghĩa dân tộc, tiềm năng giải phóng của công nghệ, và các hình thức chủ sở hữu tập thể không do nhà nước kiểm soát. Vì vậy, ba mươi năm sau khi Bức tường Berlin sụp đổ, người ta mới có thể đọc thấy một Marx rất không giống như nhà lý thuyết theo thuyết giáo điều, kinh tế học và Châu Âu đã bị xuyên tạc quá lâu.

I. Khám phá mới về sự ra đời của quan niệm duy vật về lịch sử
Vào tháng 2 năm 1845, 15 tháng ở ở Paris rất quan trọng cho sự nghiệp chính trị của ông, Marx buộc phải chuyển đến Brussel, nơi ông được phép cư trú với điều kiện là ông ” không được công bố bất cứ điều gì về nền chính trị hiện tại ”. (Marx 1975b: 677). Trong ba năm ở thủ đô Bỉ, ông đã nghiên cứu hiệu quả về kinh tế chính trị và hình thành ý tưởng viết lách, cùng với Engels, Joseph Weydemeyer và Moses Hess, một nhà phê phán triết học Đức hiện đại , với những tác giả đứng đầu trong triết học Đức hiện đại là Ludwig Feuerbach, Bruno Bauer, và Max Stirner, và về chủ nghĩa xã hội Đức được giải thích bởi các nhà tiên tri khác nhau ” (Marx 1976: 72). Kết quả sau đó, các văn bản phê phán được xuất bản có tựa đề là Hệ tư tưởng Đức, có mục đích kép: chống lại các hình thức mới nhất của chủ nghĩa tân Hegel ở Đức, và sau đó, như Marx đã viết cho nhà xuất bản Carl Wilhelm Julius Leske vào ngày 1 tháng 8 năm 1846, ” để chuẩn bị xuất bản cho công chúng về quan điểm được áp dụng trong quan điểm kinh tế của tôi, quan điểm hoàn toàn trái ngược với học thuật của Đức trong quá khứ và hiện tại” (Marx và Engels 1982: 50; xem Musto 2018: 57). Bản thảo này ông đã làm cho đến tháng 6 năm 1846, nhưng chưa bao giờ được hoàn thành và xuất bản, tuy nhiên nó đã giúp ông xây dựng các quan điểm của mình rõ ràng hơn trước, mặc dù vẫn chưa ở dạng hoàn chỉnh, và hơn 40 năm sau Engels đã tự định nghĩa cho công chúng là ” quan niệm duy vật về lịch sử ” (F.Engels 1990a: 519) [5]

Ấn bản đầu tiên của Hệ Tư Tưởng Đức, xuất bản năm 1932, cũng như tất cả các ấn bản sau đó, chỉ kết hợp các sửa đổi nhỏ, đã được gửi đến các nhà xuất bản với vẻ ngoài của một cuốn sách đã hoàn chỉnh. Đặc biệt, những người biên tập bản thảo này đã biên tập chưa hoàn chỉnh và tạo ra nhận định sai lầm rằng Hệ tư tưởng Đức đã bao gồm một chương mở đầu quan trọng về Feuerbach, trong đó Marx và Engels đã đặt ra một cách thấu đáo các quy luật của ” chủ nghĩa duy vật lịch sử ” (một thuật ngữ Marx không bao giờ sử dụng). Như đã nói bởi Althusser, đây là nơi mà họ đã hình thành “một sự phá vỡ nhận thức luận rõ ràng” với các tác phẩm trước đây của họ (Althusser 1996: 33). Hệ Tư tưởng Đức đã sớm trở thành một trong những văn bản triết học quan trọng nhất của thế kỷ XX. Theo Henri Lefebvre (1968: 71), nó đặt ra ” những luận điểm cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử. ” Maximilien Rubel (1980: 13) cho rằng ” bản thảo này chứa đựng tuyên bố công phu nhất về khái niệm duy vật và phê phán về lịch sử. ” David McLellan (1975: 37) cũng thẳng thắn không kém khi khẳng định rằng nó ” chứa tài liệu chi tiết nhất của Marx về quan niệm duy vật của ông về lịch sử. ”

Nhờ Tập I / 5 của MEGA2, Deutsche Ideologie: Manuskripte und Drucke (1845–1847) (Marx và Engels 2017; 1893), những giả thuyết tuyên bố như vậy hiện đã giảm bớt và Hệ tư tưởng Đức đã khôi phục lại tính không hoàn chỉnh ban đầu của nó [ cuốn sách vốn chưa bao giờ hoàn chỉnh]. Ấn bản này – bao gồm 17 bản thảo với tổng số 700 trang cộng với phê phán hệ thống 1200 trang cung cấp các biến thể và tương quan của tác giả và chỉ ra quan hệ tương quan của mỗi phần được thiết lập một lần và cho tất cả các ký tự rời rạc của văn bản [6] – sự ngụy biện Marx nhiều nhất nằm trong các tác phẩm ” chủ nghĩa khoa học ” và tất cả các bản thảo của Hệ tư tưởng Đức. Đối với việc phê phán triết học Đức trong cuộc đời của Marx cũng là một lời cảnh báo gay gắt chống lại các xu hướng chỉ diễn giải xã hội trong tương lai: ‘‘ Không chỉ trong các câu trả lời, ngay cả trong các câu hỏi của nó cũng có một sự thần bí ’’ (Marx và Engels 1976: 28).

Trong cùng thời gian đó, nhà cách mạng trẻ sinh ra ở Trier đã mở rộng các nghiên cứu mà ông đã bắt đầu ở Paris. Năm 1845, ông dành tháng Bảy và tháng Tám ở Manchester để nghiên cứu tài liệu kinh tế rộng lớn bằng tiếng Anh và biên soạn chín cuốn sách ghi chú (cái gọi là Manchester Notebooks), chủ yếu từ các sách hướng dẫn về kinh tế chính trị và sách về lịch sử kinh tế. Tập MEGA2 IV / 4, Exzerpte und Notizen Juli bis tháng 8 năm 1845 (Marx và Engels 1988), chứa năm cuốn sổ đầu tiên trong số những cuốn sổ này, cùng với ba cuốn ghi chép của Engels cùng thời ở Manchester. Volume IV / 5, Exzerpte und Notizen Juli 1845 bis Dezember 1850 (Marx và Engels 2015; 650), hoàn thành loạt văn bản này và cung cấp những phần chưa được xuất bản trước đây của chúng cho các nhà nghiên cứu. Nó bao gồm Ghi chú – các cuốn 6, 7, 8 và 9, chứa các đoạn trích của Marx từ 16 tác phẩm về kinh tế chính trị. Phần lớn nhất trong nhóm kinh tế chính trị này đến từ “Những điều sai trái và Thuốc chữa bệnh” của John Francis Bray (1839) và bốn văn bản của Robert Owen, đặc biệt là Cuốn sách về Thế giới Đạo đức Mới (1849) của ông, tất cả đều là mối quan tâm lớn của Marx vào thời điểm đó. Chủ nghĩa xã hội ở Anh và sự tôn trọng sâu sắc của ông đối với Owen, một tác giả mà quá nhiều người theo chủ nghĩa Marx đã quá vội vàng viết tắt là ”người không tưởng. ” cùng thời kỳ.

Những nghiên cứu này về lý thuyết xã hội chủ nghĩa và kinh tế chính trị không gây trở ngại cho việc tham gia chính trị theo thói quen của Marx và Engels. 800 trang và hơn thế nữa của Tập I / 7 được xuất bản gần đây, Werke, Artikel, Entwurfe, Februar bis Oktober 1848 (Marx và Engels 2016; 1294), cho phép chúng ta đánh giá cao quy mô của cuốn sách này vào năm 1848, một trong những vấn đề chiếm nhiều năm hoạt động chính trị và báo chí nhất trong cuộc đời của các tác giả Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản. Sau khi một phong trào cách mạng có quy mô và cường độ chưa từng có đã đẩy trật tự chính trị và xã hội của lục địa châu Âu vào khủng hoảng, các chính phủ đã thực hiện mọi biện pháp đối phó có thể để chấm dứt các cuộc nổi dậy. Bản thân Marx đã nói về hậu quả và bị trục xuất khỏi Bỉ vào tháng Ba. Tuy nhiên, một nền cộng hòa vừa mới được tuyên bố ở Pháp, và Ferdinand Flocon, bộ trưởng trong Chính phủ Provional, đã mời Marx trở lại Paris: ‘‘ Marx thân yêu và dũng cảm. . .”

Sau đấy, Marx phải bỏ qua các nghiên cứu về kinh tế chính trị và tham gia hoạt động báo chí để ủng hộ cuộc cách mạng, giúp lập biểu đồ gợi ý về một bài giảng chính trị. Sau một thời gian ngắn ở Paris, vào tháng 4, ông chuyển đến Rhineland và hai tháng sau đó bắt đầu chỉnh sửa Neue Rheinische Zeitung, lúc đó được thành lập ở Cologne. Một cách mạng với cường đố lớn và trụ cột của nó có ý nghĩa chính nghĩa của những người nổi dậy và thúc giục giai cấp vô sản thúc đẩy ” cuộc cách mạng xã hội và đại chúng ” (Marx 1977: 178).

Gần như tất cả các bài báo trong Neue Rheini- sche Zeitung đều được xuất bản ẩn danh. Một trong những điểm đáng khen của MEGA2 tập I / 7 là đã gán tên chính xác tác giả của 36 văn bản, Marx viết gì hoặc Engels viết gì, trong khi các bộ tuyển tập trước đó khiến chúng ta nghi ngờ về việc ai đã viết đoạn văn nào. Trong tổng số 275, đầy đủ 125 được in ở đây lần đầu tiên trong một ấn bản của các tác phẩm của Marx và Engels. Một phụ lục cũng bao gồm 16 tài liệu thú vị chứa các tài liệu về một số công việc của hai ông tại các cuộc họp của Liên minh những người cộng sản, tổng hợp của Hiệp hội Dân chủ Cologne và Liên minh Vienna. Những người quan tâm đến hoạt động chính trị và tạp chí của Marx trong ” năm khởi nghĩa’ 1848”, sẽ tìm thấy ở đây nhiều tài liệu vô giá để nâng cao kiến ​​thức của họ.

II. Tư Bản: Phê phán chưa hoàn thành
Phong trào cách mạng nổi lên khắp châu Âu vào năm 1848 đã bị đánh bại trong một khoảng thời gian ngắn, và vào năm 1849, sau hai lệnh trục xuất khỏi Phổ và Pháp, Marx không còn lựa chọn nào khác hơn là phải băng qua eo biển Manche. Ông ở lại Anh như một người lưu vong và không quốc tịch trong suốt phần đời còn lại của mình, nhưng lệnh cấm của châu Âu không thể giới hạn tài năng của ông trong việc viết bài phê phán kinh tế chính trị của mình. Vào thời điểm đó, London là trung tâm kinh tế và tài chính hàng đầu thế giới, là ” tiền đề của vũ trụ địa lý ” (Marx 1978: 134), và có vị trí thuận lợi nhất để quan sát sự phát triển kinh tế mới nhất của xã hội tư bản. Marx cũng nhận việc trở thành phóng viên của New-York Tribune, tờ báo có số lượng phát hành lớn nhất tại Mỹ. Trong nhiều năm, Marx đã chờ đợi sự bùng nổ của một cuộc khủng hoảng mới, và khi cuộc khủng hoảng này thành hiện thực vào năm 1857, ông đã dành nhiều thời gian của mình để phân tích những đặc điểm chính của nó. Tập I / 16, Artikel Oktober 1857 bis Dezember 1858 (Marx và Engels 2018; 1181 ), bao gồm 84 bài báo mà ông đã xuất bản. Từ mùa thu năm 1857 đến cuối năm 1858 trên tờ New-York Tribune, bao gồm những bài thể hiện những đánh giá đầu tiên của ông đối với cuộc khủng hoảng tài chính năm 1857. Nhật báo Mỹ thường in các bài xã luận không ký tên, nhưng nghiên cứu về ấn bản mới này của MEGA2 đã làm cho nó có thể quy kết thêm hai bài báo cho Marx, cũng như bổ sung bốn bài đã được các biên tập viên sửa đổi đáng kể và một bài nữa mà vẫn chưa xác định được tác giả là ai.

Trong thời gian này Marx bị thúc đẩy về kinh tế gia đình nên ông cũng tham gia ủy ban biên tập của The New American Cyclopædia và đồng ý biên soạn một số mục cho dự án này (MEGA2 tập I / 16 gồm 39 bài trong số này). Mặc dù khoản thanh toán $2 cho mỗi trang là rất thấp nhưng nó vẫn là một phần bổ sung cho tình hình tài chính tồi tệ của ông lúc bấy giờ. Hơn nữa, ông giao phần lớn công việc cho Engels, để ông có thể dành nhiều thời gian hơn cho các bài viết về kinh tế của mình.

Công việc của Marx trong thời kỳ này rất đáng chú ý và có phạm vi rộng lớn. Cùng với những cam kết thực tế của mình, từ tháng 8 năm 1857 đến tháng 5 năm 1858, ông đã điền vào tám cuốn sổ nổi tiếng được gọi là Grundrisse. Nhưng ông cũng tự đặt cho mình nhiệm vụ khó khăn là nghiên cứu tương tự về cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới lần thứ nhất. Tập IV / 14, Exzerpte, Zeitungsausschnitte und Notizen zur Weltwirtschaftskrise (Krisen- hefte), tháng 11 năm 1857 bis Februar 1858 (Marx 2017; 680), phần này bổ sung vào kiến ​​thức cho chúng ta một cách rõ ràng và liên kết nhất về quá trình sản xuất lý thuyết kinh tế của Marx. Trong một bức thư gửi cho Engels ngày 18 tháng 12 năm 1857, Marx đã mô tả sự bùng nổ trong các hoạt động sôi nổi của mình:

Tôi đang làm việc rất nhiều, theo luật tôi đặt ra là làm việc cho đến 4 giờ sáng. Tôi đang tham gia vào một nhiệm vụ quan trọng kép: 1. Xây dựng các phác thảo [Grundrisse] về kinh tế chính trị. (Vì lợi ích của công chúng, điều hoàn toàn cần thiết là phải đi sâu tìm hiểu vấn đề, cũng như đối với cá nhân tôi, để thoát khỏi cơn ác mộng này.) 2. Cuộc khủng hoảng hiện tại. Ngoài các bài báo cho Tribune [New-York], tất cả những gì tôi làm là ghi chép về nó, tuy nhiên, việc này chiếm một khoảng thời gian đáng cân nhắc. Tôi nghĩ rằng, đối với số báo mùa xuân, chúng ta phải làm một tập sách nhỏ về cuộc khủng hoảng này như một lời nhắc nhở với công chúng Đức rằng chúng ta vẫn đang tiếp tục làm việc, và luôn như vậy. (Marx và Engels 1983: 224)

Vì vậy, kế hoạch của Marx là thực hiện đồng thời hai dự án: một tác phẩm lý thuyết về sự phê phán phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và một cuốn sách mang tính thời sự nghiêm ngặt hơn về sự thăng trầm của cuộc khủng hoảng đang diễn ra. Đây là lý do tại sao trong cái gọi là Sổ tay về khủng hoảng, không giống như các tập tương tự trước đó, Marx không biên soạn các phần trích từ công trình của các nhà kinh tế học khác mà thu thập một lượng lớn các bản tin về sự sụp đổ của các ngân hàng lớn, về sự thay đổi của giá thị trường chứng khoán, những thay đổi trong các mô hình thương mại, tỷ lệ thất nghiệp và sản lượng công nghiệp. Ông đặc biệt chú ý đến việc phân biệt những phân tích của ông với những phân tích của rất nhiều người khác, cũng như những người chỉ quy các cuộc khủng hoảng là do việc cấp tín dụng sai và sự gia tăng của hiện tượng đầu cơ. Marx đã chia các ghi chú của mình cho ba cuốn sổ riêng biệt. Trong cuốn đầu tiên và ngắn nhất, mang tên ‘‘ 1857 France ’’, ông thu thập dữ liệu về tình hình thương mại của Pháp và các chỉ số đo lường chính do Ngân hàng Pháp thực hiện. Cuốn thứ hai, “Cuốn sách về cuộc khủng hoảng năm 1857″, dài gần gấp đôi và chủ yếu đề cập đến nước Anh và thị trường tiền tệ. Các chủ đề tương tự cũng được trình bày trong cuốn sổ thứ ba dài hơn một chút, ‘‘ Sách về cuộc khủng hoảng thương mại ’’, trong đó Marx chú thích các dữ liệu và tin tức về quan hệ lao động, sản xuất nguyên liệu thô và thị trường lao động.

Công việc của Marx vẫn nghiêm túc như mọi khi: ông sao chép từ hơn một chục tạp chí và tờ báo, theo thứ tự thời gian, những phần thú vị nhất của nhiều bài báo và bất kỳ thông tin nào khác mà ông có thể sử dụng để tóm tắt những gì đang xảy ra. Mặc dù ông cũng thường xuyên tham khảo Morning Star, The Manchester Guardian và The Times nhưng nguồn chính của ông là The Economist – một tuần thôi mà ông đã viết được khoảng một nửa số ghi chú của mình. Tất cả các phần trích dẫn được biên dịch bằng tiếng Anh. Trong những cuốn sổ ghi chép này, Marx không gò bó mình trong việc chép lại những bản tin chính liên quan đến Mỹ và Anh. Ông cũng theo dõi các sự kiện quan trọng nhất ở các nước Châu Âu khác – đặc biệt là Pháp, Đức, Áo, Ý, và Tây Ban Nha – và dành sự quan tâm sâu sắc đến các nơi trên thế giới, đặc biệt là Ấn Độ và Trung Quốc, Viễn Đông, Ai Cập, và thậm chí cả Brazil và Úc.

Nhiều tuần trôi qua, Marx từ bỏ ý định xuất bản một cuốn sách về cuộc khủng hoảng và tập trung toàn bộ sức lực vào công trình lý thuyết phê phán kinh tế chính trị mà theo quan điểm của ông thì không thể chậm trễ hơn nữa. Tuy nhiên, Sổ tay về cuộc khủng hoảng vẫn đặc biệt hữu ích trong việc bác bỏ một ý tưởng sai lầm về những phỏng đoán về Marx trong thời kỳ này. Trong một bức thư ngày 16 tháng 1 năm 1858, gửi cho Engels, ông viết rằng ” liên quan đến phương pháp ” để sử dụng cho công việc của mình ” Logic của Hegel rất hữu ích cho ông ” và nói thêm rằng ông muốn làm nổi bật nó ” ở các khía cạnh hợp lý ” (Marx và Engels 1983: 249). Trên cơ sở này, một số người nghiên cứu công trình của Marx đã kết luận rằng khi viết cuốn Grundrisse, ông đã dành thời gian đáng kể để nghiên cứu lối viết luận của Hegel. Nhưng việc xuất bản Tập IV / 14 nói rõ rằng mối quan tâm chính của ông vào thời điểm đó là phân tích thực nghiệm các sự kiện liên quan đến cuộc khủng hoảng kinh tế lớn mà ông đã dự đoán từ rất lâu.

Những nỗ lực không ngừng của Marx để hoàn thành ” phê phán kinh tế chính trị ” của ông cũng là chủ đề chính của Tập III / 12, Tóm tắt, tháng 1 1862 đến tháng 9 năm 1864 (Marx và Engels 2013; 1529 ) trong đó có thư từ của ông bắt đầu từ năm 1862 cho đến khi thành lập Hiệp hội nam giới lao động liên quốc gia. Sau đó 425 bức thư còn sót lại, 112 bức thư trao đổi giữa Engels và Marx, trong khi 35 bức thư được viết cho và 278 bức nhận được từ những người thứ ba (227 bức trong nhóm này được xuất bản lần đầu tiên ở ấn bản này). Việc bao gồm ấn bản sau – sự khác biệt đáng kể nhất so với tất cả các ấn bản trước đã tạo thành một kho tàng giàu có cho độc giả quan tâm, cung cấp vô số thông tin mới về các sự kiện và lý thuyết mà Marx và Engels đã học được từ phụ nữ và nam giới mà họ có một cam kết chính trị chung.

Giống như tất cả các tập thư MEGA2 khác, tập này cũng kết thúc bằng một tập hợp các bức thư do Marx và Engels viết, hoặc gửi cho nhau, Marx và Engels không để lại nhiều dấu vết chứng minh bản thân họ là chủ của những bức thư. Những con số này lên đến tổng số 125, gần một phần tư số còn nguyên vẹn, và bao gồm đầy đủ 57 bức do Marx viết. Trong những trường hợp này, ngay cả những nhà nghiên cứu khắt khe nhất cũng không thể làm gì hơn là suy đoán về các giả thuyết phỏng đoán khác nhau.

Trong số các điểm thảo luận chính trong thư từ của Marx từ đầu những năm 1860 là Nội chiến Hoa Kỳ, cuộc nổi dậy của người Ba Lan chống lại sự chiếm đóng của Nga và sự ra đời của Đảng Dân chủ Xã hội của Đức lấy cảm hứng từ các nguyên tắc của Ferdinand Lassalle. Tuy nhiên, một chủ đề liên tục lặp đi lặp lại là cuộc đấu tranh của ông đã đạt được tiến bộ trong việc viết Capital.

Trong thời kỳ này, Marx đã đưa ra một lĩnh vực nghiên cứu mới: ” Các lý thuyết về giá trị thặng dư. ” Trong hơn mười cuốn sổ ghi chép, ông đã phân tích tỉ mỉ cách tiếp cận của các nhà kinh tế học lớn trước ông, ý tưởng cơ bản của ông là ” tất cả các nhà kinh tế học đều mắc lỗi, không phải xem xét giá trị thặng dư ở dạng thuần túy, mà ở dạng lợi nhuận và địa tô cụ thể ” (Marx 1988: 348). Trong khi đó, hoàn cảnh kinh tế của Marx tiếp tục tuyệt vọng. Vào ngày 18 tháng 6 năm 1862, ông viết cho Engels: ” Mỗi ngày, vợ tôi nói rằng cô ấy ước cô ấy và những đứa trẻ được an toàn trong nấm mồ của họ, và tôi thực sự không thể trách cô ấy, vì những sỉ nhục, dằn vặt và cảnh giác mà một người phải trải qua. Trong hoàn cảnh như vậy quả thực là không thể diễn tả được. ” Tuy nhiên, Marx đã cố gắng ” làm việc chăm chỉ ” và bày tỏ sự hài lòng với Engels: ” Thật kỳ lạ, chất xám của tôi hoạt động tốt hơn trong hoàn cảnh nghèo đói xung quanh hơn nhiều năm qua” ( Marx và Engels 1985: 380). Vào ngày 10 tháng 9 cùng năm, Marx viết cho Engels rằng ông có thể sẽ nhận được một công việc ‘‘trong một văn phòng đường sắt ’’ trong năm mới (sđd.:417). Vào ngày 28 tháng 12, ông ấy nhắc lại với người bạn của mình Ludwig Kugel- mann rằng mọi thứ đã trở nên tuyệt vọng đến mức ông ấy đã ‘‘ quyết định trở thành một ‘người năng suất’ ’’; cuối cùng ông đã không nhận được công việc đấy. Marx đã kể lại với lời châm biếm điển hình của ông: ‘‘ May quá — hay có lẽ tôi nên nói không may? —Tôi không nhận được công việc vì chữ tôi xấu quá ’’ (sđd.:436).

Cùng với những căng thẳng về tài chính, Marx đã phải gánh chịu rất nhiều vấn đề về sức khỏe. Tuy nhiên, từ mùa hè năm 1863 đến tháng 12 năm 1865, ông bắt tay vào việc chỉnh sửa thêm các phần khác nhau mà ông đã quyết định chia nhỏ trong Tư Bản. Cuối cùng, ông đã soạn thảo được bản thảo đầu tiên của Tập Một; bản thảo duy nhất của Tập ba, trong đó ông trình bày mấu chốt duy nhất của mình về quá trình hoàn chỉnh của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa; và một phiên bản đầu tiên của Tập hai, trình bày tổng quát đầu tiên về quá trình luân chuyển của tư bản.

Tập II / 11 của MEGA2, Manuskripte zum zweiten Buch des ” Kapitals, ” 1868 bis 1881 (Marx và Engels 2008; 1850), chứa tất cả các bản thảo cuối cùng liên quan đến Tập hai của Tư bản mà Marx đã soạn thảo từ năm 1868 đến 1881. Chín trong số mười bản thảo này đã không được xuất bản trước. Vào tháng 10 năm 1867, Marx trở lại viết Capital, Tập hai, nhưng các vấn đề sức khỏe khác nhau buộc ông phải gián đoạn đột ngột. Vài tháng sau, sau gần ba năm đã trôi qua kể từ khi tập 1 của ông được xuất bản, ông mới có thể làm việc trở lại. Marx đã hoàn thành hai chương đầu tiên vào mùa xuân năm 1868, nhưng các nhóm bản thảo khác khiến ông phải hoàn thành vào cuối năm đó là về mối quan hệ giữa giá trị thặng dư và tỷ suất lợi nhuận, quy luật tỷ suất lợi nhuận và các biến thái của tư bản. Phiên bản mới của chương thứ ba đã được hoàn thiện trong vòng hai năm tới. Tập II / 11 kết thúc với một số văn bản ngắn mà lúc bấy giờ Marx đã rất già và ông đã viết trong khoảng thời gian từ tháng 2 năm 1877 đến mùa xuân năm 1881.

Các bản thảo của Tư bản, Tập hai, được giữ nguyên bất cứ thứ gì ngoại trừ trạng thái dứt khoát trình bày một số vấn đề lý thuyết. Tuy nhiên, phiên bản cuối cùng của Tập hai đã được Engels xuất bản vào năm 1885, và hiện nó xuất hiện trong Tập II / 13 của MEGA2, mang tên Karl Marx: Das Kapital: Kritik der Politischen O¨ konomie, Band Zweiter. Herausge- geben von Friedrich Engels, Hamburg 1885 (Marx 2008; 800). Cuối cùng, Tập II / 4.3, O¨ konomische Manu- skripte 1863–1868, Teil 3 (Marx 2012; 1065 ), [7] hoàn thành phần thứ hai của một phần nhỏ của văn bản này gần đây đã được dịch sang tiếng Anh với tên gọi ‘‘ Marx’s Economic Manuscript of 1867–68 (Excerpt) ’’ (Marx 2019). MEGA2 Tập này, nối tiếp II / 4.1 và II / 4.2 trong loạt trước, [8] gồm 15 bản thảo chưa được xuất bản cho đến nay từ mùa thu năm 1867 đến cuối năm 1868. Bảy trong số này là các mảnh bản thảo của Capital, Tập ba; chúng có một công cụ tính toán rất rời rạc, và Marx không bao giờ cập nhật chúng theo cách phản ánh sự tiến bộ trong nghiên cứu của ông. Ba phần khác liên quan đến Tập Hai, trong khi năm phần còn lại giải quyết các vấn đề liên quan đến sự phụ thuộc lẫn nhau giữa Tập Hai và Ba và bao gồm các bình luận về các đoạn trích từ các tác phẩm của Adam Smith và Thomas Malthus. Những thứ này đặc biệt kích thích đối với các nhà kinh tế quan tâm đến lý thuyết của Marx về tỷ suất lợi nhuận và những ý tưởng của ông về lý thuyết giá cả. Các nghiên cứu ngữ văn liên quan đến phần trước của tập này cũng đã chỉ ra rằng bản thảo gốc của Capital, Tập Một (trong đó ” Chương Sáu: Kết quả của Quy trình Sản xuất Ngay lập tức ” từng được coi là phần duy nhất còn sót lại) có từ giai đoạn 1863–64, và rằng Marx đã cắt và dán nó vào bản sao ông chuẩn bị xuất bản. [9]

Với việc xuất bản MEGA2 tập II / 4.3, tất cả các văn bản phụ trợ liên quan đến Capital đã được cung cấp, từ cuốn ” Giới thiệu ” nổi tiếng, được viết vào tháng 7 năm 1857 – những sự sụp đổ lớn nhất trong thời kỳ tồn tại của chủ nghĩa tư bản, cho đến những mảnh cuối cùng được phát hành vào mùa xuân năm 1881. Chúng ta đang nói đến 15 tập cùng với rất nhiều cuốn sách bổ sung cồng kềnh tạo thành một bộ máy phê phán đáng gờm cho văn bản chính. Chúng bao gồm tất cả các bản thảo từ cuối những năm 1850 và đầu những năm 1860, phiên bản đầu tiên của Capital xuất bản năm 1867 (các phần trong số đó sẽ được sửa đổi trong các lần xuất bản tiếp theo), bản dịch tiếng Pháp được Marx viết xuất hiện từ năm 1872 đến năm 1875, và tất cả những thay đổi mà Engels đã thực hiện cho các bản thảo của Tập hai và ba đã khiến cho quá trình biên soạn Tư Bản bị lệch. Nó không phải cường điệu khi nói rằng chỉ đến bây giờ chúng ta mới có thể hiểu đầy đủ về giá trị, giới hạn và sự chưa hoàn thiện của các tác phẩm của Marx

Công việc biên tập mà Engels đảm nhận sau cái chết của bạn mình để chuẩn bị cho các phần chưa hoàn thành của Capital để xuất bản là vô cùng phức tạp. Các kịch bản, bản nháp và các đoạn nhỏ khác nhau của các Tập Hai và Ba, được viết từ năm 1864 đến năm 1881, tương ứng với khoảng 2.350 trang của MEGA2. Engels đã xuất bản thành công Tập hai vào năm 1885 và Tập ba vào năm 1894. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hai tập này xuất hiện từ việc tái thiết các văn bản không hoàn chỉnh, thường bao gồm các tài liệu không đồng nhất. Chúng được viết trong hơn một khoảng thời gian và do đó bao gồm các phiên bản khác nhau, và đôi khi mâu thuẫn các ý tưởng của Marx.

III. Quốc tế, các nghiên cứu của Marx về tư bản, và các công trình nghiên cứu cuối cùng của Engels
Ngay sau khi xuất bản Tư bản, Marx tiếp tục hoạt động dân quân và cam kết không ngừng với công việc của Hiệp hội những người đàn ông làm việc quốc tế. Giai đoạn này trong tiểu sử chính trị của ông được ghi lại trong Tập I / 21, Werke, Artikel, Entwurfe, tháng 9 năm 1867 đến tháng 3 1871 (Marx và Engels 2009; 2.432), trong đó có hơn 150 văn bản và tài liệu cho giai đoạn này từ năm 1867 đến năm 1871, cũng như biên bản của 169 cuộc họp của Đại hội đồng ở London trong đó Marx đã đề cập đến (bị bỏ qua trong tất cả các ấn bản trước đó của các tác phẩm của Marx và Engels [10]) . Như vậy, nó cung cấp tài liệu nghiên cứu cho những năm quan trọng trong cuộc đời của Quốc tế. Ngay từ những ngày đầu tiên, vào năm 1864, những ý tưởng của Pierre-Joseph Proudhon đã trở thành bá chủ ở Pháp, nói tiếng Pháp, Thụy Sĩ, và Bỉ, và những người theo chủ nghĩa tương hỗ – cái tên mà những người theo tư tưởng của ông tự phong và cho rằng họ là cánh ôn hòa nhất của Quốc tế. Cực kỳ thù địch với sự can thiệp của nhà nước vào bất kỳ lĩnh vực nào, họ phản đối xã hội hóa ruộng đất và tư liệu sản xuất cũng như mọi hành vi sử dụng đình công làm vũ khí. Các văn bản được xuất bản trong tập này cho thấy Marx đã đóng một vai trò quan trọng như thế nào trong cuộc đấu tranh lâu dài nhằm giảm bớt ảnh hưởng của Proudhon ở Quốc tế. Chúng bao gồm các tài liệu liên quan đến việc chuẩn bị các đại hội Brussels (1868) và Basel (1869), nơi Liên bang đưa ra tuyên bố rõ ràng đầu tiên về việc xã hội hóa các phương tiện sản xuất của các cơ quan nhà nước và ủng hộ quyền xóa bỏ quyền sở hữu cá nhân đối với đất đai. Điều này đánh dấu một thắng lợi quan trọng của Marx và sự xuất hiện đầu tiên của các nguyên tắc xã hội chủ nghĩa trong chương trình chính trị của một tổ chức công nhân lớn.

Ngoài chương trình chính trị của Hiệp hội Lao động Quốc tế, cuối những năm 1860 và đầu những năm 1870 có rất nhiều xung đột xã hội. Nhiều công nhân tham gia các hoạt động phản đối đã quyết định liên lạc với Quốc tế, tổ chức có tiếng tăm ngày càng lan rộng, và yêu cầu tổ chức này ủng hộ các cuộc đấu tranh của họ. Thời kỳ này cũng chứng kiến ​​sự ra đời của một số bộ phận IWMA của công nhân Ireland ở Anh. Marx đã lo lắng về sự chia rẽ mà chủ nghĩa dân tộc bạo lực đã tạo ra trong hàng ngũ giới tư sản, và trong một tài liệu được gọi là ” Hiệp hội bí mật ”, ông nhấn mạnh rằng ” giai cấp tư sản Anh không chỉ bóc lột sự khốn cùng của người Ireland để kìm hãm tầng lớp lao động ở Anh bằng cách cưỡng bức nhập cư của những người Ireland nghèo ”; nó cũng đã chứng tỏ có thể chia công nhân ‘‘ thành hai phe thù địch ’’ (Marx 1985: 120). Theo quan điểm của ông, ‘‘ một quốc gia nô lệ cho một quốc gia khác thì sẽ tự rèn giũa cho chính mình xiềng xích ’’ (sđd.). Và cuộc đấu tranh giai cấp không thể trốn tránh một vấn đề quyết định như vậy. Một chủ đề chính khác trong tập sách, được đặc biệt chú ý trong các bài viết của Engels trong The Pall Mall Gazette, là sự phản đối cuộc chiến tranh Pháp-Phổ 1870–71.

Công việc của Marx trong Hiệp hội những người đàn ông làm việc quốc tế kéo dài từ năm 1864 đến năm 1872 và Tập IV / 18 hoàn toàn mới, Exzerpte und Notizen, Februar 1864 bis Oktober 1868, tháng 11 năm 1869, Ma¨rz, April, Juni 1870, Dezember 1872 (Marx và Engels 2019; 1294) cung cấp phần chưa biết cho đến nay của các nghiên cứu mà ông đã thực hiện trong những năm đó. Nghiên cứu của Marx diễn ra gần đồng thời với việc in Tập một của Tư bản hoặc sau năm 1867 khi ông chuẩn bị xuất bản Tập hai và ba. Tập MEGA2 này bao gồm năm cuốn sách trích dẫn và bốn cuốn sổ ghi chép tóm tắt của hơn một trăm tác phẩm đã xuất bản, báo cáo về các cuộc tranh luận của quốc hội và các bài báo tạp chí. Phần lớn và quan trọng nhất về mặt lý thuyết của những tài liệu này liên quan đến nghiên cứu của Marx về nông nghiệp, lợi ích chính của ông ở đây là tiền thuê mặt bằng, khoa học tự nhiên, điều kiện nông nghiệp ở các nước châu Âu khác nhau và Hoa Kỳ, Nga, Nhật Bản và Ấn Độ, và các hệ thống sở hữu đất đai trong các xã hội tiền tư bản.

Marx chăm chú đọc Hóa học trong Ứng dụng của nó vào Nông nghiệp và Sinh lý học (1843), một công trình của nhà khoa học người Đức Justus von Liebig mà ông cho là cần thiết vì nó cho phép ông sửa đổi niềm tin trước đây của mình rằng những khám phá khoa học của nông nghiệp hiện đại đã giải quyết được vấn đề bổ sung đất. Kể từ đó, ông ngày càng quan tâm sâu sắc đến cái mà ngày nay chúng ta gọi là ” sinh thái học ”, đặc biệt là xói mòn đất và phá rừng. Trong số những cuốn sách khác gây ấn tượng mạnh mẽ với Marx trong thời kỳ này, một vị trí đặc biệt được giao cho phần “Giới thiệu về lịch sử hình thành của Đức, Nông trại, Làng, Thị trấn và Cơ quan Công quyền (1854)” của nhà lý luận chính trị và pháp lý. nhà sử học Georg Ludwig von Maurer. Trong một bức thư gửi cho Engels vào ngày 25 tháng 3 năm 1868, ông nói rằng ông đã tìm thấy những cuốn sách của Maurer ” cực kỳ quan trọng ”, vì chúng tiếp cận theo một cách hoàn toàn khác ” không chỉ thời nguyên thủy mà còn toàn bộ quá trình phát triển sau này của các thành phố đế quốc tự do, của các chủ điền trang có quyền miễn trừ, quyền công quyền, và cuộc đấu tranh giữa nông nô tự do và chế độ nông nô ” (Marx và Engels 1987: 557). Marx tiếp tục tán thành sự chứng minh của Maurer rằng tài sản tư nhân về đất đai thuộc về một giai đoạn lịch sử chính xác và không thể được coi là tài sản tự nhiên của nền văn minh nhân loại.

Cuối cùng, Marx đã đi sâu nghiên cứu ba tác phẩm tienesg Đức của Karl Fraas: Khí hậu và thế giới rau quả xuyên suốt các thời đại, Lịch sử của cả hai (1847), Lịch sử nông nghiệp (1852), và Bản chất của nông nghiệp (1857). Ông thấy cuốn đầu tiên trong số này ” rất thú vị ”, đặc biệt đánh giá cao phần mà Fraas đã chứng minh rằng ” sự thay đổi khí hậu và thực vật trong thời kỳ lịch sử. ” Ông mô tả tác giả là ” một người theo thuyết Darwin trước Darwin, ” người thừa nhận rằng ” tất cả các loài đã phát triển trong thời gian lịch sử.” Marx cũng bị ấn tượng bởi những cân nhắc sinh thái của Fraas và mối quan tâm liên quan của ông rằng ” trồng trọt – khi nó tiến hành trong quá trình sinh trưởng tự nhiên và không được kiểm soát một cách có ý thức sắp xếp đằng sau” (với tư cách là một nhà tư sản, ông đương nhiên là không đạt đến điểm này). Marx có thể phát hiện ra trong tất cả những điều này ” một khuynh hướng xã hội chủ nghĩa vô thức ” (Marx và Engels 1987: 558–59).

Sau khi xuất bản cái gọi là Sổ tay về Nông nghiệp, có thể lập luận với nhiều bằng chứng hơn trước rằng sinh thái học có thể đóng một vai trò lớn hơn nhiều trong suy nghĩ của Marx nếu ông có đủ năng lượng để hoàn thành hai tập cuối cùng của Tư bản.[11] Tất nhiên, phê bình sinh thái của Marx là phản kỹ thuật số vì lực đẩy của nó và, ngoài những hy vọng mà ông đặt vào tiến bộ khoa học, liên quan đến việc đặt câu hỏi về phương thức sản xuất nói chung.

Quy mô các nghiên cứu của Marx trong khoa học tự nhiên đã trở nên rõ ràng hoàn toàn kể từ khi xuất bản MEGA2 tập IV / 26, Exzerpte und Notizen zur Geologie, Mineralogie und Agrikulturchemie, tháng 3 đến tháng 9 năm 1878 (Marx 2011; 1104). Vào mùa xuân và mùa hè năm 1878, địa chất, khoáng vật học và hóa học nông nghiệp là trọng tâm trong các nghiên cứu của Marx hơn là kinh tế chính trị. Ông đã biên soạn các phần trích dẫn từ một số cuốn sách, bao gồm Lịch sử Tự nhiên của Nguyên liệu Thương mại (1872) của John Yeats, Sách về Tự nhiên (1848) của nhà hóa học Frie-drich Schoedler, và Các yếu tố của Hóa học và Địa chất Nông nghiệp (1856 ), bởi nhà hóa học và nhà khoáng vật học James Johnston. Giữa tháng 6 và đầu tháng 9, ông đang vật lộn với cuốn Sổ tay hướng dẫn học sinh của Joseph Jukes về Địa Lý (1857) (xem Marx 2011: 139–679), từ đó ông đã sao chép số lượng lớn nhất các phần trích dẫn. Trọng tâm chính của chúng là các câu hỏi về phương pháp luận khoa học, các giai đoạn phát triển của địa chất như một ngành và tính hữu ích của nó đối với sản xuất công nghiệp và nông nghiệp.

Những hiểu biết như vậy đã đánh thức trong Marx nhu cầu phát triển các ý tưởng của ông về lợi nhuận, mà lần cuối cùng đã chiếm lĩnh ông một cách sâu sắc vào giữa những năm 1860, khi ông viết bản thảo của phần ” Sự chuyển đổi của lợi nhuận thặng dư thành tiền thuê đất. ”trong Tư Bản, Tập ba. Một số bản tóm tắt của các văn bản khoa học tự nhiên có có ích rất lớn cho tài liệu mà ông đang nghiên cứu. Nhưng các đoạn trích khác, hướng nhiều hơn đến các khía cạnh lý thuyết, được dùng để hoàn thành Tập Ba. Engels sau này nhắc lại rằng Marx đã ‘‘ tiêm vào đầu. . . thời tiền sử, nông học, quyền sở hữu đất của Nga và Mỹ, địa chất, v.v., đặc biệt để giải quyết vấn đề lý thuyết ở một mức độ nào đó. . . đã được nhắc đến, bao gồm cả phần tiền thuê mặt bằng trong Tập III của Tư bản ” (Engels 1990b: 341) .[12] Các tập này của MEGA2 đều quan trọng hơn vì chúng dùng để làm các tin đồn huyền thoại, được lặp lại trong một số tiểu sử và nghiên cứu về Marx, rằng sau Tư bản, ông đã thỏa mãn trí tò mò về trí tuệ của mình và hoàn toàn từ bỏ việc học và nghiên cứu mới. [13]

Ba cuốn sách của MEGA2 được xuất bản trong thập kỷ trước liên quan đến tác phẩm quá cố của Engels. Tập I / 30, Werke, Artikel, Entwurfe Mai 1883 bis tháng 9 năm 1886 (Engels 2011; 1154) chứa 43 văn bản mà ông đã viết trong ba năm sau khi Marx qua đời. Trong số 29 tờ quan trọng nhất trong số này, 17 bài bao gồm các bài báo đã xuất hiện trên một số tờ báo chính của báo chí giai cấp công nhân châu Âu. Vì trong thời kỳ này, ông chủ yếu chăm chú vào việc biên tập các bản thảo Tư bản chưa hoàn chỉnh của Marx, nhưng Engels vẫn không bỏ qua việc can thiệp vào một loạt các vấn đề lý luận và chính trị đang nhức nhối. Ông cũng đưa ra một tác phẩm luận chiến nhằm vào sự trỗi dậy của chủ nghĩa lý tưởng trong giới học thuật Đức, Ludwig Feuerbach và Sự cáo chung của triết học cổ điển Đức. [14] văn bản khác, được xuất bản dưới dạng phụ lục trong tập MEGA2 này, là một số bản dịch của chính Engels và một loạt bài báo có chữ ký của các tác giả khác, những người được hưởng lợi từ sự cộng tác của ông.

MEGA2 cũng đã xuất bản một bộ thư từ mới của Engels. Tập III / 30, Briefwechsel Oktober 1889 bis tháng 11 năm 1890 (Engels 2013; 1512 trang), chứa 406 lá thư còn sót lại trong tổng số 500 lá thư trở lên mà ông đã viết trong khoảng thời gian từ tháng 10 năm 1889 đến tháng 11 năm 1890. Hơn nữa, lần đầu tiên việc đưa vào các bức thư từ những người có liên quan khác đã đánh giá cao hơn nữa những đóng góp mà Engels đã đóng góp vào sự phát triển của các đảng công nhân ở Đức, Pháp và Anh, trên một loạt các vấn đề lý luận và tổ chức. Một số nội dung được đề cập liên quan đến sự ra đời và nhiều cuộc tranh luận đang diễn ra ở Quốc tế thứ hai, đại hội thành lập diễn ra vào ngày 14 tháng 7 năm 1889.

Cuối cùng, Tập I / 32, Werke, Artikel, Entwurfe Marz 1891 bis tháng 8 năm 1895 (Engels 2010; 1590), tập hợp các bài viết trong bốn năm rưỡi cuối đời của Engels. Có một số tạp chí dành cho các tờ báo xã hội chủ nghĩa lớn thời bấy giờ, bao gồm Die Neue Zeit, Le Socialiste, và Critica Sociale, nhưng cũng có phần mở đầu và lời nói sau cho các bản tái bản khác nhau các tác phẩm của Marx và Engels, bản chép lại các bài phát biểu , các cuộc phỏng vấn và lời chào tới các đại hội quốc hội, tường thuật các cuộc trò chuyện, các tài liệu mà Engels đã soạn thảo cùng với những người khác, và một số bản dịch.

Do đó, ba tập sách này sẽ tỏ ra rất hữu ích cho việc nghiên cứu sâu hơn về những đóng góp về lý luận và chính trị muộn của ông. Nhiều ấn phẩm và hội nghị quốc tế được lên kế hoạch cho kỷ niệm hai trăm năm ngày sinh của ông (1820–2020). Mặc dù Engels sẽ không thể hiểu được hết Marx sau mười hai năm khi Marx qua đời, nhưng ông đã cống hiến sức lực của mình cho việc truyền bá chủ nghĩa Marx.

IV. Một Marx khác?
Vì sao khi xem xét lại các phê phán lịch sử trong tác phẩm của Marx đã khiến ông nổi lên trở lại? Ở một số khía cạnh nhất định, ông khác với nhà tư tưởng Mác mà nhiều người theo và những người chống đối đã trình bày trong nhiều năm — không nói đến những bức tượng đá được tìm thấy ở các quảng trường công cộng dưới chế độ không tự do của Đông Âu. Mặt khác, sẽ gây hiểu lầm khi những người quá phấn khích tung hô rằng ” Marx chưa được biết đến ” sau khi mỗi văn bản mới xuất hiện lần đầu tiên như các nghiên cứu gần đây đã đảo lộn mọi thứ mà thế giới vốn đã biết về ông. Điều mà MEGA2 cung cấp, đúng hơn, là cơ sở văn bản để suy nghĩ lại về một Marx khác biệt: không khác biệt bởi vì cuộc đấu tranh giai cấp đã loại bỏ tư tưởng của ông ấy (như một số học giả mong muốn, trong một biến thể của khúc ca cũ tác biệt ” nhà kinh tế học Marx ” ra và chống lại’ ‘nhà chính trị gia Marx’ , hay một “triết gia Marx”) và cố gắng thuyết phục mọi người rằng ông không có viết cái này, không có viết cái kia; những người đã được chuyển đổi Marx thành một kẻ giáo điều, thành kẻ thù truyền kiếp của “chủ nghĩa xã hội thực sự đang tồn tại”, chỉ biết giải quyết xung đột giai cấp.

Những tiến bộ mới đạt được trong các nghiên cứu của Marx cho thấy rằng việc chú giải công trình của Marx, cũng như nhiều lần khác trong quá khứ, ngày càng trở nên tinh vi hơn. Trong một thời gian dài, nhiều người theo chủ nghĩa Marx đã đánh giá cao các tác phẩm của Marx thời trẻ — chủ yếu là Bản thảo kinh tế và triết học năm 1844 và Hệ tư tưởng Đức — trong khi Tuyên ngôn của Đảng cộng sản vẫn là văn bản được đọc và trích dẫn rộng rãi nhất của ông. Tuy nhiên, trong những tác phẩm đầu tiên đó, người ta tìm thấy nhiều ý tưởng đã được thay thế trong tác phẩm sau này của ông. Trong một thời gian dài, khó khăn khi tiếp cận các tác phẩm nghiên cứu của Marx trong hai thập kỷ cuối đời của ông đã cản trở kiến ​​thức của chúng ta về những thành tựu quan trọng mà ông đã đạt được. Nhưng trên hết là ở Tư bản và những bản thảo sơ bộ của nó, cũng như trong những nghiên cứu trong những năm cuối của ông, mà chúng ta tìm thấy những phản ánh quý giá nhất về sự phê phán xã hội tư sản. Những điều này phản ánh kết luận cuối cùng, mặc dù không phải là cuối cùng, mà Marx đã đưa ra. Nếu được xem xét một cách nghiêm túc dưới ánh sáng của những thay đổi trên thế giới kể từ khi ông qua đời, chúng có thể vẫn sẽ hữu ích cho nhiệm vụ lý thuyết hóa, sau những thất bại của thế kỷ XX, một mô hình kinh tế – xã hội thay thế cho chủ nghĩa tư bản.

Ấn bản MEGA2 đã đưa ra lời nói dối cho tất cả những tuyên bố rằng Marx là một nhà tư tưởng, người đã luôn được biết đến như “Thế này, thế kia”. Vẫn còn rất nhiều điều để học hỏi từ Marx. Ngày nay, có thể làm được điều này bằng cách nghiên cứu không chỉ những gì ông đã viết trong các tác phẩm đã xuất bản của mình mà còn cả những câu hỏi và nghi ngờ trong các bản thảo chưa hoàn thành của ông.

 

Người dịch: Sally Mju

 

Chú thích
[1] Trong số các tác phẩm chính gần đây đánh dấu sự quan tâm trở lại này, xem Musto 2020a.

[2] Tomes II / 4.1 và II / 4.2 đã được xuất bản trước sự gián đoạn của MEGA2, trong khi Tome II / 4.3 ra mắt vào năm 2012. Cuốn sách gồm ba phần này nâng tổng số tập MEGA2 đã xuất bản lên 67 kể từ năm 1975. Trong tương lai, một số tập tiếp theo sẽ chỉ được xuất bản trong dạng in nghiêng.

[3] Đặc biệt liên quan đến nội dung thư viện Marx là việc xuất bản tập MEGA2. IV / 32, Die Bibliotheken von Karl Marx và Friedrich Engels (Marx và Engels 1999), bao gồm một mục lục 1.450 cuốn sách (trong tổng số 2.100 tập) — 2/3 trong số đó thuộc sở hữu của Marx và Engels. Việc biên soạn này trình bày tất cả các trang của mỗi tập mà Marx và Engels đã để lại chú thích và phần lề.

[4] Để xem lại tất cả 13 tập MEGA2 xuất bản từ 1998 — năm bắt đầu xuất bản lại — đến 2007, hãy xem Musto 2007. Trong tiểu luận đánh giá này, thảo luận về 15 tập — tổng cộng 20.508 trang — đã xuất bản giữa năm 2008 và 2019.

[5] Trên thực tế, Engels đã sử dụng cách diễn đạt này vào năm 1859, trong bài phê bình cuốn sách Đóng góp vào phê phán kinh tế chính trị của Marx, nhưng bài báo không có tiếng vang và thuật ngữ này chỉ bắt đầu được lưu hành sau khi xuất bản cuốn sách của ông Ludwig Feuerbach và Kết thúc Triết học cổ điển Đức.

[6] Một vài năm trước khi xuất bản MEGA2 tập I / 5, trên cơ sở ấn bản tiếng Đức của cuốn Tư tưởng Marx / Engels / Weydemeyer Die Deutsche Ideologie: Artikel, Druck- vorlagen, Entwurfe, Reinschriariesfragmente und Notizen zu I. Feuerbach und II Sankt Bruno, xuất hiện như một số đặc biệt (tập 2003) của Marx-Engels Jahrbuch, Terrell Carver và David Blank (2014) đã cung cấp một ấn bản tiếng Anh mới của cái gọi là ” Chương về Feuerbach. ” Hai tác giả tranh cãi về độ trung thực tối đa với bản gốc, hơn nữa còn chỉ trích ấn bản của Marx-Engels Jahr-buch (hiện được kết hợp trong MEGA2 quyển I / 5) với lý do rằng, phù hợp với các nhà biên tập thế kỷ hai mươi, nó sắp xếp các bản thảo rời rạc như thể chúng tạo thành bản thảo của một tác phẩm gắn kết hoàn chỉnh.

[7] Một phần nhỏ của văn bản này gần đây đã được dịch sang tiếng Anh với tên gọi ‘‘ Marx’s Economic Manuscript of 1867–68 (Excerpt) ’’ (Marx 2019).

[8] Tập II / 4.2 gần đây đã được dịch sang tiếng Anh với tên Fred Moseley (ed.), Bản thảo kinh tế của Marx năm 1864–1865 (2015).

[9] Xem Carl-Erich Vollgraf, ‘‘ Einfu¨ hrung, ’’ trong MEGA2 vol. II / 4.3: 421–74 (Marx 2012).

[10] Một số trong số chúng — như các nghị quyết và quyết nghị được trình bày trước các đại hội của Liên quốc gia — thay vào đó đã được đưa vào tuyển tập Công nhân Đoàn Kết! Quốc tế 150 năm sau (Musto 2014), xuất hiện nhân dịp kỷ niệm 150 năm thành lập tổ chức này

[11] Về những câu hỏi này, hãy xem thêm tác phẩm của Kohei Saito (một trong những người biên tập MEGA2 tập IV / 18), Chủ nghĩa kinh tế xã hội của Karl Marx: Tư bản, Bản chất và Phê bình Chưa hoàn thiện về Kinh tế Chính trị (2017).

[12] Mối quan tâm lớn của Marx đối với khoa học tự nhiên, trong một thời gian dài hầu như hoàn toàn không được biết đến, cũng được thể hiện rõ trong MEGA2 tập IV / 31, Nat- urwissenschaftliche Exzerpte und Notizen, Mitte 1877 bis Anfang 1883 (Marx và Engels 1999), trình bày các ghi chú về hóa học hữu cơ và vô cơ do Marx thực hiện sau năm 1877.

[13] Xem Marcello Musto, Những năm cuối cùng của Karl Marx: Tiểu sử trí thức (2020b). Một cột mốc quan trọng sẽ là việc xuất bản bộ sách do David Smith biên tập, Marx’s World: Global Society và Capital Accumulation in Marx’s Late Manuscripts (xuất bản năm 2021).

 

Tài liệu tham khảo
Althusser, Louis. 1996. For Marx. New York: Verso.

Bray, John Francis. 1893. Labour’s Wrongs and Labour’s Remedy. Leeds, UK: D. Green.

Carver, Terrell, and David Blank. 2014. Marx and Engels’s ‘‘German Ideology’’ Manuscripts: Presen- tation and Analysis of the ‘‘Feuerbach Chap- ter.’’New York: Palgrave Macmillan.

Engels, Friedrich. 1990a. Ludwig Feuerbach and the End of Classical German Philosophy. Pp. 353–98 in Marx-Engels Collected Works, vol. 26. London: Lawrence and Wishart.

Engels, Friedrich. 1990b. ‘‘Marx, Heinrich Karl.’’ Pp. 332–43 in Marx-Engels Collected Works, vol. 27. London: Lawrence and Wishart.

Engels, Friedrich. 2010. Marx-Engels-Gesamtaus- gabe (MEGA2). Vol. I/32, Werke, Artikel, Entwu¨ rfe, Ma¨rz 1891 bis August 1895, edited by Peer Ko¨ sling. Berlin: Akademie.

Engels, Friedrich. 2011. Marx-Engels-Gesamtaus- gabe (MEGA2). Vol. I/30, Werke, Artikel, Entwu¨ rfe, Mai 1883 bis September 1886, edited by Renate Merkel-Melis. Berlin: Akademie.

Engels, Friedrich. 2013. Marx-Engels-Gesamtaus- gabe (MEGA2). Vol. III/30, Briefwechsel Oktober 1889 bis November 1890, edited by Gerd Callesen and Svetlana Gavril’cˇenko. Berlin: Akademie.

Lefebvre, Henri. 1968. Dialectical Materialism. London: Cape Editions.

Marx, Karl. 1975a. ‘‘A Contribution to the Critique of Hegel’s Philosophy of Law.’’ Pp. 3–129 in Marx-Engels Collected Works, vol. 3. London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl. 1975b. ‘‘Marx’s Undertaking Not to Publish Anything in Belgium on Current Politics.’’ P. 677 in Marx-Engels Collected Works, vol. 4. London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl. 1976. ‘‘Declaration against Karl Gru¨ n.’’ Pp. 72–74 in Marx-Engels Collected Works, vol. 6. London: Lawrence and Wishart. Marx, Karl. 1977. ‘‘The Bourgeoisie and the Counter-Revolution.’’ Pp. 154–78 in Marx- Engels Collected Works, vol. 8. London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl. 1978. The Class Struggles in France, 1848 to 1850. Pp. 45–146 in Marx-Engels Collect- ed Works, vol. 10. London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl. 1985. ‘‘Confidential Communication.’’ Pp. 112–24 in Marx-Engels Collected Works, vol. London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl. 1988. Marx-Engels Collected Works. Vol. 30, Economic Manuscript of 1861–63. London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl. 2008. Marx-Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. II/13, Das Kapital: Kritik der Politischen O¨ konomie, Zweiter Band. Herausge- geben von Friedrich Engels, Hamburg 1885. Berlin: Akademie.

Marx, Karl. 2011. Marx-Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. IV/26, Exzerpte und Notizen zur Geologie, Mineralogie und Agrikulturchemie, Ma¨rz bis September 1878, edited by Anneliese Griese, Peter Kru¨ ger, and Richard Sperl. Berlin: Akademie.

Marx, Karl. 2012. Marx-Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. II/4.3, O¨ konomische Manuskripte 1863–1868, Teil 3, edited by Carl-Erich Vollgraf. Berlin: Akademie.

Marx, Karl. 2015. Marx’s Economic Manuscript of 1864–1865. Boston: Brill.

Marx, Karl. 2017. Marx-Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. IV/14, Exzerpte, Zeitungsaussch- nitte und Notizen zur Weltwirtschaftskrise (Krisenhefte), November 1857 bis Februar 1858, edited by Kenji Mori, Rolf Hecker, Izumi Omura, and Atsushi Tamaoka. Berlin: De Gruyter.

Marx, Karl. 2019. ‘‘Marx’s Economic Manuscript of 1867–68 (Excerpt).’’ Historical Materialism 27(4):162–92.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 1976. The German Ideology. Pp. 19–539 in Marx-Engels Collected Works, vol. 5. London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 1982. Marx- Engels Collected Works. Vol. 38, Letters 1844–London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 1983. Marx- Engels Collected Works. Vol. 40, Letters 1856–London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 1985. Marx- Engels Collected Works. Vol. 41, Letters 1860–London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 1987. Marx- Engels Collected Works. Vol. 42, Letters 1864–London: Lawrence and Wishart.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 1988. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. IV/4, Exzerpte und Notizen Juli bis August 1845, edited by Nelly Rumjanzewa, Ljudmila Vasina, Sora Kasmina, Marija Marinitschewa, and Alexan- der Russkich. Berlin: Dietz.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 1999a. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. IV/32, Die Bibliotheken von Karl Marx und Friedrich Engels: Annotiertes Verzeichnis des ermittelten Bestandes, edited by Hans-Peter Harstick, Richard Sperl, and Hanno Strauß. Berlin: Akademie Verlag.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 1999b. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. IV/31, Naturwissenschaftliche Exzerpte und Notizen, Mitte 1877 bis Anfang 1883, edited by Annalise Griese, Friederun Fessen, Peter Ja¨ckel, and Gerd Pawelzig. Berlin: Akademie.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 2008. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. II/11, Manuskripte zum zweiten Buch des ‘‘Kapitals,’’ 1868 bis 1881, edited by Teinosuke Otani, Ljud- mila Vasina, and Carl-Erich Vollgraf. Berlin: Akademie.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 2009. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. I/21, Werke, Artikel, Entwu¨ rfe, September 1867 bis Ma¨rz 1871, edited by Ju¨ rgen Herres. Berlin: Akademie.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 2013. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. III/12, Briefwechsel, Januar 1862 bis September 1864, edited by Galina Golovina, Tat’jana Gioeva, and Rolf Dlubek. Berlin: Akademie.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 2015. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. IV/5, Exzerpte und Notizen Juli 1845 bis Dezember 1850, edited by Georgij Bagaturija, Timm Graßmann, Aleksandr Syrov, and Ljudmila Vasina. Berlin: De Gruyter.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 2016. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. I/7, Werke, Artikel, Entwu¨ rfe, Februar bis Oktober 1848, edited by Ju¨ rgen Herren and Franxcois Melis. Berlin: De Gruyter.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 2017. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. I/5, Deutsche Ideologie, Manuskripte und Drucke (1845–1847), edited by Ulrich Pagel, Gerald Hubmann, and Christine Weckwerth. Berlin: De Gruyter.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 2018. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. I/16, Artikel Oktober 1857 bis Dezember 1858, edited by Claudia Rechel and Hanno Strauß. Berlin: De Gruyter.

Marx, Karl, and Friedrich Engels. 2019. Marx- Engels-Gesamtausgabe (MEGA2). Vol. IV/18, Exzerpte und Notizen, Februar 1864 bis Oktober 1868, November 1869, Ma¨rz, April, Juni 1870, Dezember 1872, edited by Teinosuke Otani,

Kohei Saito, and Timm Graßmann. Berlin: De Gruyter.

McLellan, David. 1975. Karl Marx. London: Fontana.

Musto, Marcello. 2007. ‘‘The Rediscovery of Karl Marx.’’ International Review of Social History 52(3):477–98.

Musto, Marcello, ed. 2014. Workers Unite! The International 150 Years Later. New York: Bloomsbury.

Musto, Marcello. 2018. Another Marx: Early Manu- scripts to the International. London: Bloomsbury Academic.

Musto, Marcello, ed. 2020a. The Marx Revival: Key Concepts and New Interpretations. Cambridge, UK: Cambridge University Press.

Musto, Marcello. 2020b. The Last Years of Karl Marx: An Intellectual Biography. Stanford, CA: Stanford University Press.

Owen, Robert. 1849. The Book of the New Moral World. London: Home Colonization Society.

Rubel, Maximilien. 1980. Marx: Life and Works. London: Macmillan.

Saito, Kohei. 2017. Karl Marx’s Ecosocialism: Capi- tal, Nature and the Unfinished Critique of Political Economy. New York: Monthly Review Press.

Smith, David, ed. Forthcoming 2021. Marx’s World: Global Society and Capital Accumulation in Marx’s Late Manuscripts. New Haven, CT: Yale University Press.

Categories
Journalism

Chiến tranh và Cánh tả

Nguyên nhân kinh tế của chiến tranh
Mặc dù khoa học chính trị đã tìm ra các động cơ tư tưởng, chính trị, kinh tế và thậm chí cả động cơ tâm lý đằng sau dẫn đến chiến tranh, nhưng lý thuyết xã hội chủ nghĩa đã có một trong những đóng góp thuyết phục nhất bằng cách nêu bật mối liên hệ giữa sự phát triển của chủ nghĩa tư bản và sự lan rộng của chiến tranh.

Trong các cuộc tranh luận của Quốc tế thứ nhất (1864-1872), César de Paepe, một trong những nhà lãnh đạo chính, đã xác định được câu hỏi về quan điểm cổ điển của phong trào công nhân: cụ thể là các cuộc chiến tranh là không thể tránh khỏi dưới chế độ sản xuất tư bản chủ nghĩa. Trong xã hội đương đại, chúng được tạo ra không phải bởi tham vọng của bọn quân phiệt hay các cá nhân nào khác mà bởi mô hình kinh tế – xã hội thống trị đã tạo ra. Phong trào xã hội chủ nghĩa cũng cho thấy những bộ phận người dân nào bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi hậu quả thảm khốc của chiến tranh. Tại đại hội của Quốc tế được tổ chức vào năm 1868, các đại biểu đã thông qua một đề nghị kêu gọi người lao động theo đuổi việc “xoá bỏ chiến tranh đến cùng ”, vì họ là những người phải trả giá bằng kinh tế hay bằng máu của mình, cho dù họ có thuộc phe chiến thắng hay phe bại trận thì đó đều là các quyết định của các giai cấp thống trị và các chính phủ đại diện cho họ. Nền văn minh trong phong trào công nhân đã dạy cho ta một bài học niềm tin rằng bất kỳ cuộc chiến tranh nào cũng nên được coi là “một cuộc nội chiến”, một cuộc đụng độ dữ dội giữa những người lao động và những người đã tước đoạt của họ những phương tiện cần thiết để tồn tại. Họ cần phải hành động kiên quyết chống lại bất kỳ cuộc chiến tranh nào, bằng cách chống lại sự ràng buộc và các phải tiến hành các cuộc tấn công , đình công. Do đó, chủ nghĩa quốc tế đã trở thành điểm cốt yếu của xã hội tương lai, với sự kết thúc của chủ nghĩa tư bản và sự cạnh tranh giữa các quốc gia tư sản trên thị trường thế giới, sẽ loại bỏ những nguyên nhân cơ bản chính của chiến tranh.

Trong số những tiền nhân của chủ nghĩa xã hội, Claude Henri de Saint-Simon đã có lập trường quyết định chống lại tất cả chiến tranh và xung đột xã hội, coi cả hai đều là những trở ngại đối với sự tiến bộ cơ bản của sản xuất công nghiệp. Karl Marx đã không phát triển trong bất kỳ bài viết nào của mình quan điểm của ông về chiến tranh, và chúng cũng rất mâu thuẫn và đôi khi rời rạc. Cũng như không hướng dẫn gì để có thái độ đúng đắn đối với nó. Khi ông lựa chọn giữa các phe đối lập, quan điểm duy nhất mà ông đưa ra là sự phản đối của ông đối với nước Nga Sa hoàng, nước mà ông coi là tiền đồn của phản cách mạng và là một trong những rào cản chính đối với sự giải phóng của giai cấp công nhân. Trong Capital (1867), ông cho rằng bạo lực là một động lực kinh tế, là “bà đỡ của mọi xã hội cũ thai nghén một xã hội mới”. Nhưng ông không coi chiến tranh là con đường tắt quan trọng cho sự chuyển đổi cách mạng của xã hội, và mục đích chính trong hoạt động chính trị của ông là cam kết công nhân tuân theo nguyên tắc đoàn kết quốc tế. Như Friedrich Engels cũng đã lập luận, công nhân nên hành động kiên quyết ở từng quốc gia để chống lại sự suy yếu của cuộc đấu tranh giai cấp vì kẻ thù bên ngoài có thể làm suy yếu, tuyên truyền và đe dọa đến họ bất cứ lúc nào khi chiến tranh bùng nổ. Trong nhiều bức thư gửi các nhà lãnh đạo phong trào công nhân, Engels nhấn mạnh sức mạnh ý thức hệ là cái bẫy của chủ nghĩa yêu nước và sự trì hoãn đối với cách mạng vô sản gây ra bởi làn sóng chủ nghĩa sô vanh. Hơn nữa, trong Anti-Dühring (1878), sau một phân tích về tác dụng của gia tăng của thứ vũ khí giết người, ông tuyên bố rằng nhiệm vụ của chủ nghĩa xã hội là “thổi bay chủ nghĩa quân phiệt và tất cả các đội quân thường trực”.

Chiến tranh là một câu hỏi quan trọng đối với Engels đến nỗi ông đã dành một trong những tác phẩm cuối cùng của mình cho nó. Trong “Châu Âu có thể giải giáp được không?” (1893), ông lưu ý rằng trong 25 năm trước đó, mọi cường quốc đều cố gắng vượt qua các đối thủ của mình về mặt quân sự và chuẩn bị chiến tranh. Điều này liên quan đến mức độ sản xuất vũ khí chưa từng có và đưa Lục địa già đến gần hơn với “một cuộc chiến hủy diệt mà thế giới chưa từng thấy”. Theo đồng tác giả của Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (1848), “Hệ thống quân đội thường trực đã được đưa đến mức cực đoan trên khắp châu Âu đến mức nó phải mang lại sự tàn phá kinh tế cho các dân tộc do gánh nặng quân sự, hoặc nếu không thoái hóa thành tổng chiến tranh”. Trong phân tích của mình, Engels không quên nhấn mạnh rằng các đội quân thường trực được duy trì chủ yếu vì mục đích chính trị nội bộ cũng như mục đích quân sự bên ngoài. Họ dự định “cung cấp sự bảo vệ ít với kẻ thù bên ngoài và nhiều với kẻ thù bên trong”, bằng cách tăng cường lực lượng để đàn áp các cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản và công nhân. Vì các tầng lớp bình dân phải trả giá nhiều hơn bất kỳ ai khác về chi phí chiến tranh, thông qua thuế và cung cấp quân đội cho nhà nước, thế nên phong trào công nhân nên đấu tranh để “giảm dần thời hạn phục vụ [quân đội] theo hiệp ước quốc tế” và đấu tranh phá bỏ quân đội như là cách duy nhất để “đảm bảo hoà bình”.

Những bài học và thất bại
Không lâu trước khi việc tranh luận lý thuyết trong thời bình trở thành vấn đề chính trị quan trọng nhất của thời đại, khi phong trào công nhân phải đối mặt với những tình huống thực tế, trong đó những người đại diện của họ ban đầu phản đối chiến tranh. Trong cuộc xung đột Pháp-Phổ năm 1870 (diễn ra trước Công xã Paris), các đại biểu Đảng Dân chủ Xã hội là Wilhelm Liebknecht và August Bebel đã lên án các mục tiêu thôn tính của nước Đức Bismarck và bỏ phiếu chống lại các khoản tín dụng chiến tranh. Quyết định “phản đối dự luật xin thêm kinh phí để tiếp tục chiến tranh” khiến họ bị kết án hai năm tù vì tội phản quốc nặng nhất, nhưng nó đã giúp cho giai cấp công nhân thấy một cách khác để xây dựng lực lượng trong thời khủng hoảng.

Khi các cường quốc châu Âu tiếp tục bành trướng chủ nghĩa đế quốc, tranh cãi về chiến tranh ngày càng trở nên nặng nề hơn trong các cuộc tranh luận của Quốc tế thứ hai (1889-1916). Một nghị quyết được thông qua tại đại hội thành lập đã coi hòa bình là “điều kiện tiên quyết không thể thiếu của bất kỳ sự giải phóng nào của người lao động”. Chính sách hòa bình được cho là của giai cấp tư sản đã bị chế giễu và được coi là một trong những “hòa bình có vũ trang” và vào năm 1895, Jean Jaurès, lãnh đạo của Đảng Xã hội Pháp (SFIO), đã có một bài phát biểu tại quốc hội, trong đó nphổ biến nhất chính ông đã tổng kết những điều còn lo ngại về cánh tả: “Xã hội bạo lực và hỗn loạn của ta vẫn còn, ngay cả khi nó muốn hòa bình, ngay cả khi nó đang ở trong tình trạng ôn hoà rõ ràng, nhưng, giống như một đám mây đang ngủ trong cơn bão, nó vẫn đang mang mầm mống chiến tranh bên trong”

Khi Weltpolitik – chính sách hiếu chiến của Đế quốc Đức nhằm mở rộng quyền lực trên trường quốc tế – thay đổi bối cảnh địa chính trị, các nguyên tắc chống quân phiệt đã ăn sâu vào phong trào công nhân và ảnh hưởng đến các cuộc thảo luận về xung đột vũ trang. Chiến tranh không còn được coi là chỉ mở ra cơ hội cách mạng và đẩy nhanh sự phá vỡ hệ thống (một ý tưởng của phe Cánh tả quay trở lại câu chuyện “không có cuộc cách mạng nào mà không có cuộc cách mạng” của Maximilien Robespierre). Bây giờ nó được coi là một mối nguy hiểm vì những hậu quả đau buồn của nó đối với giai cấp vô sản trong tình trạng đói, nghèo và thất nghiệp. Do đó, nó gây ra một mối đe dọa nghiêm trọng đối với các lực lượng tiến bộ, và như Karl Kautsky đã viết trong Cuộc cách mạng xã hội (1902), trong trường hợp chiến tranh xảy ra, họ sẽ “phải gánh vác nặng nề những nhiệm vụ không cần thiết”, và điều này sẽ là kết quả cuối cùng – chiến thắng xa hơn là mang chiến thắng đến gần.

Nghị quyết “Về chủ nghĩa quân phiệt và xung đột quốc tế”, được Quốc tế II thông qua tại Đại hội Stuttgart năm 1907, tóm tắt lại tất cả những điểm chính đã trở thành di sản chung của phong trào công nhân. Trong số này có: bỏ phiếu phản đối ngân sách quân sự, ác cảm với quân đội thường trực và ưu tiên hệ thống dân quân của nhân dân và ủng hộ kế hoạch thành lập tòa án trọng tài để giải quyết các xung đột quốc tế một cách hòa bình. Điều này không bao gồm việc tổ chức các cuộc tổng tấn công chống lại bất kỳ loại chiến tranh nào, như Gustave Hervé đề xuất, vì phần lớn những người có mặt cho rằng điều này quá cực đoan và quá Manichaean [Một loại tôn giáo – N.D]. Nghị quyết kết thúc với một bản sửa đổi do Rosa Luxemburg, Vladimir Lenin và Yulii Martov soạn thảo, trong đó tuyên bố rằng “trong trường hợp chiến tranh nổ ra […], nghĩa vụ [của những người theo chủ nghĩa xã hội] phải can thiệp để sự chấm dứt nhanh chóng, và tập trung quyền lực công nhân, tận dụng cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị do chiến tranh tạo ra, để đánh động quần chúng và do đó đẩy nhanh sự sụp đổ của chế độ giai cấp tư bản ”. Các điều này không bắt buộc Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD) thực hiện bất kỳ thay đổi nào về đường lối chính trị, nên các đại diện của đảng này cũng đã bỏ phiếu ủng hộ chính sách trên. Đó là văn bản, như đã được sửa đổi, và là văn kiện cuối cùng về chiến tranh được sự ủng hộ nhất trí của Quốc tế II.

Sự cạnh tranh gay gắt hơn giữa các nước tư bản trên thị trường thế giới, cùng với sự bùng nổ của một số xung đột quốc tế đã làm cho bức tranh thế giới chung càng trở nên đáng báo động. Jaurès đã xuất bản TNew Army (1911), trong đó ông khuyến khích thảo luận về một chủ đề trọng tâm khác của thời kỳ này: sự khác biệt giữa các cuộc chiến tranh tấn công và phòng thủ và thái độ cần với các cuộc chiến tranh sau này, kể cả trong trường hợp nền độc lập của một quốc gia bị đe dọa. Đối với Jaurès, nhiệm vụ duy nhất của quân đội phải là bảo vệ quốc gia chống lại bất kỳ cuộc tấn công gây hấn nào, hoặc bất kỳ kẻ xâm lược nào không chấp nhận giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải. Tất cả các hành động quân sự thuộc thể loại này nên được coi là hợp pháp. Phê phán sáng suốt của Luxemburg về quan điểm này đã chỉ ra rằng “các hiện tượng lịch sử như chiến tranh hiện đại không thể được đo lường bằng thước đo “công lý” hoặc thông qua một lược đồ trên giấy về “phòng thủ và xâm lược”. Theo quan điểm của bà ấy, cần phải ghi nhớ sự khó khăn trong việc xác định xem một cuộc chiến tranh thực sự là tấn công hay phòng thủ, hoặc liệu nhà nước bắt đầu nó đã cố tình quyết định tấn công hay đã bị buộc phải làm như vậy vì các chiến thuật chiến tranh luôn được đưa ra bởi quốc gia đối lập. Do đó, bà nghĩ rằng sự khác biệt nên được loại bỏ và phê phán thêm ý tưởng của Jaurès về “quốc gia vũ trang”, với lý do rằng nó cuối cùng có xu hướng thúc đẩy quá trình quân sự hóa ngày càng tăng trong xã hội.

Nhiều năm trôi qua, Quốc tế II ngày càng ít cam kết với chính sách hành động ủng hộ hòa bình. Sự phản đối của họ đối với việc tái vũ trang và chuẩn bị chiến tranh rất mờ nhạt, và phe ôn hòa và hợp pháp của SPD đã đứng ra ủng hộ các khoản tín dụng quân sự – và sau đó là cho việc mở rộng thuộc địa – để đổi lấy việc được cấp nhiều quyền tự do chính trị hơn ở Đức. Các nhà lãnh đạo quan trọng và các nhà lý thuyết lỗi lạc, chẳng hạn như Gustav Noske, Henry Hyndman và Antonio Labriola, là những người đã ủng họ chiến tranh. Sau đó, đa số các Đảng viên Đảng Dân chủ Xã hội Đức, Chủ nghĩa Xã hội Pháp, các nhà lãnh đạo Đảng Lao động Anh và các nhà cải cách châu Âu cũng đã bỏ phiếu ủng hộ Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918). Bài học này đã có những hậu quả tai hại. Những ý tưởng cho rằng “lợi ích về không nên bị độc quyền bởi các nhà tư bản, phong trào công nhân đã cho thấy mục đích bành trướng của các giai cấp thống trị và đã bị hệ tư tưởng dân tộc chủ nghĩa bao trùm. Quốc tế thứ hai tỏ ra hoàn toàn bất lực trước cuộc chiến, hoàn toàn thất bại trong mục tiêu họ đặt ra : bảo vệ hòa bình.

Lenin và các đại biểu khác tại hội nghị Zimmerwald (1915) – trong đó có Lev Trotsky, người đã soạn thảo bản tuyên ngôn cuối cùng – đã thấy trước rằng “trong nhiều thập kỷ hậu quả của chiến tranh sẽ tiêu thụ toàn bộ tinh thần dân tộc, phá hoại những cải tiến xã hội và cản trở bất kỳ tiến bộ nào”. Trong mắt họ, chiến tranh đã bộc lộ “hình thái trần trụi của chủ nghĩa tư bản hiện đại, đã trở nên không thể dung hòa không chỉ với lợi ích của quần chúng lao động […] mà ngay cả với những điều kiện đầu tiên trong việc sống còn của cộng đồng con người”. Lời cảnh báo này chỉ được một bộ phận thiểu số trong phong trào công nhân chú ý, cũng như lời kêu gọi của tất cả công nhân châu Âu tại Hội nghị Kienthal (1916): “Chính phủ của các bạn và báo chí của họ nói với bạn rằng phải tiếp tục chiến tranh để tiêu diệt chủ nghĩa quân phiệt. Họ đang lừa dối bạn! Chiến tranh chưa bao giờ giết chết chiến tranh. Thật vậy, nó khơi dậy cảm xúc và mong muốn được trả thù. Bằng cách này, khi ghi ơn sự hy sinh của bạn, họ bao bọc bạn trong một vòng tròn địa ngục ”. Cuối cùng các văn bản trên đã phá vỡ cách tiếp cận với chiến tranh của Quốc hội Stuttgart, nơi đã đưa ra tài liệu cuối cùng, kêu gọi các tòa án trọng tài quốc tế tại Kienthal, tuyên bố rằng “ảo tưởng của chủ nghĩa hòa bình tư sản” sẽ không làm gián đoạn vòng xoáy chiến tranh mà sẽ giúp bảo tồn nền hệ thống kinh tế – xã hội hiện có. Cách duy nhất để ngăn chặn các cuộc xung đột quân sự trong tương lai là quần chúng bình dân chinh phục quyền lực chính trị và lật đổ tài sản tư bản.

Rosa Luxemburg và Vladimir Lenin là người tiên phong mạnh mẽ nhất trong cuộc chiến này. Luxemburg đã mở rộng sự hiểu biết lý thuyết về Cánh tả và cho thấy chủ nghĩa quân phiệt là xương sống quan trọng của nhà nước như thế nào. Thể hiện một niềm tin và sức thuyết phục không mà các nhà lãnh đạo Cộng Sản khác không thể sánh bằng, bà cho rằng “Chiến tranh trong chiến tranh!” là khẩu hiệu phải trở thành “nền tảng của chính trị giai cấp công nhân”. Như bà đã viết trong Cuộc khủng hoảng của nền dân chủ xã hội (1916), còn được gọi là Cuốn sách nhỏ của Junius, Quốc tế thứ hai đã thất bại vì nó không “đạt được một chiến thuật và hành động chung của giai cấp vô sản ở tất cả các nước”. Từ đó trở đi, “mục tiêu chính” của giai cấp vô sản do đó phải là “chống đế quốc và ngăn chặn chiến tranh, trong hòa bình cũng như trong chiến tranh”.

Trong Chủ nghĩa xã hội và Chiến tranh (1915) và nhiều tác phẩm khác trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, công lao to lớn của Lenin là đã xác định được hai câu hỏi cơ bản. Câu thứ nhất liên quan đến việc “làm sai lệch lịch sử” – bất cứ khi nào giai cấp tư sản cố gắng gán một “ý thức tiến bộ về giải phóng dân tộc” cho một cuộc chiến tranh “cướp bóc”,thì chúng sẽ được tiến hành với mục đích duy nhất là quyết định xem lần này những kẻ hiếu chiến nào sẽ chiến thắng áp bức các dân tộc khác và để gia tăng sự bất bình đẳng của chủ nghĩa tư bản. Thứ hai là việc che đậy những mâu thuẫn của những người theo chủ nghĩa cải cách xã hội – hay “những người theo chủ nghĩa sô vanh xã hội”, như cách gọi của ông – những người cuối cùng đã tán thành những lời biện minh cho chiến tranh mặc dù họ đã định nghĩa đó là một hoạt động “tội phạm” trong các nghị quyết được Quốc tế thứ hai thông qua. Đằng sau tuyên bố “bảo vệ tổ quốc” của họ là cái quyền mà một số cường quốc đã tự cho mình để “cướp bóc các thuộc địa và đàn áp các dân tộc ngoại bang”. Chiến tranh không phải để bảo vệ “sự tồn tại của các quốc gia” mà là “để bảo vệ các đặc quyền, sự thống trị, cướp bóc và bạo lực” của các “giai cấp tư sản đế quốc” khác nhau. Những người theo chủ nghĩa xã hội đầu hàng lòng yêu nước đã thay thế cuộc đấu tranh giai cấp bằng một yêu sách về “những phần nhỏ lợi nhuận mà giai cấp tư sản dân tộc thu được thông qua việc cướp bóc các nước khác”. Theo đó, Lenin ủng hộ “chiến tranh phòng thủ” – không phải, nghĩa là bảo vệ tổ quốc của các nước châu Âu à la Jaurès, mà là “cuộc chiến tranh chính nghĩa” của “các dân tộc bị áp bức và bị khuất phục”, những người đã bị “cướp bóc và bị tước đoạt đi các quyền của họ” Bởi “quyền hạn sở hữu nô lệ lớn ”. Luận điểm nổi tiếng nhất của cuốn sách nhỏ này – rằng những người cách mạng nên tìm cách “biến cuộc chiến tranh đế quốc thành nội chiến” – ngụ ý rằng những người thực sự muốn có một “nền hòa bình dân chủ lâu dài” phải tiến hành “cuộc nội chiến chống lại chính phủ của họ và giai cấp tư sản”. Lenin tin chắc điều mà lịch sử sau này cho thấy là không chính xác: rằng bất kỳ cuộc đấu tranh giai cấp nào được tiến hành nhất quán trong thời kỳ chiến tranh sẽ “tất yếu” tạo ra tinh thần cách mạng trong quần chúng.

Đương phân chia ranh giới
Chiến tranh thế giới thứ nhất đã tạo ra sự chia rẽ không chỉ trong Quốc tế thứ hai mà còn cả phong trào vô chính phủ. Trong một bài báo được xuất bản ngay sau khi bùng nổ xung đột, Kropotkin đã viết rằng “nhiệm vụ của bất kỳ người nào nắm giữ ý tưởng về sự tiến bộ của loài người là dẹp tan cuộc xâm lược của Đức ở Tây Âu”. Tuyên bố này, bị nhiều người coi ông đã bỏ qua nguyên tắc ban đầu mà ông đã chiến đấu cả đời, là một nỗ lực của ông để vượt ra ngoài khẩu hiệu “tổng đình công chống chiến tranh” – vốn đã không được quần chúng lao động chú ý – và để tránh sự suy thoái chung của chính trị châu Âu mà kết quả sẽ là chiến thắng của Đức. Theo quan điểm của Kropotkin, nếu những kẻ chống quân phiệt vẫn trơ trọi, chúng sẽ gián tiếp hỗ trợ kế hoạch chinh phục nước khác của những kẻ xâm lược và trở ngại do đó sẽ càng khó vượt qua hơn đối với những người chiến đấu cho một cuộc cách mạng xã hội.

Trong một câu trả lời cho Kropotkin, nhà vô chính phủ người Ý Enrico Malatesta lập luận rằng, mặc dù ông không phải là người theo chủ nghĩa hòa bình và cho rằng việc cầm vũ khí trong một cuộc chiến tranh giải phóng là hợp pháp, nhưng chiến tranh thế giới không – như tuyên truyền tư sản đã khẳng định – một cuộc đấu tranh “chống kẻ thù chung” là cuộc chiến tranh của nền dân chủ, mà đó chỉ cho thấy sự khuất phục của giai cấp thống trị đối với quần chúng lao động. Ông nhận thức được rằng “một chiến thắng của Đức chắc chắn sẽ đánh dấu chiến thắng của chủ nghĩa quân phiệt, nhưng chiến thắng của quân Đồng minh cũng có nghĩa là sự thống trị của Nga-Anh ở châu Âu và châu Á”.

Trong Tuyên ngôn số mười sáu (1916), Kropotkin đề cao nhu cầu “chống lại kẻ xâm lược đứng đàu trong việc hủy diệt mọi hy vọng giải phóng của chúng ta”. Chiến thắng của Ba Bên chống lại nước Đức sẽ ít mang lại những trở ngại cho phong trào công nhân và ít làm suy yếu các quyền tự do hiện có hơn. Ở phía bên kia, Malatesta và những người đồng ký tên trong bản tuyên ngôn phản chiến của Tổ chức quốc tế vô chính phủ (1915) đã tuyên bố: “Không thể phân biệt được giữa chiến tranh tấn công và phòng thủ”. Hơn nữa, họ nói thêm rằng “Không ai trong số những kẻ xâm lược có quyền yêu cầu nền văn minh, cũng như không ai trong số họ được quyền yêu cầu quyền tự vệ chính đáng.” Họ nhấn mạnh rằng Chiến tranh thế giới thứ nhất là một giai đoạn tiếp theo trong cuộc xung đột giữa các nhà tư bản của các cường quốc đế quốc khác nhau, vốn đang được tiến hành bằng giọt máu của giai cấp công nhân. Malatesta, Emma Goldman, Ferdinand Nieuwenhuis và tuyệt đại đa số phong trào vô chính phủ tin rằng việc ủng hộ các chính phủ tư sản là một sai lầm không thể tha thứ. Thay vào đó, không cần “nếu” hay “nhưng” [không khoan nhượng], họ dán khẩu hiệu “không có người và không có xu nào cho quân đội”, họ kiên quyết từ chối ngay cả bất kỳ sự hỗ trợ gián tiếp nào cho việc ủng hộ chiến tranh.

Thái độ đối với cuộc chiến cũng làm dấy lên tranh luận trong phong trào nữ quyền. Nhu cầu phụ nữ thay thế những người đàn ông nhập ngũ trong những công việc từ lâu là độc quyền của nam giới – với mức lương thấp hơn nhiều, trong điều kiện bóc lột quá mức – đã khuyến khích sự lan truyền của tư tưởng sô vanh trong một bộ phận đáng kể của phong trào đấu tranh mới chớm nở. Một số nhà lãnh đạo của phong trào đã đi xa hơn để kiến ​​nghị các luật cho phép phụ nữ nhập ngũ trong các lực lượng vũ trang. Việc vạch trần các chính phủ trùng lặp [ chính phủ không khác gì trong xã hội cũ]- trong việc đánh đuổi kẻ thù ngay từ đầu, đã sử dụng chiến tranh để đẩy lùi các cải cách xã hội cơ bản – là một trong những thành tựu quan trọng nhất của các nữ lãnh đạo cộng sản thời bấy giờ. Clara Zetkin, Alexandra Kollontai, Sylvia Pankhurst và tất nhiên, Rosa Luxemburg là một trong những người đầu tiên bắt đầu sáng suốt và can đảm trên con đường sẽ cho các thế hệ kế tiếp thấy cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa quân phiệt là cần thiết như thế nào đối với cuộc đấu tranh chống chế độ phụ quyền. Sau đó, phản đối chiến tranh đã trở thành một phần đặc biệt của Ngày Quốc tế Phụ nữ và phản đối ngân sách chiến tranh khi bùng nổ bất kỳ cuộc xung đột mới nào là đặc điểm nổi bật trong nhiều nền tảng của phong trào nữ quyền quốc tế.

Đích đến không có chỗ cho những quan điểm biện minh sai trái
Sự chia rẽ sâu sắc giữa những người cách mạng và những người theo chủ nghĩa cải cách đã mở rộng miệng hố chiến lược sau khi Liên Xô ra đời và sự lớn mạnh của chủ nghĩa giáo điều tư tưởng trong những năm 1920 và 1930. Sự chia rẽ đã hủy diệt mọi liên minh chống chủ nghĩa quân phiệt giữa Quốc tế Cộng sản (1919-1943) và châu Âu. Các đảng Xã hội và Dân chủ Xã hội. Sau khi ủng hộ chiến tranh, các đảng thành lập Quốc tế Lao động và Xã hội Chủ nghĩa (1923-1940) đã mất hết uy tín trong mắt những người cộng sản. Ý tưởng của chủ nghĩa Lenin về việc “biến chiến tranh đế quốc thành nội chiến” vẫn còn tồn tại ở Moscow, nơi các chính trị gia và nhà lý luận hàng đầu cho rằng một “năm 1914 mới” là vấn đề không thể tránh khỏi. Vì vậy, cả hai bên, cuộc nói chuyện chủ yếu là phải làm gì nếu một cuộc chiến mới nổ ra hơn là làm thế nào để ngăn chặn một cuộc chiến ngay từ đầu. Các khẩu hiệu và tuyên bố về nguyên tắc cơ bản khác với những gì dự kiến ​​sẽ xảy ra nền tất cả các cuộc thảo luận sau đó chuyển thành hành động chính trị. Trong số những tiếng nói chỉ trích trong phe Cộng sản là của Nikolai Bukharin, một người đề xướng khẩu hiệu “đấu tranh cho hòa bình”, và trong số các nhà lãnh đạo Nga càng tin rằng đó là “một trong những vấn đề quan trọng của thế giới đương đại”; và Georgi Dimitrov, người cho rằng không phải tất cả các cường quốc đều phải chịu trách nhiệm như nhau đối với mối đe dọa chiến tranh, và ông ủng hộ việc liên kết với các đảng cải cách để xây dựng một mặt trận bình dân rộng rãi chống lại chiến tranh. Cả hai quan điểm này đều trái ngược với quan điểm chính thống của Liên Xô, vốn không cập nhật các phân tích lý thuyết, lặp lại rằng nguy cơ chiến tranh được xây dựng như nhau, và không có sự phân biệt, đối với tất cả các cường quốc đế quốc, chiến tranh nào cũng là chiến tranh.

Quan điểm của Mao Trạch Đông về vấn đề này khá khác nhau. Khi đứng đầu phong trào giải phóng chống lại sự xâm lược của Nhật Bản, ông đã viết trong cuốn Về chiến tranh kéo dài (1938) rằng “các cuộc chiến tranh chính nghĩa” – trong đó những người cộng sản nên tích cực tham gia – được “ban cho một sức mạnh to lớn, có thể biến đổi nhiều thứ hoặc dọn đường cho sự biến đổi của họ”. Do đó, chiến lược đề xuất của Mao là “phản đối chiến tranh phi nghĩa bằng chiến tranh chính nghĩa” và hơn nữa là “tiếp tục chiến tranh cho đến khi đạt được mục tiêu chính trị của nó”. Lập luận cho “tính toàn năng của chiến tranh cách mạng” tái diễn trong Các vấn đề của chiến tranh và chiến lược (1938), ở đó ông lập luận rằng “chỉ có súng mới có thể biến đổi cả thế giới”, và rằng “vũ trang nắm quyền, giải quyết vấn đề do chiến tranh, là nhiệm vụ trung tâm và là hình thức cao nhất của cách mạng ”.

Ở châu Âu, bạo lực ngày càng leo thang của mặt trận Đức Quốc xã-Phát xít, ở trong nước cũng như ở nước ngoài, và sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945) đã tạo ra một kịch bản còn bất bình hơn cả cuộc chiến 1914-18. Sau khi quân đội của Hitler tấn công Liên Xô vào năm 1941, cuộc Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại kết thúc với sự thất bại của chủ nghĩa Quốc xã đã trở thành một yếu tố trung tâm trong đoàn kết dân tộc Nga đến nỗi nó vẫn tồn tại sau sự sụp đổ của Bức tường Berlin và kéo dài cho đến ngày nay.

Với sự phân chia thế giới sau chiến tranh thành hai khối, Joseph Stalin đã dạy rằng nhiệm vụ chính của phong trào Cộng sản quốc tế là bảo vệ Liên bang Xô viết. Việc tạo ra một vùng đệm của tám quốc gia ở Đông Âu (bảy quốc gia sau khi Nam Tư rời khỏi) là một trụ cột trung tâm của chính sách này. Cũng trong thời gian này, Học thuyết Truman đánh dấu sự ra đời của một loại hình chiến tranh mới: Chiến tranh Lạnh. Để hỗ trợ các lực lượng chống cộng sản ở Hy Lạp, trong Kế hoạch Marshall (1948) và việc thành lập NATO (1949), Hợp chúng quốc Hoa Kỳ đã góp sức cho các lực lượng ở Tây Âu. Liên Xô đáp trả bằng Hiệp ước Warsaw (1955). Những mâu thuẫn này đã dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang lớn, hơn hết ký ức về Hiroshima và Nagasaki cũng liên quan đến việc phổ cập các vụ thử bom hạt nhân.

Từ năm 1961, dưới sự lãnh đạo của Nikita Khrushchev, Liên Xô bắt đầu một đường lối chính trị mới được gọi là “chung sống hòa bình”. Sự chuyển hướng này, với trọng tâm là không can thiệp và tôn trọng chủ quyền quốc gia, cũng như hợp tác kinh tế với các nước tư bản, được cho là nhằm ngăn chặn nguy cơ xảy ra chiến tranh thế giới thứ ba (mà cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba cho thấy có khả năng xảy ra vào năm 1962) và để ủng hộ lập luận rằng chiến tranh không phải là không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, nỗ lực hợp tác mang tính xây dựng này chỉ nhằm vào Hoa Kỳ, không phải các quốc gia của “chủ nghĩa xã hội thực sự đang tồn tại”. Năm 1956, Liên Xô đã dập tắt một cuộc nổi dậy ở Hungary, và các Đảng Cộng sản Tây Âu đã không lên án mà còn biện minh cho hành động can thiệp quân sự dưới danh nghĩa bảo vệ khối xã hội chủ nghĩa. Palmiro Togliatti, chẳng hạn, bí thư Đảng Cộng sản Ý, đã tuyên bố: “Chúng tôi đứng về phía chính mình ngay cả khi nó mắc sai lầm”. Hầu hết những người chia sẻ vị trí này đều tiếc nuối cay đắng trong những năm sau đó, khi họ hiểu được những tác động tàn khốc trong chiến dịch của Liên Xô.

Các sự kiện tương tự đã diễn ra ở đỉnh cao của giai đoạn chung sống hòa bình, vào năm 1968 tại Turkey. Trước những yêu cầu dân chủ hóa và phi tập trung hóa kinh tế trong Mùa xuân Praha, Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô đã nhất trí cử nửa triệu binh sĩ và hàng nghìn xe tăng. Tại đại hội của Đảng Công nhân Thống nhất Ba Lan năm 1968, Leonid Brezhnev giải thích hành động này bằng cách đề cập đến điều mà ông gọi là “chủ quyền hạn chế” của các nước Hiệp ước Warsaw: “Khi các thế lực thù địch với chủ nghĩa xã hội cố gắng xoay chuyển sự phát triển của một số nước xã hội chủ nghĩa thành các đất nước theo chủ nghĩa tư bản, nó không chỉ trở thành vấn đề của cả nước quan tâm, mà là vấn đề chung và mối quan tâm của tất cả các nước xã hội chủ nghĩa ”. Theo logic phản dân chủ này, định nghĩa thế nào là và không phải là “chủ nghĩa xã hội” đương nhiên rơi vào quyết định độc đoán của các nhà lãnh đạo Liên Xô. Nhưng lần này các nhà phê bình phe Cánh tả xuất hiện nhiều hơn và thậm chí đại diện cho đa số. Mặc dù sự phản đối hành động của Liên Xô không chỉ được thể hiện qua các phong trào Cánh tả Mới mà còn bởi đa số các đảng Cộng sản, bao gồm cả Trung Quốc, nhưng người Nga đã không rút lui mà thực hiện một quá trình mà họ gọi là “bình thường hóa”. Liên Xô tiếp tục dành một phần đáng kể nguồn lực kinh tế của mình cho chi tiêu quân sự, và điều này đã giúp củng cố một nền văn hóa độc tài trong xã hội. Bằng cách này, nó đã làm mất vĩnh viễn thiện chí của phong trào hòa bình, vốn đã trở nên lớn hơn thông qua các cuộc vận động chống chiến tranh ở Việt Nam.

Một trong những cuộc chiến tranh quan trọng nhất trong thập kỷ tiếp theo bắt đầu với cuộc xâm lược Afghanistan của Liên Xô. Năm 1979, Hồng quân một lần nữa trở thành công cụ chính trong chính sách đối ngoại của Matxcơva, lực lượng này tiếp tục đòi quyền can thiệp vào nơi mà họ mô tả là “khu vực an ninh” của riêng mình. Quyết định thiếu sáng suốt đã biến thành một cuộc phiêu lưu mệt mỏi kéo dài hơn mười năm, gây ra một số lượng lớn người chết và tạo ra hàng triệu người tị nạn. Vào dịp này, phong trào Cộng sản quốc tế ít kín tiếng hơn nhiều so với trước đây liên quan đến các cuộc xâm lược của Liên Xô vào Hungary và Tiệp Khắc. Tuy nhiên, cuộc chiến tranh mới này thậm chí còn bộc lộ rõ ​​ràng hơn cho dư luận quốc tế về sự chia rẽ giữa “chủ nghĩa xã hội thực sự đang tồn tại” và một lựa chọn chính trị thay thế dựa trên hòa bình và phản đối chủ nghĩa quân phiệt.

Nhìn chung, những can thiệp quân sự này không chỉ chống lại việc cắt giảm vũ khí nói chung mà còn làm mất uy tín và làm suy yếu chủ nghĩa xã hội trên toàn cầu. Liên Xô ngày càng được coi là một cường quốc hành động theo những cách không giống như Hoa Kỳ, mà kể từ khi Chiến tranh Lạnh bắt đầu, đã ít nhiều bí mật hậu thuẫn cho các cuộc đảo chính và giúp lật đổ các chính phủ được bầu cử dân chủ theo nhiều cách khác hơn hai mươi quốc gia trên thế giới. Cuối cùng, “cuộc chiến tranh xã hội chủ nghĩa” năm 1977-1979 giữa Campuchia và Việt Nam; Trung Quốc và Việt Nam, trong bối cảnh xung đột Trung-Xô, đã làm tiêu tan bất cứ đòn bẩy nào của hệ tư tưởng “chủ nghĩa Mác-Lê-nin” (đã xa rời nền tảng ban đầu do Marx và Engels đặt ra ) đã quy kết chiến tranh hoàn toàn là nguyên nhân dẫn đến sự mất cân bằng kinh tế của chủ nghĩa tư bản.

Cánh tả là chống lại chiến tranh
Chiến tranh Lạnh kết thúc không làm giảm bớt sự can thiệp vào vấn đề của các quốc gia khác, cũng như không làm tăng quyền tự do lựa chọn chế độ chính trị của mỗi người dân. Nhiều cuộc chiến tranh – ngay cả khi không có sự ủy nhiệm của Liên hợp quốc và được định nghĩa, một cách vô lý, là “nhân đạo” – do Hoa Kỳ thực hiện trong 25 năm qua, nên được bổ sung thêm các hình thức xung đột mới, các biện pháp trừng phạt bất hợp pháp và chính trị, kinh tế và điều hành phương tiện truyền thông, chứng minh rằng sự phân chia thế giới lưỡng cực giữa hai siêu cường không nhường chỗ cho kỷ nguyên tự do và tiến bộ được hứa hẹn bởi câu thần chú tân tự do về “Trật tự thế giới mới”. Trong bối cảnh đó, nhiều lực lượng chính trị từng tuyên bố các giá trị của Cánh tả đã tham gia vào một số cuộc chiến. Từ Kosovo đến Iraq và Afghanistan – chỉ đề cập đến các cuộc chiến chính do NATO tiến hành kể từ khi Bức tường Berlin sụp đổ – các lực lượng này đều ủng hộ can thiệp vũ trang và ngày càng ít phân biệt với phe Cánh hữu.

Cuộc chiến Nga-Ukraine một lần nữa khiến phe Cánh tả phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan về cách phản ứng khi chủ quyền của một quốc gia bị tấn công. Việc không lên án cuộc xâm lược của Nga đối với Ukraine là một sai lầm chính trị của chính phủ Venezuela và điều đó làm cho những lời tố cáo về những hành động xâm lược có thể xảy ra trong tương lai của Hoa Kỳ dường như không còn đáng tin cậy nữa. Đúng là, như Marx đã viết cho Ferdinand Lassalle vào năm 1860, “trong chính sách đối ngoại, có rất ít lợi ích khi sử dụng những câu cửa miệng như “phản động ”và “cách mạng”” – rằng cái gì là “phản động một cách chủ quan [có thể được chứng minh là] khách quan cách mạng trong chính sách đối ngoại ”. Nhưng các lực lượng cánh tả lẽ ra phải học từ thế kỷ XX rằng liên minh “với kẻ thù là thù của ta” thường dẫn đến những thỏa thuận phản tác dụng, nhất là khi, như ở thời đại chúng ta, mặt trận tiến bộ còn non yếu về chính trị và bối rối về mặt lý thuyết và thiếu sự hỗ trợ của các cuộc vận động quần chúng.

Nhắc lại lời của Lenin trong Cách mạng xã hội chủ nghĩa và quyền dân tộc tự quyết: “Cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc chống lại một thế lực đế quốc, trong những hoàn cảnh nhất định có thể được sử dụng bởi một cường quốc “vĩ đại” khác vì lợi ích tương đương của đế quốc và khiến “cuộc đấu tranh” không còn sức nặng trong việc thúc đẩy Dân chủ Xã hội, từ bỏ việc thừa nhận quyền tự quyết của các quốc gia.” Ngoài những lợi ích địa chính trị và những âm mưu thường được thực hiện, các lực lượng của Cánh tả trong lịch sử đã ủng hộ nguyên tắc dân tộc tự quyết và bảo vệ quyền của các quốc gia riêng lẻ được thiết lập biên giới của họ trên cơ sở thể hiện ý chí của người dân. Cánh tả đã chiến đấu chống lại các cuộc chiến tranh và “thôn tính” vì ý thức được rằng những cuộc chiến này dẫn đến những xung đột gay gắt giữa công nhân của dân tộc thống trị và dân tộc bị áp bức, tạo điều kiện cho phe cánh hữu đoàn kết với giai cấp tư sản của họ, coi những người trước đây là phản đối họ là kẻ thù. Trong Kết quả của cuộc thảo luận về quyền tự quyết (1916), Lenin viết: “Nếu cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa giành được thắng lợi ở Petrograd, Berlin và Warsaw, thì chính phủ xã hội chủ nghĩa Ba Lan, giống như các chính phủ xã hội chủ nghĩa của Nga và Đức, sẽ từ bỏ việc“ cưỡng bức giữ chân ”người Ukraine trong biên giới của nhà nước Ba Lan. ” Vậy tại sao lại đề nghị một điều gì khác biệt nên được nhượng bộ cho chính phủ dân tộc chủ nghĩa do Vladimir Putin lãnh đạo?

Mặt khác, nhiều người thuộc phe Cánh tả đã bị cám dỗ để trở thành – trực tiếp hoặc gián tiếp – những người đồng tham gia, thúc đẩy một liên minh mới (cách diễn đạt được đặt ra vào năm 1914, chỉ để chào đón sự tàn phá của lực lượng cánh tả Pháp, những người mà khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, đã quyết định tán thành các lựa chọn chiến tranh của chính phủ). Vị thế như vậy ngày nay ngày càng có vai trò làm mờ đi sự khác biệt giữa chủ nghĩa Đại Tây Dương và chủ nghĩa hòa bình. Lịch sử cho thấy rằng, khi họ không phản đối chiến tranh, các lực lượng tiến bộ sẽ mất đi một phần lý do tồn tại thiết yếu và cuối cùng là nuốt chửng hệ tư tưởng của phe đối lập. Điều này xảy ra bất cứ khi nào các đảng phái Cánh tả coi sự hiện diện của họ trong chính phủ là cách thức cơ bản để đo lường hành động chính trị của họ – như những người Cộng sản Ý đã làm trong việc hỗ trợ các cuộc can thiệp của NATO ở Kosovo và Afghanistan, hoặc phần lớn Unidas Podemos ngày nay, khi họ đưa tiếng nói của mình với sự nhất trí hợp xướng của toàn thể vòm quốc hội Tây Ban Nha, ủng hộ việc gửi vũ khí cho quân đội Ukraine. Hành vi thiếu nghiêm túc như vậy đã bị trừng phạt nhiều lần trong quá khứ, kể cả tại các cuộc thăm dò ngay khi có dịp.

Bonaparte không phải là dân chủ
Năm 1853-1856, Marx đã viết một loạt bài báo xuất sắc cho tờ New-York Daily Tribune chứa đựng nhiều điểm tương đồng thú vị và hữu ích với thời đại ngày nay. Vào năm 1853, khi nói về vị quốc vương Muscovite vĩ đại của thế kỷ 15 – người được coi là đã thống nhất nước Nga và đặt nền móng cho chế độ chuyên quyền của nó – Marx tuyên bố: “Người ta chỉ cần thay thế một loạt tên và ngày tháng bằng những tên khác và điều đó trở nên rõ ràng rằng các chính sách của Ivan III […] và của Nga ngày nay, không chỉ giống nhau mà còn giống hệt nhau. ” Tuy nhiên, vào năm sau, đối lập với những nhà dân chủ tự do đề cao liên minh chống Nga, ông viết: “Thật là sai lầm khi mô tả cuộc chiến chống Nga là cuộc chiến giữa tự do và chuyên quyền. Ngoài thực tế là nếu trường hợp như vậy xảy ra, quyền tự do sẽ là không có đại diện bởi Bonaparte, toàn bộ mục tiêu của cuộc chiến của Bonaparte là sự duy trì […] của các hiệp ước Vienna – những hiệp ước hủy bỏ quyền tự do và độc lập của các quốc gia. ” Nếu chúng ta thay thế Bonaparte bằng Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và các hiệp ước Vienna với NATO, những nhận xét này của Marx dường như được viết ra cho ngày nay.

Những người phản đối cả chủ nghĩa dân tộc của Nga và Ukraine, cũng như sự mở rộng của NATO, cho thấy rằng họ không hề do dự trong chính trị hay mơ hồ về mặt lý thuyết. Trong những tuần gần đây, một số chuyên gia đã đưa ra lời giải thích về gốc rễ của cuộc xung đột (không có cách nào làm giảm sự dã man của cuộc xâm lược của Nga), và lập trường của những người đề xuất chính sách không liên quan là cách hiệu quả nhất để kết thúc chiến tranh càng sớm càng tốt và đảm bảo số nạn nhân ít nhất. Vấn đề không phải là hành xử như những “tâm hồn đẹp đẽ” chìm đắm trong chủ nghĩa duy tâm trừu tượng, người mà Hegel cho rằng không có khả năng giải quyết hiện thực thực tế của những mâu thuẫn trần thế. Ngược lại: mục đích là đưa thực tế thành liều thuốc giải độc thực sự duy nhất cho cuộc chiến mở rộng không giới hạn. Không có hồi kết đối với những tiếng nói kêu gọi gia nhập quân đội hoặc những người, như Đại diện Cấp cao về Chính sách An ninh và Đối ngoại của Liên minh Châu Âu, nghĩ rằng nhiệm vụ của Châu Âu là cung cấp cho người Ukraine “vũ khí cần thiết cho chiến tranh”. Nhưng ngược lại với những lập trường này, cần phải theo đuổi hoạt động ngoại giao không ngừng dựa trên hai quan điểm vững chắc: giảm bạo lực và không đứng trung lập, ủng hộ Ukraine độc ​​lập.

Bất chấp việc NATO tăng cường ủng hộ sau các động thái của Nga, cần phải làm việc nhiều hơn nữa để đảm bảo rằng dư luận không coi cỗ máy chiến tranh lớn nhất và hung hãn nhất trên thế giới – NATO – là giải pháp cho các vấn đề an ninh toàn cầu. Nó phải được chứng minh rằng nó là một tổ chức nguy hiểm và kém hiệu quả, với mục tiêu mở rộng và thống trị đơn cực, đã thúc đẩy căng thẳng dẫn đến chiến tranh trên thế giới.

Trong Chủ nghĩa xã hội và chiến tranh, Lenin cho rằng những người theo chủ nghĩa Marx khác với những người theo chủ nghĩa hòa bình và chủ nghĩa vô chính phủ ở chỗ họ “cho rằng cần thiết về mặt lịch sử để nghiên cứu từng cuộc chiến một cách riêng biệt”. Tiếp tục, ông khẳng định rằng: “Trong lịch sử, đã có rất nhiều cuộc chiến tranh, bất chấp mọi sự khủng khiếp, tàn bạo, đau khổ và đau khổ chắc chắn đi kèm với tất cả các cuộc chiến tranh, đều mang tính tiến bộ, tức là đã mang lại lợi ích cho sự phát triển của nhân loại.” Nếu điều đó là đúng trong quá khứ, sẽ là thiển cận nếu chỉ lặp lại nó trong các xã hội hiện đại, nơi vũ khí hủy diệt hàng loạt liên tục lan rộng. Hiếm có cuộc chiến tranh – không nên nhầm lẫn với các cuộc cách mạng – lại có tác dụng dân chủ hóa như các nhà lý luận của chủ nghĩa xã hội đã hy vọng. Thật vậy, chúng thường được chứng minh là cách thức tồi tệ nhất để tiến hành một cuộc cách mạng, cả vì cái giá phải trả của nhân loại và vì sự tàn phá của các lực lượng sản xuất mà chúng gây ra. Đó là một bài học mà Cánh tả ôn hòa không bao giờ được quên.

Đối với phe Cánh tả, chiến tranh không thể là “sự tiếp tục của chính trị bằng các phương tiện khác”, trích câu châm ngôn nổi tiếng của Clausewitz. Trên thực tế, nó chỉ đơn thuần chứng nhận sự thất bại của chính trị. Nếu Cánh tả muốn trở lại bá chủ và thể hiện mình có khả năng sử dụng lịch sử của mình cho các nhiệm vụ ngày nay, thì nó cần phải viết không thể xóa nhòa trên các biểu ngữ của mình những từ “chống chủ nghĩa quân phiệt” và “Không chiến tranh!”

 

Người dịch: Sally Mju

Categories
Journalism

Khái niệm Cộng Sản của Marx

I. Các lý thuyết phê phán của những người theo chủ nghĩa xã hội sơ khai
Sau cuộc Cách mạng Pháp, nhiều lý thuyết bắt đầu lan truyền ở châu Âu nhằm tìm cách đáp ứng các yêu cầu về công bằng xã hội chưa được Cách mạng Pháp giải đáp và để điều chỉnh sự mất cân bằng kinh tế nghiêm trọng do sự lan rộng của cuộc cách mạng công nghiệp. Những thành tựu dân chủ sau khi chiếm được ngục Bastille đã giáng một đòn quyết định vào tầng lớp quý tộc, nhưng họ hầu như không thay đổi sự bất bình đẳng về tài sản giữa tầng lớp bình dân và tầng lớp thống trị. Sự suy tàn của chế độ quân chủ và sự thành lập của nền cộng hòa không đủ để giảm đói nghèo ở Pháp.

Đây là bối cảnh mà các lý thuyết ‘phê phán-không tưởng’ về chủ nghĩa xã hội [1], như Marx và Engels đã định nghĩa chúng trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (1848), nổi lên. Họ coi những lý thuyết đó là ‘không tưởng’ vì hai lý do: thứ nhất, những người theo chủ nghĩa không tưởng [2], chống lại trật tự xã hội hiện có theo những cách khác nhau và những lý thuyết của họ có chứa những gì họ tin là ‘những yếu tố có giá trị nhất cho sự khai sáng của giai cấp công nhân’ [3]; và thứ hai, họ tuyên bố rằng một hình thức tổ chức xã hội thay thế có thể đạt được đơn giản thông qua việc xác định lý thuyết các ý tưởng và nguyên tắc mới, hơn là thông qua cuộc đấu tranh cụ thể của giai cấp công nhân. Theo Marx và Engels, những người tiền nhiệm xã hội chủ nghĩa đã tin rằng

Hành động lịch sử phải nhường bước cho hành động sáng tạo cá nhân của họ, lịch sử đã tạo ra những điều kiện giải phóng cho những người vĩ đại, và việc tổ chức giai cấp tự phát dần dần của giai cấp vô sản thành một tổ chức xã hội do những “nhà phát minh” này đặc biệt xây dựng. Trong mắt họ, lịch sử tương lai quyết định bản thân nó vào việc tuyên truyền và việc thực hiện các kế hoạch xã hội trên thực tế. [4]

Trong văn bản chính trị được đọc nhiều nhất trong lịch sử nhân loại, Marx và Engels cũng đặt vấn đề với nhiều hình thức chủ nghĩa xã hội khác trong cả quá khứ và hiện tại, phân nhóm chúng dưới các tiêu đề ‘phong kiến’, ‘tiểu tư sản’, ‘tư sản’ hoặc – trong chê bai thì có ‘cụm từ triết học’ – “chủ nghĩa xã hội ‘Đức [5]’. Nói chung, các lý thuyết này có thể liên quan đến nhau theo nguyện vọng ‘khôi phục các phương tiện sản xuất và trao đổi cũ, cùng với chúng là các quan hệ tài sản cũ và xã hội cũ’, hoặc theo một nỗ lực ‘thu hẹp các phương tiện sản xuất hiện đại và trao đổi trong khuôn khổ của các quan hệ tài sản cũ ‘mà chúng đã bị phá vỡ. Vì lý do này, Marx đã nhìn thấy trong những quan niệm này một hình thức chủ nghĩa xã hội vừa ‘phản động vừa không tưởng”. [6]

Thuật ngữ ‘không tưởng’, trái ngược với chủ nghĩa xã hội ‘khoa học’, thường được sử dụng một cách sai lệch và có chủ ý miệt thị. Trên thực tế, các ‘chủ nghĩa xã hội không tưởng’ đã tranh cãi về tổ chức xã hội của thời đại mà họ đang sống, đóng góp thông qua các bài viết và hành động của họ vào việc phê phán các quan hệ kinh tế hiện có. [7] Marx có sự tôn trọng đáng kể đối với những người tiền nhiệm [8] của mình: ông nhấn mạnh khoảng cách rất lớn ngăn cách Saint-Simon (1760-1825) với những người phiên dịch thô thiển của ông; [9] và, trong khi ông coi một số ý tưởng của Charles Fourier (1771-1858) là những ‘bản phác thảo hài hước’ [10] ngông cuồng, ông đã thấy ‘công lao to lớn’ trong việc nhận ra rằng mục đích chuyển đổi đối với lao động là không chỉ vượt qua phương thức phân phối hiện có mà còn ‘phương thức sản xuất’ [11]. Trong các lý thuyết của Owen, ông thấy nhiều yếu tố đáng được quan tâm và dự đoán tương lai. Trong Tiền lương, Giá cả và Lợi nhuận (1865), ông lưu ý rằng vào đầu thế kỷ 19, trong Quan sát về ảnh hưởng của hệ thống sản xuất (1815), Owen đã ‘tuyên bố giới hạn chung của ngày làm việc là bước chuẩn bị đầu tiên trong công cuộc giải phóng giai cấp công nhân ‘, [12] ngoài ra ông cũng lập luận ủng hộ hợp tác sản xuất.

Tuy nhiên, trong khi công nhận ảnh hưởng tích cực của Saint-Simon, Fourier và Owen đối với phong trào công nhân non trẻ, đánh giá chung của Marx về ý tưởng của họ là tiêu cực. Ông nghĩ rằng họ hy vọng giải quyết các vấn đề xã hội của thời đại bằng những tưởng tượng viển vông, và ông chỉ trích họ nặng nề vì đã dành nhiều thời gian cho các lý thuyết không liên quan về việc xây dựng ‘lâu đài trên không’.[13]

Marx không chỉ phản đối những đề xuất mà ông cho là sai hoặc không thực tế. Trên hết, ông phản đối ý tưởng rằng sự thay đổi xã hội có thể xảy ra thông qua các mô hình siêu lịch sử tiên nghiệm lấy cảm hứng từ các giới luật giáo điều. Chủ nghĩa đạo đức của những người xã hội chủ nghĩa đầu tiên cũng bị chỉ trích. [14] Trong cuốn “Bản cáo chung về chủ nghĩa lập trường và vô chính phủ của Bakunin” (1874-75), ông đã chỉ trích ‘chủ nghĩa xã hội không tưởng’ với việc tìm cách ‘nuôi dưỡng những ảo tưởng mới cho người dân thay vì các cuộc điều tra khoa học về phong trào xã hội do chính người dân tạo ra’.[15] Theo quan điểm của ông, các điều kiện cho cuộc cách mạng không thể du nhập từ bên ngoài.

II. Bình đẳng, Hệ thống lý thuyết và xã hội tương lai: Lỗi của người đi trước
Sau năm 1789, nhiều nhà lý thuyết đã cạnh tranh với nhau trong việc vạch ra một trật tự xã hội mới và công bằng hơn, và những thay đổi chính trị cơ bản xảy ra khi Chế độ Ancien kết thúc. Một trong những lập trường được ủng hộ nhất cho rằng mọi tệ nạn của xã hội sẽ chấm dứt ngay sau khi một hệ thống chính phủ dựa trên sự bình đẳng tuyệt đối giữa tất cả các thành phần của nó được thiết lập.

Đây là ý tưởng sơ khai, và trên nhiều khía cạnh độc tài, chủ nghĩa cộng sản là nguyên tắc chỉ đạo trong Thuyết Âm Mưu về bình đẳng được phát triển vào năm 1796 nhằm lật đổ nhà cầm quyền của Pháp. Trong Tuyên ngôn về Bình đẳng (1795), Sylvain Maréchal (1750-1803) đã lập luận rằng “vì tất cả đều có những khả năng giống nhau và cùng mong muốn” [16] , nên có “sự giáo dục giống nhau [và] sự nuôi dưỡng như nhau” cho tất cả mọi người. “Tại sao,” ông hỏi, “khẩu phần tương tự và chất lượng thực phẩm giống nhau không đủ cho mỗi người theo ý muốn của họ?” Nhân vật hàng đầu trong thuyết âm mưu năm 1796, François-Noël Babeuf (1760-1797), đã đưa ra lời đề nghị về ‘nguyên tắc bình đẳng vĩ đại’ sẽ mở rộng đáng kể ‘vòng tròn nhân loại’ để ‘biên giới, rào cản hải quan và chính quyền xấu xa’ sẽ ‘dần biến mất’. [17]

Tầm nhìn về một xã hội dựa trên sự bình đẳng chặt chẽ trong kinh tế tái hiện trong tác phẩm cộng sản Pháp vào giai đoạn sau Cách mạng tháng 7 năm 1830. Trong The Voyage to Icaria (1840), một bản tuyên ngôn chính trị được viết dưới dạng tiểu thuyết, Étienne Cabet ( 1788-1856) mô tả một cộng đồng kiểu mẫu, trong đó sẽ không còn ‘tài sản, tiền bạc, hay mua bán’ nữa, và con người sẽ ‘bình đẳng về mọi thứ’ [18] . Ở ‘miền đất hứa thứ hai’ [19] này, luật pháp sẽ điều chỉnh hầu hết mọi khía cạnh của cuộc sống: ‘mọi ngôi nhà [sẽ có] bốn tầng” [20] và ‘mọi người [sẽ được] ăn mặc giống nhau”.[21]

Các mối quan hệ về bình đẳng nghiêm ngặt cũng được định hình trước trong tác phẩm của Théodore Dézamy (1808-1871). Trong Bộ luật cộng đồng (1842), ông nói về một thế giới “được chia thành các xã, bình đẳng, hợp pháp và đoàn kết nhất có thể”, trong đó sẽ có “một bếp duy nhất” và “một ký túc xá chung” cho tất cả trẻ em. Toàn bộ công dân sẽ sống như “một gia đình trong một hộ gia đình duy nhất”.[22]

Những quan điểm tương tự với những quan điểm lưu hành ở Pháp cũng bắt nguồn từ Đức. Trong Nhân loại vẫn như vậy (1838), Wilhelm Weitling (1808-1871) đã thấy trước rằng việc xóa bỏ tài sản tư nhân sẽ tự động chấm dứt chủ nghĩa vị kỷ, thứ mà ông đơn giản coi là nguyên nhân chính của mọi vấn đề xã hội. Trong mắt ông, ‘cộng đồng hàng hóa’ sẽ là ‘phương tiện cứu chuộc nhân loại, biến trái đất thành địa đàng’ và ngay lập tức mang lại ‘sự dồi dào khổng lồ’. [23]

Tất cả những nhà tư tưởng đưa ra tầm nhìn đó đều mắc phải cùng một lỗi kép: họ cho rằng việc áp dụng một mô hình xã hội mới dựa trên sự bình đẳng nghiêm ngặt có thể là giải pháp cho mọi vấn đề của xã hội; và họ tự thuyết phục mình, bất chấp mọi quy luật kinh tế, rằng tất cả những gì cần thiết để đạt được điều đó là áp đặt các biện pháp nhất định từ bề trên, mà ảnh hưởng của chúng sau này sẽ không bị thay đổi theo tiến trình của nền kinh tế.

Cùng với tư tưởng bình đẳng ngây thơ này, dựa trên sự đảm bảo rằng mọi sự chênh lệch xã hội giữa con người với nhau có thể được xóa bỏ một cách dễ dàng, là một niềm tin khác cũng lan rộng không kém trong giới xã hội chủ nghĩa sơ khai: nhiều người tin rằng về mặt lý thuyết là đủ để thiết lập một hệ thống tổ chức xã hội tốt hơn theo trật tự để thay đổi thế giới. Do đó, nhiều dự án cải cách đã được xây dựng chi tiết đến từng phút, đưa ra các luận điểm của các tác giả về việc tái cấu trúc xã hội. Trong mắt họ, việc ưu tiên chính là tìm ra công thức chính xác, mà sau khi tim được, người dân sẽ sẵn sàng chấp nhận như một vấn đề thông thường và dần dần thực hiện trên thực tế.

Saint-Simon là một trong những người bám vào niềm tin này. Năm 1819, ông viết trên tạp chí L’Organisateur (Người tổ chức) định kỳ: ‘Hệ thống cũ sẽ ngừng hoạt động khi các ý tưởng về cách thay thế các thể chế hiện tại bằng các thể chế khác […] đã được làm rõ đầy đủ, tổng hợp và hài hòa, và khi chúng đã được sự đồng tình của dư luận. [24] ”Tuy nhiên, những quan điểm của Saint-Simon về xã hội của tương lai thật đáng ngạc nhiên, và giải trừ sự mơ hồ của họ. Trong Tân Cơ đốc giáo chưa hoàn thành (1824), ông nói rằng ‘căn bệnh chính trị của thời đại’ – thứ gây ra ‘đau khổ cho tất cả những người lao động có ích cho xã hội’ và cho phép ‘những người có chủ quyền hấp thụ một phần lớn tiền lương của người nghèo’ – phụ thuộc vào ‘cảm giác của chủ nghĩa vị kỷ’. Vì điều này đã trở thành “thống trị trong mọi tầng lớp và mọi cá nhân”,[25] ông đã hướng tới sự ra đời của một tổ chức xã hội mới dựa trên một nguyên tắc chỉ đạo duy nhất: “tất cả nam giới phải cư xử với nhau như anh em”.[26]

Fourier tuyên bố rằng sự tồn tại của con người dựa trên các quy luật phổ quát, một khi được kích hoạt, sẽ đảm bảo niềm vui và sự thích thú trên khắp trái đất. Trong Lý thuyết về Bốn chuyển động (1808), ông đặt ra điều mà ông không ngần ngại gọi là ‘khám phá quan trọng nhất [trong số] tất cả các công trình khoa học được thực hiện kể từ khi loài người bắt đầu “.[27] Fourier phản đối những người ủng hộ “hệ thống thương mại” và duy trì rằng xã hội sẽ chỉ được tự do khi tất cả mọi người quay trở lại là chính họ.[28] Lỗi chính của chế độ chính trị ở thời đại của ông là sự đàn áp của bản chất con người.[29]

Bên cạnh chủ nghĩa quân bình cấp tiến và nhiệm vụ tìm kiếm mô hình xã hội tốt nhất có thể, yếu tố cuối cùng phổ biến đối với nhiều nhà xã hội chủ nghĩa thời kỳ đầu là sự cống hiến của họ trong việc thúc đẩy sự ra đời của các cộng đồng nhỏ thay thế. Đối với những người tổ chức chúng, việc giải phóng các xã này khỏi sự bất bình đẳng kinh tế đang tồn tại vào thời điểm đó sẽ tạo động lực quyết định cho việc truyền bá các nguyên tắc xã hội chủ nghĩa và giúp dễ dàng có lợi cho họ hơn.

Trong Thế giới Công nghiệp và Xã hội Mới (1829), Fourier đã hình dung ra một cấu trúc cộng đồng mới, trong đó các làng sẽ được ‘thay thế bằng các phalang công nghiệp với khoảng 1800 người mỗi người'[30]. có thể tận hưởng tất cả các dịch vụ họ cần. Theo phương pháp do Fourier phát minh ra, con người sẽ ‘bay bổng từ khoái cảm này đến khoái cảm khác và tránh thái quá’; họ sẽ có những khoảng thời gian ngắn về việc làm, ‘tối đa là hai giờ’, để mỗi người có thể thực hiện ‘bảy đến tám loại công việc hấp dẫn trong ngày’.[31]

Việc tìm kiếm những cách thức tổ chức xã hội tốt hơn cũng thúc đẩy Owen, người mà trong suốt cuộc đời của mình, đã sáng lập ra những thử nghiệm quan trọng về sự hợp tác của người lao động. Đầu tiên tại New Lanark, Scotland từ 1800 đến 1825, sau đó tại New Harmony ở Mỹ từ 1826 đến 1828, ông đã cố gắng chứng minh trong thực tế cách thức để nhận ra một trật tự xã hội công bằng hơn. Tuy nhiên, trong Cuốn sách về thế giới đạo đức mới (1836-1844), Owen đề xuất phân chia xã hội thành tám giai cấp, giai cấp cuối cùng ‘sẽ bao gồm những người từ bốn mươi đến sáu mươi’, ai sẽ là người có ‘quyết định cuối cùng. ‘. Những gì ông dự đoán, khá ngây thơ, là trong hệ thống dân chủ địa chất này, tất cả mọi người sẽ có thể và sẵn sàng đảm nhận vai trò xứng đáng của mình trong việc quản lý xã hội ‘không có tranh chấp, chia sẻ công bằng, đầy đủ của chính phủ xã hội’.[32]

Năm 1849 Cabet cũng thành lập một thuộc địa ở Mỹ, tại Nauvoo, Illinois, nhưng chủ nghĩa độc đoán của ông đã làm nảy sinh nhiều mâu thuẫn nội bộ. Trong luật của ‘Hiến pháp Icaria’, ông đề xuất như một điều kiện để ra đời cộng đồng rằng, ‘để tăng tất cả các triển vọng thành công’, ông nên được bổ nhiệm làm ‘Giám đốc duy nhất và tuyệt đối trong thời hạn mười năm, với khả năng điều hành nó trên cơ sở học thuyết và ý tưởng của mình ‘.[33]

Các thí nghiệm của những người theo chủ nghĩa xã hội sơ khai – cho dù là các phalansvey đáng yêu hay các hợp tác xã lẻ tẻ hay các thuộc địa cộng sản lập dị – đều tỏ ra thiếu sót đến mức không thể xem xét nghiêm túc việc triển khai chúng trên quy mô lớn hơn. Họ liên quan đến một số lượng lớn người lao động và thường rất hạn chế sự tham gia của tập thể vào các quyết định về chính sách. Hơn nữa, nhiều nhà cách mạng (đặc biệt là những người không nói tiếng Anh), những người đã dành nỗ lực của mình để xây dựng những cộng đồng như vậy đã không hiểu được những thay đổi cơ bản trong sản xuất đang diễn ra ở thời đại của họ. Nhiều người trong số những người theo chủ nghĩa xã hội ban đầu đã không nhận thấy mối liên hệ giữa sự phát triển của chủ nghĩa tư bản và tiềm năng tiến bộ xã hội của giai cấp công nhân. Sự tiến bộ đó phụ thuộc vào khả năng của người lao động trong việc chiếm đoạt của cải mà họ tạo ra trong phương thức sản xuất mới.[34]

III. Ở đâu và tại sao Marx viết về chủ nghĩa cộng sản
Marx tự đặt cho mình một nhiệm vụ hoàn toàn khác với nhiệm vụ của những người xã hội chủ nghĩa trước đó; ưu tiên tuyệt đối của ông là “tiết lộ quy luật kinh tế vận hành của xã hội hiện đại” [35]. Mục đích của ông là phát triển một sự phê phán toàn diện đối với phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, phương thức này sẽ phục vụ cho giai cấp vô sản, chủ thể cách mạng chính, trong việc lật đổ hệ thống kinh tế – xã hội hiện có.

Hơn nữa, không muốn tạo ra một tôn giáo mới, Marx đã hạn chế quảng bá một ý tưởng mà ông coi là vô nghĩa về mặt lý thuyết và phản tác dụng về mặt chính trị: một mô hình xã hội cộng sản phổ quát. Vì lý do này, trong ‘Postface to the Second Edition’ (1873) của Capital, Tập I (1867), ông đã nói rõ rằng ông không quan tâm đến việc “viết công thức nấu ăn cho các nhà hàng trong tương lai” [36]. Ông cũng nêu ý nghĩa của ông về khẳng định nổi tiếng này trong ‘Những ghi chú bên lề về Wagner’ (1879-80), trong đó, để đáp lại những lời chỉ trích từ nhà kinh tế học người Đức Adolph Wagner (1835-1917), ông đã khẳng định một cách rõ ràng rằng ông đã ” không bao giờ thiết lập một ‘hệ thống xã hội chủ nghĩa’.[37]

Marx đã tuyên bố tương tự trong các bài viết về chính trị của mình. Trong Nội chiến ở Pháp (1871), ông viết về Công xã Paris, cuộc cướp chính quyền đầu tiên của các giai cấp dưới quyền: “Giai cấp công nhân không mong đợi phép lạ từ Công xã. Họ không cần những điều không tưởng sẵn sàng để đưa ra bởi một sắc lệnh của nhân dân. ”Đúng hơn, việc giải phóng giai cấp vô sản phải“ trải qua những cuộc đấu tranh lâu dài, qua một loạt các quá trình lịch sử, hoàn cảnh và con người biến đổi ”. Mục đích không phải là “hiện thực hóa lý tưởng” mà là “thiết lập các yếu tố tự do của xã hội mới mà chính xã hội tư sản đang sụp đổ cũ đang thai nghén”.[38]

Cuối cùng, Marx cũng nói điều tương tự trong thư từ của mình với các nhà lãnh đạo của phong trào công nhân châu Âu. Ví dụ, vào năm 1881, khi Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919), đại diện hàng đầu của Liên đoàn Dân chủ-Xã hội ở Hà Lan, hỏi ông rằng một chính phủ cách mạng sẽ phải thực hiện những biện pháp gì sau khi nắm quyền để thiết lập một xã hội xã hội chủ nghĩa. , Marx trả lời rằng ông luôn coi những câu hỏi như vậy là ‘ngụy biện’ thay vì lập luận rằng “nên làm gì … vào bất kỳ thời điểm cụ thể nào, tất nhiên, hoàn toàn và hoàn toàn phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử thực tế mà hành động được thực hiện.’ Ông cho rằng không thể ‘giải một phương trình không chứa các yếu tố trong nghiệm của nó theo nghĩa của nó’; “Một học thuyết và về sự cần thiết dự đoán lớn về chương trình hành động của một cuộc cách mạng trong tương lai chỉ phục vụ cho việc phân tâm khỏi cuộc đấu tranh hiện tại.” [39]

Tuy nhiên, trái ngược với những gì nhiều nhà phê bình đã tuyên bố sai, Marx đã phát triển, ở cả dạng đã xuất bản và chưa xuất bản, một số cuộc thảo luận về xã hội cộng sản xuất hiện trong ba loại văn bản. Thứ nhất, có những ý kiến ​​mà Marx phê phán những ý tưởng mà ông coi là sai lầm về mặt lý thuyết và có thể gây hiểu lầm cho các nhà xã hội chủ nghĩa cùng thời với ông. Một số phần của Bản thảo Kinh tế và Triết học năm 1844 và Hệ tư tưởng Đức; chương “Văn học xã hội chủ nghĩa và cộng sản” trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản; những lời phê phán của Pierre-Joseph Proudhon trong Grundrisse, Văn bản và Đóng góp cho Phê phán Kinh tế Chính trị; các văn bản của đầu những năm 1870 chống lại chủ nghĩa vô chính phủ; và luận án phê phán Ferdinand Lassalle (1825-1864) trong Phê phán cương lĩnh Gotha (1875). Về vấn đề này, cần bổ sung những nhận xét phê phấn về Proudhon, Lassalle và thành phần vô chính phủ của Hiệp hội những người đàn ông làm việc quốc tế rải rác trong toàn bộ thư từ rộng lớn của Marx.

Loại văn bản thứ hai là các tác phẩm dân quân và tuyên truyền chính trị viết cho các tổ chức của giai cấp công nhân. Trong đó, Marx cố gắng cung cấp những chỉ dẫn cụ thể hơn về xã hội mà họ đang đấu tranh và những công cụ cần thiết để xây dựng nó. Nhóm này bao gồm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, các nghị quyết, báo cáo và trụ sở của Hiệp hội Nam giới Công nhân Quốc tế – bao gồm Giá trị, Giá cả và Lợi nhuận và Cuộc nội chiến ở Pháp – và nhiều bài báo khác nhau, bài diễn thuyết công khai, bài phát biểu, thư gửi các chiến binh, và các tài liệu ngắn khác như Cương Lĩnh tối thiểu của Đảng Công nhân Pháp.

Nhóm văn bản thứ ba và cuối cùng, xoay quanh chủ nghĩa tư bản, bao gồm các cuộc thảo luận dài nhất và chi tiết nhất của Marx về các đặc điểm của xã hội cộng sản. Các chương quan trọng của Tư bản và nhiều bản thảo chuẩn bị, đặc biệt là cuốn Grundrisse có giá trị cao, chứa đựng một số ý tưởng nổi bật nhất của ông về chủ nghĩa xã hội. Chính những quan sát phê phán của ông về các khía cạnh của phương thức sản xuất hiện tại đã gợi nên những suy tư về xã hội cộng sản, và không phải ngẫu nhiên mà trong một số trường hợp, các trang liên tiếp trong tác phẩm của ông xen kẽ giữa hai chủ đề này. [40]

Một nghiên cứu kỹ lưỡng về các cuộc thảo luận của Marx về chủ nghĩa cộng sản cho phép chúng ta phân biệt quan niệm của chính ông với quan niệm về các thể chế thế kỷ 20, những người tuyên bố hành động nhân danh mình, đã gây ra một loạt tội ác và tàn bạo. Bằng cách này, có thể tái định vị dự án chính trị của Marx trong chân trời tương ứng với nó: cuộc đấu tranh để giải phóng cái mà Saint-Simon gọi là ‘giai cấp nghèo nhất và đông đảo nhất’.[41]

Các ghi chú của Marx về chủ nghĩa cộng sản không nên được coi là một mô hình để được tuân theo một cách giáo điều [42], vẫn ít được coi là các giải pháp được áp dụng bừa bãi ở nhiều thời điểm và địa điểm khác nhau. Tuy nhiên, những bản phác thảo này đã tạo thành một kho tàng lý thuyết vô giá, vẫn còn hữu ích cho việc phê phán chủ nghĩa tư bản cho đến ngày nay.

IV. Các giới hạn của các công thức ban đầu
Trái ngược với những tuyên bố của một loại hình tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lê-nin nhất định, các lý thuyết của Marx không phải là kết quả của một số trí tuệ bẩm sinh mà là một quá trình dài sàng lọc về khái niệm và chính trị. Việc nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế học và nhiều ngành khác, cùng với việc quan sát các sự kiện lịch sử thực tế, đặc biệt là Công xã Paris, có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự phát triển tư tưởng của ông về xã hội cộng sản.

Một số tác phẩm ban đầu của Marx – nhiều tác phẩm mà ông chưa bao giờ hoàn thành hoặc xuất bản – thường được coi là tổng hợp những ý tưởng [43] quan trọng nhất của ông một cách đáng ngạc nhiên, nhưng trên thực tế, chúng thể hiện tất cả những giới hạn trong quan niệm ban đầu của ông về xã hội hậu tư bản.

Trong Bản thảo Kinh tế và Triết học năm 1844, Marx đã viết về những vấn đề này bằng những thuật ngữ rất trừu tượng, vì ông chưa thể mở rộng nghiên cứu kinh tế và có ít kinh nghiệm chính trị vào thời điểm đó. Ở một số điểm, ông mô tả ‘chủ nghĩa cộng sản’ là ‘sự phủ định của phủ định’, như một ‘thời điểm của phép biện chứng Hegel’: ‘biểu hiện tích cực của tư hữu bị thủ tiêu. [44] Tuy nhiên, ở những người khác, lấy cảm hứng từ Ludwig Feuerbach (1804-1872), ông đã viết rằng:

chủ nghĩa cộng sản, với tư cách là chủ nghĩa tự nhiên phát triển đầy đủ, tương đương với chủ nghĩa nhân văn, và chủ nghĩa nhân văn đã phát triển đầy đủ tương đương với chủ nghĩa tự nhiên; nó là giải pháp thực sự của xung đột giữa con người và tự nhiên và giữa con người với con người – giải quyết thực sự của xung đột giữa tồn tại và bản chất, giữa khách thể hóa và tự xác nhận, giữa tự do và tất yếu, giữa cá nhân và giống loài. [45]

Nhiều đoạn khác nhau trong Bản thảo Kinh tế và Triết học năm 1844 bị ảnh hưởng bởi ma trận thần học của triết học lịch sử của Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831): ví dụ, lập luận rằng ‘toàn bộ chuyển động của lịch sử [đã] là nguồn gốc hành động thực tế của chủ nghĩa cộng sản’; hoặc chủ nghĩa cộng sản là ‘câu đố của lịch sử đã được giải quyết’, mà ‘ nó tự biết mình là giải pháp này’.[46]

Tương tự, cuốn Tư tưởng Đức, mà Marx viết cùng với Engels và dự định đưa vào các văn bản của các tác giả khác [47], chứa một câu trích dẫn nổi tiếng đã gây ra sự nhầm lẫn lớn giữa các nhà chú giải về tác phẩm của Marx. Trên một trang còn dang dở, chúng ta đọc thấy rằng trong khi trong xã hội tư bản, với sự phân công lao động, mỗi con người ‘có một lĩnh vực hoạt động riêng, độc quyền’, trong xã hội cộng sản:

Xã hội quy định sản xuất chung và do đó, tôi có thể làm việc này hôm nay và ngày mai khác, buổi sáng đi săn, buổi chiều đánh cá, buổi tối chăn nuôi gia súc, tự phê phán bản thân sau bữa tối, chỉ cần tôi có trí óc, không cần từng trở thành thợ săn, ngư dân, người chăn cừu hoặc nhà phê bình.[48]

Nhiều tác giả, cả những người theo chủ nghĩa Marx và những người chống lại chủ nghĩa Marx, đã vô tình tin rằng đây là đặc điểm chính của xã hội cộng sản đối với Marx – một quan điểm mà họ có thể chấp nhận vì họ không quen thuộc với Tư bản và các văn bản chính trị quan trọng khác nhau. Mặc dù có rất nhiều phân tích và thảo luận liên quan đến bản thảo năm 1845-46, họ không nhận ra rằng đoạn văn này là sự cải biên ý tưởng cũ – và khá nổi tiếng – của Charles Fourier [49], được Engels tiếp thu nhưng bị Marx bác bỏ [50].

Bất chấp những hạn chế rõ ràng này, Hệ tư tưởng Đức đại diện cho sự tiến bộ không thể khuất phục trong các Bản thảo Kinh tế và Triết học năm 1844. Trong khi phần sau được mang đến bởi chủ nghĩa duy tâm của Cánh tả Hegel – nhóm mà ông đã tham gia cho đến năm 1842 – và không có bất kỳ cuộc thảo luận chính trị cụ thể nào. , người trước đây vẫn duy trì rằng ‘chỉ có thể đạt được giải phóng thực sự trong thế giới thực và bằng phương tiện thực tế’. Do đó, chủ nghĩa cộng sản không nên được coi là “một trạng thái cần được thiết lập, một lý tưởng mà hiện thực sẽ phải tự điều chỉnh, [mà là] phong trào thực sự xóa bỏ tình trạng hiện tại của sự vật” [51].

Trong cuốn Tư tưởng Đức, Marx cũng đã vẽ một bức phác thảo đầu tiên về nền kinh tế của xã hội tương lai. Trong khi các cuộc cách mạng trước chỉ tạo ra ‘sự phân phối lao động mới cho những người khác'[52],

Chủ nghĩa cộng sản khác với tất cả các phong trào trước đây ở chỗ, nó đảo lộn cơ sở của tất cả các quan hệ sản xuất và giao hợp trước đó, và lần đầu tiên chủ nghĩa cộng sản coi tất cả các tiền đề tiến hóa tự nhiên một cách có ý thức là những sáng tạo của những người hiện có cho đến nay, tước bỏ đặc tính tự nhiên của họ và khuất phục sức mạnh của những cá nhân đoàn kết. Do đó, tổ chức của nó về bản chất là kinh tế, là sản xuất vật chất của những điều kiện của sự thống nhất này.[53]

Marx cũng tuyên bố rằng ‘theo kinh nghiệm, chủ nghĩa cộng sản chỉ có thể thực hiện được khi hành động của các dân tộc thống trị“ cùng một lúc ”và đồng thời”. Theo quan điểm của ông, điều này đã giả định cả “sự phát triển chung của các lực lượng sản xuất” và “sự giao thoa giữa thế giới gắn bó chung”[54]. Hơn nữa, lần đầu tiên Marx đối mặt với một chủ đề chính trị cơ bản mà ông sẽ đề cập lại trong tương lai: sự ra đời của chủ nghĩa cộng sản như sự kết thúc của chế độ chuyên chế giai cấp. Vì cuộc cách mạng sẽ ‘xóa bỏ chế độ cai trị của tất cả các giai cấp với chính các giai cấp, bởi vì nó được thực hiện bởi giai cấp không còn được coi là một giai cấp trong xã hội, vốn không được thừa nhận là một giai cấp, và tự nó là biểu hiện của giải tán các giai cấp, các dân tộc ‘.[55]

Marx tiếp tục cùng với Engels phát triển những suy ngẫm của ông về xã hội hậu tư bản trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản. Trong văn bản này, với sự phân tích sâu sắc về những thay đổi do chủ nghĩa tư bản gây ra, vượt lên trên nền văn học xã hội chủ nghĩa thô sơ vào thời điểm đó, những điểm thú vị nhất về chủ nghĩa cộng sản liên quan đến quan hệ tài sản Marx nhận thấy rằng sự biến đổi triệt để của họ “hoàn toàn không phải là một đặc điểm riêng biệt của chủ nghĩa cộng sản”, vì các phương thức sản xuất mới khác trong lịch sử cũng đã mang lại điều đó. Đối với Marx, đối lập với tất cả những tuyên bố tuyên truyền rằng những người cộng sản sẽ ngăn cản việc chiếm đoạt thành quả lao động của cá nhân, “đặc điểm phân biệt của chủ nghĩa cộng sản” là “không phải là bãi bỏ tài sản nói chung, mà là bãi bỏ tài sản tư sản”, [56] “quyền lực chiếm đoạt sản phẩm của xã hội […] để khuất phục sức lao động của người khác”[57]. Trong mắt ông, ‘lý thuyết về những người cộng sản’ có thể được tóm gọn trong một câu: ‘xóa bỏ tư hữu’.[58]

Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Marx cũng đề xuất danh sách mười tiêu chuẩn sơ bộ cần đạt được ở các nền kinh tế tiên tiến nhất sau khi chinh phục quyền lực. Chúng bao gồm “bãi bỏ tài sản trên đất và áp dụng tất cả các tiền thuê đất cho các mục đích công cộng”; [59] tập trung tín dụng vào tay nhà nước, thông qua ngân hàng quốc gia […]; sự tập trung của các phương tiện giao thông và vận tải trong tay của nhà nước […]; giáo dục miễn phí cho tất cả trẻ em trong các trường công lập ‘, nhưng cũng’ xóa bỏ mọi quyền thừa kế ‘, một biện pháp Saint-Simonian mà sau này Marx kiên quyết bác bỏ [60]

Như trong trường hợp các bản thảo được viết từ năm 1844 đến năm 1846, sẽ là sai lầm nếu coi các biện pháp được liệt kê trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản – được soạn thảo khi Marx mới ba mươi tuổi – là tầm nhìn hoàn chỉnh của ông về xã hội hậu tư bản.[61] Sự trưởng thành hoàn toàn về tư tưởng của ông sẽ đòi hỏi nhiều năm học tập và kinh nghiệm chính trị nữa.

V. Chủ nghĩa cộng sản với tư cách là Hiệp hội Tự do
Trong Tư bản, Tập I, Marx lập luận rằng chủ nghĩa tư bản là một phương thức sản xuất xã hội ‘được xác định về mặt lịch sử'[62], trong đó sản phẩm lao động được biến đổi thành hàng hóa, với kết quả là các cá nhân chỉ có giá trị với tư cách là người sản xuất, và sự tồn tại của con người bị khuất phục trước hành vi của ‘sản xuất hàng hóa’.[63] Do đó, “quá trình sản xuất” có “quyền làm chủ đối với con người, thay vì bị kiểm soát bởi anh ta”. [64] Tư Bản “chẳng quan tâm gì đến tuổi thọ của sức lao động” và không coi trọng việc cải thiện điều kiện sống của giai cấp vô sản. Tư bản ‘đạt được mục tiêu này bằng cách rút ngắn tuổi thọ của sức lao động, giống như cách một người nông dân tham lam cướp thêm sản phẩm từ đất bằng cách cướp đi độ màu mỡ của nó”.[65]

Trong cuốn Grundrisse, Marx nhắc lại rằng trong chủ nghĩa tư bản, ‘vì mục đích của lao động không phải là sản phẩm cụ thể [có liên hệ] với nhu cầu cụ thể của cá nhân, mà là tiền bạc […], nên sự siêng năng của cá nhân không có giới hạn.[66] Trong một xã hội như vậy, ‘toàn bộ thời gian của một cá nhân được coi là thời gian lao động, và do đó anh ta bị biến chất thành một người lao động đơn thuần, bị tập hợp dưới sức lao động.[67] Tuy nhiên, hệ tư tưởng tư sản thể hiện điều này như thể cá nhân được hưởng tự do nhiều hơn và được bảo vệ bởi các quy phạm pháp luật công bằng có khả năng đảm bảo công lý và bình đẳng.. Nghịch lý thay, mặc dù thực tế là nền kinh tế đã phát triển đến mức có thể cho phép toàn xã hội sống trong điều kiện tốt hơn trước đây, ‘máy móc phát triển nhất hiện nay lại buộc người lao động phải làm việc trong thời gian dài hơn so với những người ở thời dã man, hoặc thời gian dài hơn trước kia khi người lao động sử dụng những dụng cụ đơn giản nhất, thô sơ nhất’ [68].

Ngược lại, tầm nhìn của Marx về chủ nghĩa cộng sản là về ‘một hiệp hội các cá nhân tự do [ein Verein freier Menschen], làm việc với các phương tiện sản xuất chung, và sử dụng nhiều hình thức sức lao động khác nhau của họ với sự tự nhận thức đầy đủ như một lực lượng lao động xã hội [69] . ”Các định nghĩa tương tự cũng có trong nhiều tác phẩm của Marx. Trong Grundrisse, ông viết rằng xã hội hậu tư bản chủ nghĩa sẽ dựa trên “sản xuất tập thể [gemeinschaftliche Produktion]”. [70]

Trong Bản thảo kinh tế năm 1863-1867, ông đã nói về việc ‘chuyển từ phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa sang phương thức sản xuất lao động liên kết [Produktionsweise der assoziierten Arbeit]’ [71]. Và trong Phê phán cương lĩnh Gotha, ông đã định nghĩa tổ chức xã hội ‘dựa trên quyền sở hữu chung về tư liệu sản xuất’ là ‘xã hội hợp tác [genossenschaftliche Gesellschaft]’.[72]

Trong Tư bản, Tập I, Marx giải thích rằng ‘nguyên tắc cai trị’ của ‘hình thức xã hội cao hơn’ này sẽ là ‘sự phát triển đầy đủ và tự do của mọi cá nhân’[73]. Trong Nội chiến ở Pháp, ông bày tỏ sự tán thành của mình đối với các biện pháp do Cộng sản thực hiện, điều này đã ‘khẳng định rõ ràng xu hướng của một chính phủ của nhân dân do nhân dân’[74]. Nói chính xác hơn, khi đánh giá về những cải cách chính trị của Công xã Paris, ông khẳng định rằng “Chính phủ tập trung cũ ở các tỉnh cũng phải nhường chỗ cho chính quyền tự trị của những người sản xuất”[75]. Câu nói này tái diễn trong ‘Cương lĩnh của Chủ nghĩa lập trường và Vô Chính phủ của Bakunin’, nơi ông duy trì rằng sự thay đổi xã hội triệt để sẽ ‘bắt đầu bằng sự tự trị của cộng đồng’[76]. Do đó, ý tưởng của Marx về xã hội là phản đề của các hệ thống độc tài toàn trị xuất hiện dưới danh nghĩa của ông trong thế kỷ XX. Các bài viết của ông hữu ích cho sự hiểu biết không chỉ về cách thức hoạt động của chủ nghĩa tư bản mà còn về sự thất bại của các kinh nghiệm xã hội chủ nghĩa cho đến ngày nay.

Khi đề cập đến cái gọi là cạnh tranh tự do, hay vị trí dường như ngang nhau của người lao động và nhà tư bản trên thị trường trong xã hội tư sản, Marx tuyên bố rằng thực tế hoàn toàn khác với quyền tự do của con người được các nhà biện hộ cho chủ nghĩa tư bản đề cao. Hệ thống này đặt ra một trở ngại rất lớn đối với nền dân chủ, và ông đã chứng tỏ rõ hơn bất cứ ai khác rằng người lao động không nhận được một thứ tương đương cho những gì họ sản xuất ra.[77] Trong Grundrisse, ông giải thích rằng những gì được trình bày như một sự “trao đổi các sản phẩm tương đương”, trên thực tế, là sự chiếm đoạt của người lao động “thời gian lao động mà không cần trao đổi”; mối quan hệ trao đổi “hoàn toàn biến mất”, hoặc nó trở thành một “mối quan hệ đơn thuần”[78]. Mối quan hệ giữa những người được “thực hiện chỉ vì tư lợi”. Sự ‘đụng độ giữa các cá nhân’ này đã được coi là ‘hình thức tồn tại tuyệt đối của cá nhân tự do trong lĩnh vực sản xuất và trao đổi’. Nhưng đối với Marx, “không có gì có thể xa rời sự thật”, vì “trong cạnh tranh tự do, vốn là Tư Bản được tự do chứ không phải các cá nhân”[79]. Trong Bản thảo kinh tế năm 1863-1867, ông đã tố cáo thực tế rằng ‘lao động thặng dư ban đầu được nhà tư bản bỏ túi, nhân danh xã hội,’ – lao động thặng dư là ‘cơ sở của thời gian tự do của xã hội’ và do đây, ‘cơ sở vật chất của toàn bộ sự phát triển của nó và của nền văn minh nói chung’. [80] Và trong Tư bản, tập I, ông đã chỉ ra rằng sự giàu có của giai cấp tư sản chỉ có thể “bằng cách chuyển toàn bộ thời gian sống của quần chúng thành thời gian lao động”.[81]

Trong cuốn Grundrisse, Marx nhận xét rằng trong chủ nghĩa tư bản, “các cá nhân bị phụ thuộc vào nền sản xuất xã hội”, cái “tồn tại bên ngoài họ như số phận của họ”[82]. Điều này chỉ xảy ra thông qua việc phân bổ giá trị trao đổi được quy cho các sản phẩm mà việc mua và bán diễn ra sau đó. [83] Hơn nữa, “tất cả các quyền lực xã hội của sản xuất” – bao gồm các khám phá khoa học, có vẻ như là “xa lạ và bên ngoài” đối với người lao động – đều do tư bản tạo ra. Chính sự liên kết của những người lao động, tại các địa điểm và trong quá trình sản xuất, được “vận hành bằng Tư Bản” và do đó “chỉ mang tính hình thức”. Việc sử dụng hàng hoá do người lao động tạo ra “không phải qua trung gian trao đổi giữa những người lao động[84] hoặc sản phẩm lao động độc lập lẫn nhau”, mà là “bởi hoàn cảnh sản xuất xã hội mà cá nhân đó thực hiện hoạt động của mình”. Marx giải thích hoạt động[85] sản xuất trong nhà máy ‘chỉ liên quan đến sản phẩm của lao động chứ không phải bản thân lao động’, [86] vì nó ‘bị giới hạn trong một địa điểm làm việc chung dưới sự chỉ đạo của người giám sát, quy trình, kỷ luật cao hơn, tính nhất quán và sự phụ thuộc vào tư bản tự có trong sản xuất ‘.[87]

Ngược lại, trong xã hội cộng sản, sản xuất sẽ là “xã hội trực tiếp”, “con đẻ của hiệp hội phân phối sức lao động trong chính nó”. Nó sẽ được quản lý bởi các cá nhân như là “của cải chung” của họ.[88] ‘Tính xã hội của sản xuất’ (gesellschaftliche Charakter der Produktion) sẽ ‘ngay từ đầu làm cho sản phẩm trở thành một sản phẩm chung; đặc tính liên kết của nó sẽ là “giả định trước” và “lao động của cá nhân […] ngay từ đầu được coi là lao động xã hội”.[89] Như Marx đã nhấn mạnh trong Phê phán cương lĩnh Gotha, trong xã hội hậu tư bản chủ nghĩa, ‘lao động cá nhân không còn tồn tại theo kiểu gián tiếp mà trực tiếp như một bộ phận cấu thành của tổng lao động.’ [90] Ngoài ra, người lao động sẽ có thể tạo điều kiện cho sự biến mất của ‘sự nô dịch của cá nhân phục tùng sự phân công lao động’.[91]

Trong Tư bản, tập I, Marx nhấn mạnh rằng trong xã hội tư sản, “người lao động tồn tại vì quá trình sản xuất, chứ không phải quá trình sản xuất vì người lao động”.[92] Hơn nữa, song song với bóc lột người lao động, còn phát triển bóc lột môi trường. Trái ngược với những cách giải thích làm giảm quan niệm của Marx về xã hội cộng sản thành sự phát triển đơn thuần của lực lượng sản xuất, ông tỏ ra rất quan tâm đến cái mà ngày nay chúng ta gọi là câu hỏi sinh thái.[93] Ông đã nhiều lần tố cáo sự thật rằng ‘tất cả những gì trong nền nông nghiệp tư bản chủ nghĩa đều là một tiến bộ của nghệ thuật, không chỉ cướp công mà cướp đất’. Điều này đe dọa cả hai “nguồn gốc của mọi của cải – đất và người lao động”.[94]

Trong chủ nghĩa cộng sản, các điều kiện sẽ được tạo ra cho một hình thức “hợp tác có kế hoạch”, qua đó người lao động “cởi bỏ những gông cùm của cá nhân mình và phát triển khả năng của giống loài”. [95] Trong Tư bản, Tập II, Marx chỉ ra rằng xã hội khi đó sẽ ở vào tình thế phải ‘tính toán trước lượng lao động, tư liệu sản xuất và phương tiện sinh hoạt mà nó có thể chi tiêu mà không bị phân tán’, không giống như trong chủ nghĩa tư bản ‘nơi bất kỳ loại hình xã hội nào tính hợp lý tự khẳng định bản thân nó chỉ xảy ra sau đó ”và“ những xáo trộn lớn có thể và phải xảy ra liên tục ”. [96] Trong một số đoạn của Tư bản, Tập III, Marx cũng đã làm rõ những điểm khác biệt giữa phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa và phương thức sản xuất dựa trên thị trường, nhìn thấy trước sự ra đời của một xã hội “được tổ chức như một hiệp hội có ý thức”. [97] “Chỉ ở nơi sản xuất chịu sự kiểm soát thực tế, xác định trước của xã hội thì xã hội mới thiết lập mối quan hệ giữa khối lượng thời gian lao động xã hội được áp dụng để sản xuất các mặt hàng xác định và khối lượng xã hội muốn được thỏa mãn bởi những mặt hàng này”.[98]

Cuối cùng, trong những ghi chú bên lề của ông trên Thuyết về kinh tế chính trị của Adolf Wagner, Marx nói rõ rằng trong xã hội cộng sản, ‘lĩnh vực [khối lượng] sản xuất’ sẽ phải được ‘điều tiết một cách hợp lý’.[99] Điều này cũng sẽ giúp loại bỏ sự lãng phí do ‘hệ thống cạnh tranh vô chính phủ’, thông qua các cuộc khủng hoảng cơ cấu lặp đi lặp lại, không chỉ liên quan đến ‘sự lãng phí quá mức nhất đối với sức lao động và tư liệu sản xuất xã hội’ [100] mà còn không có khả năng giải quyết những mâu thuẫn về cơ bản xuất phát từ việc ‘tư bản sử dụng máy móc’.[101]

VI. Sở hữu chung và thời gian tự do
Trái ngược với quan điểm của nhiều người theo chủ nghĩa xã hội cùng thời với Marx, việc phân phối lại hàng hóa tiêu dùng không đủ để đảo ngược tình trạng này. Cần phải có sự thay đổi từ gốc và nhánh đối với các tài sản sản xuất của xã hội. Vì vậy, trong Grundrisse, Marx đã lưu ý rằng “rời bỏ lao động làm công ăn lương và đồng thời xóa bỏ tư bản [là] một nhu cầu tự mâu thuẫn và tự phủ định”.[102] Điều cần thiết là “giải thể phương thức sản xuất và hình thức xã hội dựa trên giá trị trao đổi”[103]. Trong bài diễn văn được xuất bản với tiêu đề Giá trị, Giá cả và Lợi nhuận, ông kêu gọi người lao động ‘khắc trên biểu ngữ của họ’ chứ không phải ‘phương châm bảo thủ:’ Một ngày lương cho một ngày làm việc tốt! ‘[Nhưng] khẩu hiệu mang tính cách mạng: ” Bãi bỏ hệ thống tiền lương! ‘ ‘[104]

Hơn nữa, Phê phán cương lĩnh Gotha đưa ra quan điểm rằng trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, các điều kiện vật chất của sản xuất nằm trong tay những người không phải công nhân dưới hình thức sở hữu tư bản và đất đai, trong khi quần chúng chỉ là chủ sở hữu cá nhân. điều kiện của sản xuất, của sức lao động ‘.[105] Vì vậy, điều cốt yếu là phải lật lại các quan hệ tài sản ở cơ sở của phương thức sản xuất tư sản. Trong cuốn Grundrisse, Marx nhắc lại rằng ‘các quy luật về sở hữu tư nhân – tự do, bình đẳng, tài sản – tài sản do mình lao động và khả năng tự do định đoạt nó – bị đảo ngược thành sự vô dụng tài sản của người lao động và sự tha hóa sức lao động của anh ta, quan hệ với nó như tài sản của người nước ngoài và ngược lại ‘.[106] Và vào năm 1869, trong một báo cáo của Đại hội đồng Hiệp hội những người lao động quốc tế, ông khẳng định rằng “tài sản tư nhân trong tư liệu sản xuất” mang lại cho giai cấp tư sản “quyền sống mà không cần lao động dựa trên sức lao động của người khác”. [107] Ông lặp lại điểm này trong một văn bản chính trị ngắn khác, Lời mở đầu Chương trình của Đảng Công nhân Pháp, nói thêm rằng ‘những người sản xuất không thể được tự do trừ khi họ sở hữu tư liệu sản xuất’ và mục tiêu của cuộc đấu tranh vô sản phải là ‘sự trả lại tất cả các tư liệu sản xuất cho sở hữu tập thể’.[108]

Trong Tư bản, Tập III, Marx nhận xét rằng khi công nhân thiết lập phương thức sản xuất cộng sản, thì ‘tài sản riêng trên trái đất của các cá nhân riêng lẻ [sẽ] vô lý giống như tài sản riêng của một con người của một con người khác”. Ông hướng đến sự phê phán triệt để nhất của mình chống lại sự chiếm hữu mang tính hủy diệt vốn có trong chủ nghĩa tư bản, nhấn mạnh rằng ‘ngay cả một xã hội, một quốc gia, hoặc thậm chí tất cả các xã hội tồn tại đồng thời gộp lại, không phải là chủ sở hữu của trái đất “. Đối với Marx, con người ‘chỉ là những người sở hữu nó, những tài sản sử dụng của nó, và họ phải kế thừa nó [hành tinh] trong tình trạng được cải thiện để các thế hệ kế tục, giống như những người chủ gia đình tốt [boni patres Familyias]”.[109]

Một kiểu sở hữu khác về tư liệu sản xuất cũng sẽ làm thay đổi hoàn toàn thời gian sống của xã hội. Trong Tư bản, Tập I, Marx đã giải thích hoàn toàn rõ ràng lý do tại sao trong chủ nghĩa tư bản ‘việc rút ngắn ngày làm việc […] hoàn toàn không phải là mục đích nhằm vào, trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa, khi lao động được tiết kiệm bằng cách tăng năng suất của nó'[110] . Thời gian mà tiến bộ của khoa học và công nghệ tạo ra cho cá nhân trên thực tế được chuyển hoá ngay thành giá trị thặng dư. Mục đích duy nhất của giai cấp thống trị là “rút ngắn thời gian lao động cần thiết để sản xuất một số lượng nhất định hàng hóa”. Mục đích duy nhất của nó trong việc phát triển lực lượng sản xuất là ‘rút ngắn phần ngày làm việc mà người lao động phải làm việc cho chính mình, và kéo dài […] phần còn lại […] trong đó anh ta được tự do làm việc không vì mục đích gì’. [111] Hệ thống này khác với chế độ nô lệ hoặc chế độ nô lệ do lãnh chúa phong kiến, vì ‘lao động thặng dư và lao động cần thiết được trộn lẫn với nhau’ [112] và làm cho thực tế bóc lột khó nhận thức hơn.

Trong Grundrisse, Marx đã chỉ ra rằng ‘thời gian rảnh rỗi cho một số ít’ chỉ có thể thực hiện được vì thời gian lao động thặng dư này của nhiều người. [113] Giai cấp tư sản chỉ bảo đảm tăng trưởng các khả năng vật chất và văn hóa của mình nhờ vào những hạn chế của giai cấp vô sản. Điều tương tự cũng xảy ra ở các nước tư bản tiên tiến nhất, gây thiệt hại cho những nước ở ngoại vi của hệ thống. Trong Bản thảo 1861-1863, Marx nhấn mạnh rằng ‘sự phát triển tự do’ của giai cấp thống trị là ‘dựa trên sự hạn chế của sự phát triển’ trong giai cấp công nhân ”; “Lao động thặng dư của công nhân” là “cơ sở tự nhiên của sự phát triển xã hội của bộ phận kia”. Thời gian lao động thặng dư của công nhân không chỉ là trụ cột nâng đỡ ‘điều kiện vật chất của cuộc sống’ cho giai cấp tư sản; nó cũng tạo ra các điều kiện cho ‘thời gian rảnh rỗi, phạm vi phát triển của [nó]”. Marx nói: “thời gian rảnh của một phần tương ứng với thời gian lao động của phần kia.”[114]

Ngược lại, xã hội cộng sản sẽ có đặc điểm chung là giảm thời gian lao động. Trong ‘Chỉ thị dành cho các đại biểu của Hội đồng chung lâm thời’, được soạn vào tháng 8 năm 1866, Marx đã viết một cách thẳng thắn: ‘Một điều kiện sơ bộ, nếu không có những nỗ lực cải thiện và giải phóng hơn nữa phải chứng tỏ sự thủ tiêu, là giới hạn của ngày làm việc. . ‘Nó không chỉ cần thiết’ để phục hồi sức khỏe và năng lượng thể chất của giai cấp công nhân ‘mà còn phải’ bảo đảm cho họ khả năng phát triển trí tuệ, giao lưu hòa đồng, hành động xã hội và chính trị ‘.[115] Tương tự, trong Tư bản, Tập I, trong khi lưu ý rằng ‘thời gian của người lao động cho giáo dục, cho sự phát triển trí tuệ, cho việc hoàn thành các chức năng xã hội, cho sự giao tiếp xã hội, cho sự vui chơi tự do của các bộ phận quan trọng của cơ thể và trí óc của họ’ được tính là thuần túy ‘ngu xuẩn’ trong mắt giai cấp tư bản, [116] Marx ngụ ý rằng đây sẽ là những yếu tố cơ bản của xã hội mới. Như ông đã nói trong cuốn sách Grundrisse, việc giảm bớt số giờ dành cho lao động – và không chỉ lao động để tạo ra giá trị thặng dư cho giai cấp tư bản – sẽ có lợi cho ‘sự phát triển nghệ thuật, khoa học, v.v. của các cá nhân, có thể thực hiện được vào thời điểm đó, do đó được tự do và các phương tiện được sản xuất cho tất cả. [117] ‘.

Trên cơ sở của những xác tín này, Marx đã xác định ‘nền kinh tế của thời gian [và] sự phân phối có kế hoạch về thời gian lao động trên các ngành sản xuất khác nhau’ là “quy luật kinh tế đầu tiên [của] nền sản xuất công xã”.[118] Trong Lý thuyết về giá trị thặng dư (1862-63), ông thậm chí còn làm rõ hơn rằng “của cải thực sự” không gì khác hơn là “thời gian dùng một lần”. Trong xã hội cộng sản, sự tự quản của người lao động sẽ đảm bảo rằng ‘lượng thời gian lớn hơn’ không bị hấp thụ vào lao động sản xuất trực tiếp mà […] sẵn sàng để hưởng thụ, để nhàn hạ, do đó có phạm vi hoạt động và phát triển tự do “.[119] Trong văn bản này, cũng vậy trong Grundrisse, Marx đã trích dẫn một tập sách nhỏ ẩn danh ngắn có tựa đề Nguồn gốc và biện pháp khắc phục những khó khăn quốc gia, được rút ra từ các Nguyên tắc Kinh tế Chính trị, trong một bức thư gửi Lord John Russell (1821), người có định nghĩa về hạnh phúc, ông chia sẻ đầy đủ: đó là, ‘Một quốc gia thực sự giàu có nếu một ngày làm việc là sáu giờ thay vì mười hai giờ. Sự giàu có không chỉ bằng thời gian lao động thặng dư ‘(của cải thực tế)’ mà là thời gian sử dụng một lần, ngoài thời gian được sử dụng trong sản xuất tức thời, cho mọi cá nhân và cho toàn xã hội. “[120] không phải tính phổ quát của nhu cầu, năng lực, sở thích, lực lượng sản xuất của cá nhân? […] [121] Đó là gì nếu không phải là sự bộc lộ tuyệt đối khả năng sáng tạo của con người? ”Vậy thì rõ ràng là mô hình xã hội chủ nghĩa trong suy nghĩ của Marx không liên quan đến tình trạng nghèo đói chung chung, mà là đạt được sự giàu có tập thể hơn.

VII. Vai trò của nhà nước, quyền và tự do của cá nhân
Trong xã hội cộng sản chủ nghĩa, cùng với những thay đổi mang tính biến đổi của nền kinh tế, vai trò của nhà nước và chức năng của chính trị cũng sẽ phải được xác định lại. Trong Nội chiến ở Pháp, Marx đã rất đau đớn khi giải thích rằng, sau khi chinh phục được quyền lực, giai cấp công nhân sẽ phải chiến đấu để ‘nhổ bỏ những nền tảng kinh tế mà dựa vào đó là sự tồn tại của các giai cấp, và do đó là sự thống trị của giai cấp.’ [122] “lao động được giải phóng, mọi người sẽ trở thành người lao động, và lao động sản xuất [sẽ] không còn là thuộc tính giai cấp.” nó cho những mục đích riêng của nó ‘được dùng để biểu thị, như Marx và Engels đã làm rõ trong tập sách Fictitious Splits in the International, rằng’ các chức năng của chính phủ [nên] trở thành các chức năng hành chính đơn giản “. [123] Và trong một công thức ngắn gọn trong Bản cáo bạch của ông về chủ nghĩa vô chính phủ của Bakunin, Marx đã nhấn mạnh rằng “việc phân bổ các chức năng chung [nên] trở thành một vấn đề thường xuyên không đòi hỏi sự thống trị”.[124] Điều này, trong chừng mực có thể, sẽ tránh được nguy cơ việc thực thi các nhiệm vụ chính trị tạo ra các động lực mới của sự thống trị và khuất phục.

Marx tin rằng, với sự phát triển của xã hội hiện đại, ‘quyền lực nhà nước [đã] ngày càng mang tính chất quyền lực quốc gia của giai cấp tư bản so với sức lao động, của một lực lượng công cộng được tổ chức để nô dịch xã hội, của một động cơ chuyên chế giai cấp”.[125] Ngược lại, trong chủ nghĩa cộng sản, những người lao động sẽ phải ngăn cản nhà nước trở thành một trở ngại cho sự giải phóng hoàn toàn. Cần phải ‘cắt cụt’ ‘các cơ quan đàn áp đơn thuần của quyền lực chính quyền cũ, [để giành lấy] các chức năng hợp pháp của họ khỏi một quyền lực đang chiếm đoạt ưu thế đối với bản thân xã hội và khôi phục [chúng] trở thành những tác nhân có trách nhiệm của xã hội”. [126] Trong Phê phán Cương lĩnh Gotha, Marx nhận xét rằng ‘tự do bao gồm việc chuyển đổi nhà nước từ một cơ quan chồng xã hội thành một cơ quan hoàn toàn phụ thuộc vào xã hội’, và khôn khéo nói thêm rằng ‘các hình thức nhà nước tự do hơn hoặc ít tự do hơn đến mức họ hạn chế ‘quyền tự do của nhà nước’.[127]

Trong cùng một văn bản, Marx nhấn mạnh yêu cầu rằng, trong xã hội cộng sản, các chính sách công phải ưu tiên cho việc ‘thỏa mãn nhu cầu tập thể’. Chi tiêu cho trường học, chăm sóc sức khỏe và các hàng hóa thông thường khác sẽ ‘tăng lên đáng kể so với xã hội ngày nay và tăng lên theo tỷ lệ khi xã hội mới phát triển”. [128] Giáo dục sẽ có tầm quan trọng hàng đầu và – như ông đã chỉ ra trong Cuộc nội chiến ở Pháp, đề cập đến mô hình được các Công xã áp dụng vào năm 1871 – ‘tất cả các cơ sở giáo dục [sẽ] được mở cho người dân một cách vô cớ và [.. .] xóa sạch mọi sự can thiệp của Giáo hội và Nhà nước ‘. Chỉ bằng cách này, văn hóa mới có thể “được tiếp cận với tất cả mọi người” và “bản thân khoa học mới được giải phóng khỏi những gông cùm mà thành kiến ​​giai cấp và lực lượng chính phủ đã áp đặt lên nó”. [129]

Không giống như xã hội tự do, nơi mà ‘quyền bình đẳng’ để lại nguyên vẹn những bất bình đẳng hiện có, trong xã hội cộng sản, ‘quyền sẽ phải là bất bình đẳng hơn là bình đẳng’. Sự thay đổi theo hướng này sẽ ghi nhận và bảo vệ các cá nhân trên cơ sở nhu cầu cụ thể của họ và mức độ khó khăn lớn hơn hoặc ít hơn trong điều kiện của họ, vì ‘họ sẽ không phải là những cá thể khác biệt nếu họ không bình đẳng’. Hơn nữa, có thể xác định được phần dịch vụ công bằng của mỗi người và của cải sẵn có. Xã hội hướng tới việc tuân theo nguyên tắc “Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu”[130] đã có trước khi con đường phức tạp này.Tuy nhiên, kết quả cuối cùng không được đảm bảo bởi một số “số phận”(theo cách nói của Leopardi), là không thể thay đổi.

Marx gắn một giá trị cơ bản với tự do cá nhân, và chủ nghĩa cộng sản của ông hoàn toàn khác với việc san bằng các giai cấp mà những người tiền nhiệm khác nhau vạch ra hoặc theo đuổi bởi nhiều người cùng cấp với ông. Tuy nhiên, trong văn bản Urtext, ông chỉ ra ‘sự điên rồ của những người theo chủ nghĩa xã hội (đặc biệt là những người theo chủ nghĩa xã hội Pháp)’, coi ‘chủ nghĩa xã hội là sự hiện thực hóa các ý tưởng [tư sản], […] có mục đích để chứng minh sự trao đổi đó và giá trị trao đổi, v.v., ban đầu […] là một hệ thống tự do và bình đẳng của tất cả mọi người, nhưng [sau đó] bị biến thái bởi tiền [và] tư bản [131] “Ở Grundrisse, ông ấy coi đó là một sự ‘vô lý’ khi coi ‘tự do cạnh tranh với tư cách là sự phát triển cuối cùng của tự do con người ‘; nó tương đương với niềm tin rằng “sự cai trị của giai cấp tư sản là điểm cuối cùng của lịch sử thế giới”, mà ông đã mô tả một cách mỉa mai là “một tư tưởng dễ chịu cho người dân ngày trước”.[132]

Cũng theo cách đó, Marx phản đối tư tưởng tự do mà theo đó “sự phủ định của tự do cạnh tranh [tương đương với sự phủ định của tự do cá nhân và của nền sản xuất xã hội dựa trên tự do cá nhân”. Trong xã hội tư sản, khả năng ‘phát triển tự do’ duy nhất là ‘trên cơ sở hạn chế của sự thống trị của tư bản’. Nhưng ‘kiểu tự do cá nhân’ đó đồng thời là ‘sự thủ tiêu sâu rộng nhất mọi quyền tự do cá nhân và sự khuất phục hoàn toàn của cá nhân trước những điều kiện xã hội vốn mang hình thức quyền lực khách quan, thực sự của những đối tượng chế ngự […] độc lập với các cá nhân liên quan đến nhau. ‘[133]

Giải pháp thay thế cho sự tha hóa tư bản chỉ có thể đạt được nếu các giai cấp dưới đáy ý thức được tình trạng của họ như những nô lệ mới và bắt tay vào cuộc đấu tranh để biến đổi hoàn toàn thế giới mà họ bị bóc lột. Tuy nhiên, sự huy động và tham gia tích cực của họ vào quá trình này không thể dừng lại vào ngày sau cuộc chinh phục quyền lực. Nó sẽ phải tiếp tục, để ngăn chặn bất kỳ sự trôi dạt nào đối với loại chủ nghĩa xã hội nhà nước mà Marx luôn phản đối với sự kiên trì và xác tín cao nhất.

Năm 1868, trong một bức thư quan trọng gửi cho chủ tịch Hiệp hội Công nhân Đức, Marx giải thích rằng ở Đức, ‘nơi người lao động được quản lý một cách quan liêu từ thời thơ ấu trở đi, nơi mà anh ta tin tưởng vào quyền lực, vào những người đặt trên anh ta là tình yêu, là dạy anh ta tự mình bước đi, được chính giai cấp công nhân chinh phục. [134] ”Và ngay sau đó họ nói thêm rằng cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân“ không phải là cuộc đấu tranh giành đặc quyền và độc quyền giai cấp, mà là vì quyền bình đẳng và nghĩa vụ ”.[135]

Nhiều đảng phái và chế độ chính trị phát triển dưới danh nghĩa của Marx đã sử dụng khái niệm ‘chế độ chuyên chính của giai cấp vô sản’ [136] một cách công cụ, làm sai lệch tư tưởng của ông và đi khỏi đường hướng mà ông đã chỉ ra. Nhưng điều này không có nghĩa là chúng ta phải lặp lại lỗi lầm đó lần nữa.

 

Người dịch tiếng Anh: Patrick Camiller

Người dịch tiếng Việt: Sally Mju

 

Chú thích
[1] K. Marx and F. Engels, Manifesto of the Communist Party, MECW, vol. 6, p. 514.

[2] Thuật ngữ được sử dụng bởi những người khác trước Marx and Engels. See, for example, J.-A. Blanqui, History of Political Economy in Europe (New York: G.P. Putnam and Sons, 1885), pp. 520-33. L. Reybaud, Études sur les Réformateurs contemporains ou socialistes modernes: Saint-Simon, Charles Fourier, Robert Owen (Paris: Guillaumin, 1840), pp. 322-41, là người đầu tiên xếp ba tác giả này vào thể loại chủ nghĩa xã hội hiện đại. Văn bản của Reybaud được lưu truyền rộng rãi và giúp truyền bá ý tưởng rằng họ là “tổng thể của những nhà tư tưởng lập dị mà thời đại chúng ta đã từng chứng kiến”, p. vi.

[3] Marx and Engels, Manifesto of the Communist Party, p. 515.

[4] Ibid.

[5] Ibid., pp. 507-13.

[6] Ibid., p. 510.

[7] Ibid., p. 510.

[8] V. Geoghegan, Utopianism and Marxism (Berne: Peter Lang, 2008), pp. 23-38, Trong đó chỉ ra rằng ‘những người theo chủ nghĩa xã hội không tưởng đã coi mình như những nhà khoa học xã hội’, tr. 23. Về phần mình, phái chính thống chủ nghĩa Marx-Lenin đã sử dụng từ ngữ ‘không tưởng’ theo một nghĩa thuần túy là xúc phạm. Cf. the interesting criticism, partly directed at Marx himself, in Gregory Claeys, ‘Early Socialism in Intellectual History’, History of European Ideas 40 (7) (2014), trong đó tìm thấy trong các định nghĩa của “khoa học” và “chủ nghĩa xã hội khoa học” là một ví dụ về “chủ nghĩa chuyên chế nhận thức luận”, p. 896.

[9] See E. Hobsbawm, ‘Marx, Engels and Pre-Marxian Socialism’, Hobsbawm, E. (ed.), The History of Marxism. Volume One: Marxism in Marx’s Day (Bloomington: Indiana University Press, 1982), pp. 1-28.

[10] K. Marx and F. Engels, The German Ideology, MECW, vol. 5, pp. 493-510. Engels, người đã đánh giá cao Saint-Simon, trong Chủ nghĩa xã hội: Utopian và Khoa học đã đi xa đến mức khẳng định rằng “hầu như tất cả những ý tưởng của những người theo chủ nghĩa xã hội sau này không hoàn toàn là kinh tế đều được tìm thấy trong phôi thai”, MECW, vol. 25, p. 292.

[11] K. Marx, Capital, Volume I (London: Penguin, 1976), p. 403.

[12] K. Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, MECW, vol. 29, p. 97.

[13] K. Marx, Value, Price and Profit, MECW, vol. 20, p. 110.

[14] Marx and Engels, Manifesto of the Communist Party, p. 516.

[15] See D. Webb, Marx, Marxism and Utopia (Aldershot: Ashgate, 2000), p. 30.

[16] K. Marx, ‘Conspectus on Bakunin’s Statism and Anarchy’, MECW, vol. 24, p. 520.

[17] S. Maréchal, ‘Manifesto of the Equals or Equalitarians’, Philippe Buonarroti, Buonarroti’s History of Babeuf’s Conspiracy for Equality (London: H. Hetherington, 1836), p. 316.

[18] F. N. Babeuf, ‘Gracchus Babeuf à Charles Germain’, in C. Mazauric (ed.), Babeuf Textes Choisis (Paris: Éditions Sociales, 1965), p.192.

[19] E. Cabet, Travels in Icaria (Syracuse: Syracuse University Press, 2003), p. 81.

[20] Ibid., p. 4.

[21] Ibid., p. 54.

[22] Ibid., p. 49.

[23] T. Dézamy, ‘Laws of the Community’, P.E. Cocoran (ed.), Before Marx: Socialism and Communism in France, 1830-48 (London: TheMacMillan Presss Ltd., 1983), pp. 188-96.

[24] W. Weitling, Die Menschheit, wie sie ist und wie sie sein sollte (Bern: Jenni, 1845), p. 50.

de Saint-Simon, ‘L’organisateur: prospectus de l’auteur’, Œuvres complètes, vol. III (Paris: Presses Universitaires de France, 2012), p. 2115.
[25] C. H. de Saint-Simon, Nouveau christianisme, C. H. de Saint-Simon, Œuvres complètes, vol. IV (Paris: Presses Universitaires de France, 2012), p. 3222.

[26] Ibid., p. 3216.

[27] C. Fourier, The Theory of the Four Movements (Cambridge: Cambridge University Press, 1996), p. 4.

[28] Ibid., pp. 13-14.

[29] Điều này hoàn toàn trái ngược với lý thuyết được phát triển bởi Sigmund Freud, người, trong Văn minh và những bất mãn của nó – trong S. Freud, Toàn bộ Tác phẩm Tâm lý học, tập. 21 (London: Hogarth Press, 1964), trang 59-148 – lập luận rằng một tổ chức xã hội không đàn áp sẽ kéo theo một sự thụt lùi nguy hiểm so với trình độ văn minh đạt được trong các mối quan hệ của con người..

[30] C. Fourier, ‘Le nouveau monde industriel et sociétaire’, Œuvres complètes de Ch. Fourier, vol. VI (Paris: Éditions Anthropos, 1845), pp. 1-27.

[31] Ibid., pp. 67-9.

[32] R. Owen, The Book of the New Moral World (New York: G. Vale, 1845), p. 185.

[33] E. Cabet, Colonie icarienne aux États-Unis d’Amérique: sa constitution, ses lois, sa situation matérielle et morale après le premier semestre 1855 (New York: Burt Franklin,1971), p. 43.

[34] Theo R. Rosdolsky in The Making of Marx‘s ‘Capital’ (London: Pluto Press, 1977), những người theo chủ nghĩa xã hội lãng mạn, không giống như Marx, ‘hoàn toàn không có khả năng nắm bắt được’ tiến trình của lịch sử hiện đại ‘, tức là, sự cần thiết và tiến bộ lịch sử của trật tự xã hội tư sản mà họ chỉ trích, và thay vào đó, họ tự giam mình trong sự phủ nhận về mặt đạo đức đối với nó “, p. 422.

[35] K. Marx, ‘Preface to the First Edition’, Marx, Capital, Volume I, p. 92.

[36] Ibid., p. 99. Marx đưa ra quan điểm này khi trả lời một bài đánh giá về công trình của ông trên tạp chí La Philosophie Positive, trong đó nhà xã hội học người Comtean Eugène de Roberty (1843-1915) đã chỉ trích ông vì đã không chỉ ra ‘những điều kiện cần thiết để sản xuất lành mạnh và phân phối của cải một cách công bằng. ‘, see K. Marx, Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie. Erster Band, Hamburg 1872, MEGA², vol. II/6, pp. 1622-3. A partial translation of de Roberty’s review is contained in S. Moore, Marx on the Choice between Socialism and Communism (Cambridge, Mass: Harvard University Press, 1980), pp. 84-7, although Moore wrongly claimed that the purpose of Capital was ‘to find in the present the basis for predicting the future’, p. 86.

[37] K. Marx, ‘Marx’s Notes (1879-80) on Wagner’, in T. Carver (ed.), Texts on Method (Oxford: Basil Blackwell, 1975), pp. 182-3.

[38] K. Marx, The Civil War in France, MECW, vol. 22, p. 335.

[39] ‘K. Marx to F. Domela Nieuwenhuis, 22 February 1881’, MECW, vol. 46, p. 66. Thư từ với Engels là bằng chứng tốt nhất về tính nhất quán của ông trong vấn đề này. Trong suốt bốn mươi năm cộng tác, hai người bạn đã trao đổi quan điểm về mọi chủ đề có thể tưởng tượng được, nhưng Marx không dành ít thời gian nhất để thảo luận về cách tổ chức xã hội trong tương lai..

[40] Rosdolsky đã lập luận trong cuốn sách The Making of Marx’s Capital rằng mặc dù đúng là Marx bác bỏ ý tưởng ‘xây dựng các hệ thống xã hội chủ nghĩa hoàn chỉnh’, điều này không có nghĩa là Marx và Engels đã phát triển ‘không có quan niệm về trật tự kinh tế và xã hội xã hội chủ nghĩa (một quan điểm thường bị những kẻ cơ hội gán cho họ), hoặc họ chỉ đơn giản là để lại toàn bộ sự việc cho các cháu [của họ]. […] Ngược lại, những quan niệm như vậy đã đóng một phần trong hệ thống lý thuyết của Marx […]. Do đó, chúng tôi liên tục gặp các cuộc thảo luận và nhận xét trong Capital, và các công trình chuẩn bị cho nó, liên quan đến các vấn đề của một xã hội xã hội chủ nghĩa ‘, trang 413-14.[1] C. de Saint Simon and B.-P. Enfantin, ‘Religion Saint-Simonienne: Procès’, C. de Saint Simon and B.-P. Enfantin, Oeuvres de Saint-Simon & D’Enfantin, vol. XLVII (Paris: Leroux, 1878), p. 378. In other parts of their work, the two French proto-socialists use the expression ‘the poorest and most laborious class’. See, for example, idem, ‘Notre politique est religieuse’, ibid., vol. XLV, p. 28.

Một ví dụ của thể loại này là tuyển tập K. Marx, F. Engels và V.I.Lenin, Về xã hội cộng sản (Matxcova: Tiến bộ, 1974), trình bày các văn bản của ba tác giả như thể họ tạo thành một bản hợp nhất của Chúa Ba Ngôi của chủ nghĩa cộng sản. Cũng như trong nhiều bộ sưu tập khác thuộc loại này, sự hiện diện của Marx hoàn toàn nằm ngoài lề: ngay cả khi tên ông xuất hiện trên trang bìa, với tư cách là người bảo chứng tối cao cho đức tin ‘chủ nghĩa xã hội khoa học’, các trích đoạn thực tế từ các bài viết của ông (19 trang trong tổng số 157) ngắn hơn đáng kể so với của Engels và Lenin (1870-1924). Tất cả những gì chúng ta tìm thấy ở đây về Marx, nhà lý luận về xã hội cộng sản đến từ Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản và Phê phán Cương Lĩnh Gotha, cộng với chỉ nửa trang từ Gia Đình Thần Thánh và một vài dòng về chế độ độc tài của giai cấp vô sản trong bức thư ngày 5 tháng 3 năm 1852 cho Joseph Weydemeyer (1818-1866). Bức ảnh giống nhau trong tuyển tập lan tỏa do Nhà Cộng sản Phần Lan Otto Wille Kuusinen (1881-1964) biên tập, Những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx-Lenin : Sách hướng dẫn (Matxcova: Nhà xuất bản Ngoại ngữ, 1963 [1960] – bản chỉnh sửa lần thứ 2). Trong Phần thứ năm, về chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, Marx chỉ được trích dẫn 11 lần, so với 12 trích dẫn về công trình của Nikita Khrushchev (1894-1971) và các tài liệu của CPSU, và 50 trích dẫn từ các tác phẩm của Lenin.

Xem R. Aron, Những tưởng tượng của Marxismes. D’une Sainte Familyle à l’autre (Paris: Gallimard, 1970) chế nhạo ‘Những người theo chủ nghĩa Marxist ở Paris’, tr. 210, người đã ‘phụ Tư Bản vào các tác phẩm đầu tiên, đặc biệt là các bản thảo kinh tế-triết học năm 1844, sự mù mờ, không đầy đủ và mâu thuẫn của nó đã làm say mê người đọc’, tr. 177. Theo quan điểm của ông, các tác giả này đã không hiểu rằng ‘nếu Marx không có tham vọng và hy vọng tạo cơ sở cho sự ra đời của chủ nghĩa cộng sản với sự nghiêm túc của khoa học, thì ông đã không cần phải làm việc trong ba mươi năm về Tư bản (mà không quản lý để hoàn thành nó. ). Một vài trang và một vài tuần là đủ ‘, tr. 210. Xem thêm M. Musto, ‘The Myth of the Young Marx’ in the Interpretation of the Economic and Philosophic Manuscript of 1844 ’, Critique, 43 (2) (2015), pp. 233-60. Để biết mô tả về đặc điểm rời rạc của các Bản thảo Kinh tế và Triết học cũng như tính không đầy đủ của các luận văn có trong chúng, hãy xem M. Musto, Another Marx: Early Manuscripts to the International, London: Bloomsbury, 2018, trang 42-45.

[41] K. Marx, Economic and Philosophic Manuscripts of 1844, MECW, vol. 3, p. 294. D. Bensaid, ‘Politiques de Marx’, K. Marx and F. Engels, Inventer l’inconnu, textes et correspondances autour de la Commune (Paris: La Fabrique, 2008) affirmed that in its initial phase ‘Marx’s communism is philosophical’, p. 42.

Marx, Economic and Philosophic Manuscripts of 1844, MECW, vol. 3, p. 296.

[42] bid., p. 297.

[43] Về đặc điểm phức tạp của những bản thảo này và chi tiết về thành phần và quan hệ, hãy xem ấn bản gần đây K. Marx and F. Engels, Manuskripte und Drucke zur Deutschen Ideologie (1845-1847), MEGA², vol. I/5. Khoảng 17 bản thảo được in ở đó ở dạng rời rạc như bị các tác giả bỏ rơi, không có vẻ ngoài của một cuốn sách đã hoàn thành. Đối với một đánh giá quan trọng, trước khi xuất bản MEGA², tập. I / 5, của ấn bản được nhiều người chờ đợi này – và ủng hộ độ trung thực cao nhất so với bản gốc – see T. Carver and D. Blank, A Political History of the Editions of Marx and Engels’s ‘German Ideology Manuscripts’ (New York: Palgrave Macmillan, 2014), p. 142.

[44] K. Marx and F. Engels, The German Ideology, MECW, vol. 5, p. 47.

[45] See C. Fourier, Le nouveau monde industriel et sociétaire, C. Fourier, Oeuvres complètes, vol. 6, (Paris: Anthropos, 1966).

[46] Những từ duy nhất thuộc về Marx – ‘phê bình sau bữa ăn tối’, ‘phê bình phê bình’ và ‘hoặc nhà phê bình’ – thực sự thể hiện sự không đồng tình của ông với quan điểm lãng mạn, có khuynh hướng không tưởng của Engels. Chúng tôi biết ơn những công trình nghiên cứu ngữ văn nghiêm túc của W. Hiromatsu, người biên tập tác phẩm gồm hai tập với nhà phê bình bộ máy người Đức và Nhật: K. Marx và F. Engels, Die deutsche Ideologie (Tokyo: Kawade Shobo-Shinsha, 1974). Hai thập kỷ sau T. Carver viết rằng nghiên cứu này giúp chúng ta có thể biết ‘những từ nào được viết bằng tay của Engels, từ nào được viết trong tay của Marx, phần chèn nào có thể được chỉ định cho từng tác giả, và phần nào bị xóa’, The Postmodern Marx (Đại học Bang Pennsylvania Nhà xuất bản: University Park, 1998) tr. 104. Xem lại gần đây hơn T. Carver và D. Blank, Lịch sử chính trị về các ấn bản của “Bản thảo tư tưởng Đức” của Marx và Engels, (New York: Palgrave Macmillan, 2014), trang 139-40. Marx đang đề cập một cách mỉa mai vị trí của những người Hegel trẻ khác mà ông đã chế giễu và chỉ trích gay gắt vị trí của những người trẻ tuổi Hegel khác mà ông đã chế giễu và gay gắt trong một cuốn sách xuất bản vài tháng trước đó, The Holy Family, hay Phê phán có tính chất phê phán : Chống lại Bruno Bauer và Đồng Bọn. Theo Carver, “đoạn văn nổi tiếng về xã hội cộng sản trong cuốn Tư tưởng Đức bây giờ không thể được đọc như một đoàn tư tưởng liên tục được đồng ý giữa hai tác giả”. Trong một vài từ mà ông đóng góp, Marx đã ‘nghiêm khắc quở trách Engels vì đã đi lạc, có lẽ trong giây lát, khỏi công việc nghiêm túc trong việc cắt xén các ảo tưởng của những người theo chủ nghĩa xã hội Utopian’, sđd., Tr. 106. Tuy nhiên, những nội dung bên lề của Marx đã được các biên tập viên đầu thế kỷ XX tích hợp liền mạch vào văn bản ban đầu của Engels, do đó trở thành mô tả kinh điển về cách con người sẽ sống trong xã hội cộng sản ‘theo Marx’.[1] Marx and Engels, The German Ideology, pp. 38, 49.

[47] Ibid., p. 52.

[48] Ibid., p. 81.

[49] Ibid., p. 49.

[50] Ibid., p. 52.

[51] Marx and Engels, Manifesto of the Communist Party, p. 498.

[52] Ibid., p. 500.

[53] Ibid., p. 498.

[54] Ibid., p. 505. Bản dịch tiếng Anh mà S. Moore sản xuất năm 1888 với sự hợp tác của Engels, và là cơ sở cho ấn bản MECW, ám chỉ Staatsausgaben [chi tiêu nhà nước] của Đức là “chi tiêu cho các mục đích công cộng” chung chung hơn.

[55] Trong Hiệp hội những người đàn ông làm việc quốc tế, quy định này được M. Bakunin (1814-1876) ủng hộ và bị Marx phản đối. See ‘Part 6: On Inheritance’, in M. Musto (ed.), Workers Unite! The International 150 Years Later (London: Bloomsbury, 2014), pp. 159-68.

[56] ‘Ứng dụng thực tế’ của chúng – như lời tựa của ấn bản Đức năm 1872 đã nhắc nhở độc giả – ‘sẽ phụ thuộc […] ở mọi nơi và mọi lúc vào các điều kiện lịch sử có được, và vì lý do đó, không có căng thẳng đặc biệt nào được đặt ra đối với các biện pháp cách mạng được đề xuất ở cuối Phần II. “Vào đầu những năm 1870, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản đã trở thành một” tài liệu lịch sử “, mà các tác giả của nó cảm thấy họ không còn” bất kỳ quyền thay đổi nào “, in Marx and Engels, Manifesto of the Communist Party, p. 175.

[57] Marx, Capital, Volume I, p. 169.

[58] Ibid., p. 172.

[59] Ibid., p. 175.

[60] Ibid. p. 376.

[61] K. Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, MECW, vol.

28, p. 157.

[62] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 94.

[63] Ibid.

[64] Marx, Capital, Volume I, p. 171, translation modified.

[65] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 96.

[66] K. Marx, Ökonomische Manuskripte 1863-1867, MEGA2, vol. II/4.2, p. 662. Cf. P. Chattopadhyay, Marx’s Associated Mode of Production (New York: Palgrave, 2016), esp. pp. 59-65 and 157-61.

[67] K. Marx, Critique of the Gotha Programme, MECW, vol. 24, p. 85.

[68] Marx, Capital, Volume I, p. 739.

[69] Marx, ‘The Civil War in France’, p. 339.

[70] Ibid., p. 332.

[71] Marx, ‘Conspectus of Bakunin’s Statism and Anarchy’, p. 519.

On these questions, see E. Meiksins Wood, Democracy against Capitalism (Cambridge University Press, 1995), esp. pp. 1-48.

[72] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 386.

[73] Ibid., ‘Second Instalment’, MECW, vol. 29, p. 38.

[74] K. Marx, Economic Manuscript of 1861-1863, MECW, vol. 30, p. 196.

[75] Marx, Capital, Volume I, p. 667.

[76] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 96.

[77] Ibid., p. 108.

[78] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 84.

[79] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 109.

[80] Ibid., p. 505.

[81] Ibid., pp. 506-07.

[82] Ibid., pp. 95-6.

[83] Ibid., p. 108.

Marx, Critique of the Gotha Programme, p. 85.

[84] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 84.

[85] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 109.

[86] Ibid., p. 505.

Ibid., pp. 506-07.

[87] Ibid., pp. 95-6.

[89] Ibid., p. 108.

[90] bid., p. 87.

[91] Marx, Capital, Volume I, p. 621.

[92] Một tài liệu mới rộng rãi đã xuất hiện trong hai mươi năm qua về khía cạnh này trong tư tưởng của Marx. Một trong những đóng góp gần đây nhất là K. Saito, Karl Marx’s Ecosocialism: Capital, Nature, and the Unfinished Critique of Political Economy (New York: Monthly Review Press, 2017), esp. pp. 217-55.

[93] Marx, Capital, Volume I, p. 638.

[94] Ibid., p. 447.

[95] K. Marx, Capital, Volume II (London: Penguin, 1978), p. 390

[96] K. Marx, Capital, Volume III (London: Penguin, 1981), p. 799

[97] Ibid., p. 186. See B. Ollman (ed.), Market Socialism. The Debate among Socialists (London: Routledge, 1998).

[98] Marx, ‘Marx’s Notes on Wagner’, p. 188.

[99] Marx, Capital, Volume I, p. 667.

[100] Ibid., p. 562.

Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 235.

[101] Ibid., p. 195. Theo P. Mattick, Marx và Keynes (Boston: Những cuốn sách kéo dài những chân trời, 1969) tr. 363: “Đối với Marx, quy luật giá trị” điều chỉnh “chủ nghĩa tư bản thị trường chứ không điều chỉnh hình thức sản xuất xã hội nào khác.” Do đó, ông cho rằng “chủ nghĩa xã hội trước hết là sự kết thúc của sản xuất giá trị và do đó cũng là sự kết thúc của tư bản chủ nghĩa trong quan hệ sản xuất ‘, p. 362.

[102] K. Marx, ‘Value, Price and Profit’, MECW, vol. 20, p. 149.

[103] Marx, Critique of the Gotha Programme, p. 88.

[104] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 88.

[105] K. Marx, ‘Report of the General Council on the Right of Inheritance’, MECW, vol. 21, p. 65.

[106] K. Marx, ‘Preamble to the Programme of the French Workers’ Party’, MECW, vol. 24, p. 340.

[107] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 235.

[108] Ibid., p. 195. According to P. Mattick, Marx and Keynes (Boston: Extending Horizons Books, 1969) p. 363: ‘For Marx, the law of value ‘regulates’ market capitalism but no other form of social production.’ Therefore, he held that ‘socialism was, first of all, the end of value production and thus also the end of the capitalist relations of production’, p. 362.

[109] K. Marx, ‘Value, Price and Profit’, MECW, vol. 20, p. 149.

[110] Marx, Critique of the Gotha Programme, p. 88.

[111] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 88.

[112] K. Marx, ‘Report of the General Council on the Right of Inheritance’, MECW, vol. 21, p. 65.

[113] K. Marx, ‘Preamble to the Programme of the French Workers’ Party’, MECW, vol. 24, p. 340.

[114] Marx, Capital, Volume III, p. 911.

[115] Marx, Capital, Volume III, p. 911.

Marx, Capital, Volume I, p. 437.

[116] Ibid., p. 438.

[117] Ibid., p. 346.

[118] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 93.

[119] K. Marx, ‘Economic Manuscript of 1861-1863’, MECW, vol. 30, pp. 192, 191.

[120] K. Marx, ‘Instructions for the Delegates of the Provisional General Council. The Different Questions’, MECW, vol. 20, p. 187.

[121] Marx, Capital, Volume I, p. 375.

[122] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 91.

[123] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 109.

Marx, ‘Economic Manuscript of 1861-63’, MECW, vol. 32, p. 390.
[124] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 92.

[125] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, p. 411.

[126] K. Marx, The Civil War in France, pp. 334-5.

[127] K. Marx and F. Engels, ‘Fictitious Splits in the International’, MECW, vol. 23, p. 121.

[128] Marx, ‘Notes on Bakunin’s Book Statehood and Anarchy’, p. 519.

[129] Marx, The Civil War in France, p. 329.

[130] Ibid., pp. 332-3.

[131] Marx, Critique of the Gotha Programme, p. 94.

[132] Ibid., p. 85.

[133] Marx, The Civil War in France, p. 332.

[134] Marx, Critique of the Gotha Programme, p. 87.

[135] K. Marx, ‘Economic Manuscripts of 1857-58: (First Version of Capital)’, MECW, vol. 28, p. 180.

[136] Marx, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, p. 40.

 

Tài liệu tham khảo
Aron, Raymond, 1970, Marxismes imaginaires. D’une sainte famille à l’autre, Paris: Gallimard.

Babeuf, François-Noël, 1965, ‘Briser les chaînes’, C. Mazauric (ed.), Babeuf Textes Choisis, Paris : Éditions Sociales, pp. 187-240.

Bensaid, Daniel, 2008, ‘Politiques de Marx’, in Karl Marx et Friedrich Engels, Inventer l’inconnu, textes et correspondances autour de la Commune, Paris : La Fabrique, pp. 11-103.

Blanqui, Jérôme-Adolphe, 1885, History of Political Economy in Europe, New York; London: G.P. Putnam and Sons.

Cabet, Étienne, 1971, Colonie icarienne aux États-Unis d’Amérique: sa constitution, ses lois, sa situation matérielle et morale après le premier semestre 1855, New York: Burt Franklin.

————, 2003, Travels in Icaria, Syracuse: Syracuse University Press.

Carver, Terrell, 1998, The Postmodern Marx, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press.

Carver, Terrell and Blank, Daniel, 2014, A Political History of the Editions of Marx and Engels’s ‘German Ideology Manuscripts’, New York: Palgrave Macmillan.

Chattopadhyay, Paresh, 2016, Marx’s Associated Mode of Production, New York: Palgrave.

Claeys, Gregory, 2014, ‘Early Socialism in Intellectual History’, History of European Ideas 40 (7): 893-904.

Dézamy, Théodore, 1983, ‘Laws of the Community’, Paul E. Cocoran (ed.) Before Marx: Socialism and Communism in France, 1830-48, London: The MacMillan Presss Ltd, pp. 188-196.

Draper, Hal, 1986, Karl Marx’s Theory of Revolution. Volume 3: The Dictatorship of the Proletariat, New York: Monthly Review Press.

Friedrich Engels, 1987, Socialism: Utopian and Scientific, MECW, vol. 25, pp. 244-312.

Fourier, Charles, 1845, ‘Le nouveau monde industriel et sociétaire’, C. Fourier, Œuvres complètes de Ch. Fourier, vol. VI, Paris: Éditions Anthropos.

————, 1996, The Theory of the Four Movements, Cambridge: Cambridge University Press.

Freud, Sigmund, 1964, Civilization and Its Discontents, S. Freud, Complete Psychological Works, vol. 21, London: Hogarth Press.

Geoghegan, Vincent, 2008, Utopianism and Marxism, Berne: Peter Lang.

Hiromatsu, Wataru (ed.), 1974, Die deutsche Ideologie, Tokyo: Kawade Shobo-Shinsha.

Hobsbawm, Eric, 1982, ‘Marx, Engels and Pre-Marxian Socialism’, in Eric Hobsbawm (ed.), The History of Marxism. Volume One: Marxism in Marx’s Day (Bloomington: Indiana University Press), pp. 1-28.

[Otto Wille Kuusinen, ed.], Fundamentals of Marxism-Leninism: Manual (Moscow: Foreign Languages Publishing House, 1963 – 2nd rev. ed.).

Mattick, Paul, 1969, Marx and Keynes, Boston: Extending Horizons Books.

317.Maréqhal, ‘Manifesto of the Equals or Equalitarians’, Philippe Buonarroti, Buonarroti’s History of Babeuf’s Conspiracy for Equality (London: H. Hetherington, 1836), pp. 314-317.

Marx, Karl, 1975, ‘Marx’s Notes (1879-80) on Wagner’, in Terrell Carver (ed.), Texts on Method, Oxford: Basil Blackwell, pp. 179-219.

————, 1976, Capital, Volume I, London : Penguin.

————, 1978, Capital, Volume II, London: Penguin.

————, 1981, Capital, Volume III, London: Penguin.

————, 1975, Economic and Philosophic Manuscripts of 1844, MECW, vol. 3, pp. 229-348.

————, 1984, Value, Price and Profit, MECW, vol. 20, pp. 101-149.

————, 1986, The Civil War in France, MECW, vol. 22, pp. 307-359.

————, 2010, Critique of the Gotha Programme, MECW, vol. 24, pp. 75-99.

————, 2010, ‘Conspectus on Bakunin’s Statism and Anarchy’, MECW, vol. 24, pp. 485-526.

————, 1987, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. First Instalment’, MECW, vol. 28.

————, 1986, ‘Outlines of the Critique of Political Economy [Grundrisse]. Second Instalment’, MECW, vol. 29.

————, 1987, Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie. Erster Band, Hamburg 1872, MEGA², vol. II/6.

————, 1988, Economic Manuscript of 1861-1863, MECW, vol. 30.

————, 1988, Letters 1868–70, MECW, vol. 43.

————, 1993, Letters 1880–83, MECW, vol. 46.

————, 2012, Ökonomische Manuskripte 1863-1867, MEGA2, vol. II/4.2.

Marx, Karl and Engels, Friedrich, 1976, The German Ideology, MECW, vol. 5, pp. 19-539.

————, 1976, Manifesto of the Communist Party, MECW, vol. 6, pp. 477-517.

————, 2018, Manuskripte und Drucke zur Deutschen Ideologie (1845-1847), MEGA², vol. I/5.

Marx, Karl, Friedrich Engels and Vladimir Lenin, 1974, On Communist Society, Moscow: Progress.

Mattick, Paul, 1969, Marx and Keynes, Boston: Extending Horizons Books.

Moore, Stanley, 1980, Marx on the Choice between Socialism and Communism, Cambridge, Mass: Harvard University Press.

Musto, Marcello (ed.), 2014, Workers Unite! The International 150 Years Later, New York: Bloomsbury.

————, 2015, ‘The Myth of the ‘Young Marx’ in the Interpretations of the Economic and Philosophic Manuscripts of 1844’, Critique, vol. 43 (2): 233-260.

————, 2018, Another Marx: Early Manuscripts to the International, London: Bloomsbury.

Ollman, Bertell (ed.), 1998, Market Socialism: The Debate among Socialists, London: Routledge.

Owen, Robert, 1845, The Book of the New Moral World, New York: G. Vale.

Reybaud, M. Louis, 1840, Études sur les Réformateurs contemporains ou socialistes modernes: Saint-Simon, Charles Fourier, Robert Owen, Paris: Guillaumin.

Rosdolsky, Roman, 1977, The Making of Marx’s ‘Capital’, London: Pluto Press.

Saint-Simon, Claude Henri, 2012, ‘L’organisateur: prospectus de l’auteur’, Œuvres complètes, vol. III, Paris: Presses Universitaires de France, pp. 2115-2116.

Saint-Simon, Claude Henri de, 2012, Le Nouveau christianisme, C. H. Saint-Simon, Œuvres complètes, vol. IV, Paris: Presses Universitaires de France, pp. 3167-3226.

Saint Simon, Claude Henri de and Enfantin, Barthélémy-Prosper, 1878, ‘Religion Saint-Simonienne: Procès’, C. H. Saint-Simon and B.-P. Enfantin, Oeuvres de Saint-Simon & D’Enfantin, vol. XLVII, Paris: Leroux.

Saito, Kohei, 2017, Karl Marx’s Ecosocialism: Capital, Nature, and the Unfinished Critique of Political Economy, New York: Monthly Review Press.

Webb, Darren, 2000, Marx, Marxism and Utopia, Aldershot: Ashgate.

Weitling, Wilhelm, 1845, Die Menschheit, wie sie ist und wie sie sein sollte, Bern: Jenni.

Wood, Ellen Meiksins, 1995, Democracy against Capitalism, Cambridge: Cambridge University Press.

Categories
Journalism

Tư Bản: Một phê phán còn dang dở

1.Phân tích mấu chốt của các lý thuyết về giá trị thặng dư
Vào tháng 8 năm 1861, Marx lại cống hiến hết mình cho tác phẩm phê phán kinh tế chính trị, làm việc với cường độ cao đến mức vào tháng 6 năm 1863, ông đã điền vào 23 cuốn sổ tay lớn về sự chuyển hóa tiền thành tư bản, về tư bản thương mại, và trên hết là về các lý thuyết khác nhau mà các nhà kinh tế đã cố gắng giải thích về giá trị thặng dư.[1] Mục đích của ông là hoàn thành Đóng góp vào Phê phán Kinh tế Chính trị, phần được coi là phần đầu tiên trong kế hoạch của ông. Cuốn sách xuất bản năm 1859 có một chương đầu tiên ngắn gọn, “Hàng hóa”, phân biệt giữa giá trị sử dụng và giá trị trao đổi, và chương thứ hai dài hơn, “Tiền, hoặc Lưu thông giản đơn”, đề cập đến các lý thuyết về tiền như một đơn vị đo lường. Trong lời nói đầu, Marx nêu rõ: ‘Tôi xem xét hệ thống kinh tế tư sản theo thứ tự sau: tư bản, địa tô, tiền công – lao động; nhà nước, ngoại thương, thị trường thế giới. ‘[2]

Hai năm sau, kế hoạch của Marx vẫn không thay đổi: ông vẫn dự định viết sáu cuốn sách, mỗi cuốn sẽ viết về một trong những chủ đề mà ông đã liệt kê vào năm 1859 [3]. Tuy nhiên, từ mùa hè năm 1861 đến tháng 3 năm 1862, ông đã viết một chương mới, ‘Tư bản tổng quát ‘, mà ông dự định sẽ trở thành chương thứ ba trong kế hoạch xuất bản của mình. Trong bản thảo chuẩn bị số 5 trong số 23 cuốn sổ ghi chép đầu tiên do ông biên soạn vào cuối năm 1863, ông tập trung vào quá trình sản xuất tư bản và đặc biệt hơn là về: 1) sự chuyển hóa tiền thành tư bản; 2) giá trị thặng dư tuyệt đối; và 3) giá trị thặng dư tương đối. [4] Một số chủ đề này, đã được đề cập trong Grundrisse, giờ đây đã được đặt ra với độ chính xác và phong phú hơn về mặt lý luận.

Những vấn đề kinh tế khổng lồ đã được giảm nhẹ , chúng là những thứ đã đeo bám ông trong nhiều năm và điều này đã cho phép Marx dành nhiều thời gian hơn cho việc nghiên cứu của mình và đạt được những tiến bộ trong lý thuyết đáng kể. Vào cuối tháng 10 năm 1861, ông viết cho Engels rằng “hoàn cảnh hiện tại cuối cùng đã cho phép [ông] ít nhất đã có được nền tảng vững chắc dưới đôi chân của mình một lần nữa”. Công việc của ông cho tờ New-York Tribune đảm bảo cho ông kiếm được “hai bảng một tuần”[5]. Ông cũng đã ký một thỏa thuận với Die Presse. Trong hơn một năm qua, ông đã “cầm chắc mọi thứ mà chưa thực sự đưa nó vào đóng cọc nó”[Ý nói Marx vẫn chưa viết về nó] và hoàn cảnh của ông đã khiến vợ ông suy sụp nghiêm trọng. Nhưng giờ đây, ‘lời hứa hai lần’ hứa hẹn sẽ ‘chấm dứt sự tồn tại khó khăn của gia đình ông” và cho phép ông ‘hoàn thành cuốn sách của mình’.

Tuy nhiên, vào tháng 12, ông nói với Engels rằng ông đã bị buộc phải rời IOU vì những người bán thịt và bán tạp hóa, và khoản nợ của ông với các chủ nợ lên tới một trăm bảng Anh.[6] Vì những nỗi lo lắng này, nên nghiên cứu của ông đang tiến hành một cách chậm rãi: ‘Hoàn cảnh của tôi vẫn đang tiếp diễn như chúng vốn đã diễn ra, vậy nên thật sự rất khó để đưa [các] vấn đề lý thuyết kết thúc nhanh chóng. Nhưng ông đã thông báo cho Engels rằng trong cuốn sách tiếp theo, “Điều được giả định sẽ là một hình thức phổ biến hơn nhiều, và các phương pháp được đưa ra sẽ ít bằng chứng hơn nhiều so với trong Phần I”.[7]

Trong bối cảnh đầy kịch tính này, Marx đã cố gắng vay tiền từ mẹ mình, cũng như từ những người thân khác và nhà thơ Carl Siebel [1836 – 1868]. Trong một lá thư gửi cho Engels sau đó vào tháng 12, ông giải thích rằng đây là những nỗ lực để tránh việc liên tục ‘quấy rầy’ ông. Tuy nhiên nhưng nỗ lự đã không có kết quả. Thỏa thuận với Die Presse cũng không có kết quả, vì họ chỉ in (và trả tiền cho) một nửa số bài báo mà ông gửi cho họ. Trước những lời chúc tốt đẹp nhất của người bạn cho năm mới, ông đã tâm sự rằng nếu mọi chuyện trở nên “giống như cũ” thì ông sẽ “sớm giao nó cho quỷ dữ” [8]. [Ý nói cuộc sống những năm cũ vừa qua của Marx đã quá khó khăn].

Mọi chuyện còn diễn biến theo chiều hướng tồi tệ hơn khi tờ New-York Tribune, đối mặt với những hạn chế tài chính liên quan đến Nội chiến Hoa Kỳ, đã phải cắt giảm số lượng phóng viên nước ngoài của mình. Bài báo cuối cùng của Marx cho tờ báo này xuất hiện vào ngày 10 tháng 3 năm 1862. Kể từ đó, ông phải làm mà không có nguồn thu nhập chính kể từ mùa hè năm 1851. Cùng tháng đó, chủ nhà của ngôi nhà của ông đã đe dọa sẽ có hành động để thanh toán các khoản nợ tiền thuê nhà, và ông đã nói với Engels rằng ông sẽ bị ‘kiện bởi tất cả và những việc lặt vặt’. [9] Và ông nói thêm ngay sau đó: “Tôi không hài lòng lắm với cuốn sách của mình, vì công việc thường bị trì hoãn, tức là bị đình chỉ, trong nhiều tuần liên tục bởi những xáo trộn trong nhà.” [10].

Trong thời kỳ này, Marx đã đưa ra một lĩnh vực nghiên cứu mới: Các lý thuyết về giá trị thặng dư. [11] Đây được lên kế hoạch trở thành phần thứ năm [12] và là phần cuối cùng của chương thứ ba khá dài nói về ‘Tư Bản Tổng Quát’. Hơn mười cuốn sổ ghi chép, Marx đã mổ xẻ tỉ mỉ cách các nhà kinh tế học lớn xử lý câu hỏi giá trị thặng dư như thế nào; ý tưởng cơ bản của ông là “tất cả các nhà kinh tế đều mắc lỗi khi xem xét giá trị thặng dư, ở dạng thuần túy của nó, không phải như vậy mà phải là ở các dạng cụ thể của lợi nhuận và tiền thuê nhà”.[13]

Trong Notebook VI, Marx bắt đầu từ một bài phê phán các nhà Vật lý. Trước hết, ông công nhận họ là ‘cha đẻ thực sự của kinh tế chính trị hiện đại’,[14] vì chính họ là người ‘đặt nền móng cho việc phân tích sản xuất tư bản chủ nghĩa’ [15] và tìm kiếm nguồn gốc của giá trị thặng dư không nằm trong ‘phạm vi lưu thông’ – trong năng suất của tiền, như những người theo chủ nghĩa trọng thương nghĩ – nhưng trong ‘lĩnh vực sản xuất’, thì họ hiểu “nguyên tắc cơ bản rằng chỉ có lao động mới có năng suất tạo ra giá trị thặng dư” [16]. Mặt khác, bị cho rằng “lao động nông nghiệp” là “lao động sản xuất duy nhất”[17], họ quan niệm “địa tô” là “hình thức duy nhất của giá trị thặng dư”[18]. Họ giới hạn phân tích của mình trong ý tưởng rằng năng suất của đất cho phép con người sản xuất “không quá đủ để khiến cho anh ta tồn tại”[19]. Khi đó, theo lý thuyết này, giá trị thặng dư xuất hiện như một “món quà của tự nhiên”.[20]

Trong nửa sau của Notebook VI, và trong hầu hết Notebook VII, VIII và IX, Marx tập trung vào Adam Smith. Ông không chia sẻ quan điểm sai lầm của các nhà bác học rằng “chỉ có một loại lao động cụ thể nhất định – lao động nông nghiệp – tạo ra giá trị thặng dư”[21]. Thật vậy, trong mắt Marx, một trong những công lao lớn nhất của Smith là đã hiểu rằng, trong quá trình lao động đặc biệt của xã hội tư sản, nhà tư bản ‘chiếm đoạt mà không phải trả giá, và tư bản là một phần của lao động sống’[22]; hoặc một lần nữa, rằng “nhiều lao động hơn được đổi lấy ít lao động hơn (theo quan điểm của người làm thuê), ít lao động hơn được đổi lấy nhiều lao động hơn (theo quan điểm của nhà tư bản)”. [23] Tuy nhiên, hạn chế của Smith là ông đã không phân biệt được “giá trị thặng dư như vậy” với “các hình thức cụ thể mà nó giả định trong lợi nhuận và tiền thuê” [24]. Ông đã tính toán giá trị thặng dư không liên quan đến phần tư bản mà nó phát sinh, mà là “phần thặng dư trên tổng giá trị của tư bản ứng trước”[25], bao gồm cả phần mà nhà tư bản bỏ ra để mua nguyên vật liệu thô.

Marx đã viết rất nhiều những suy nghĩ này trong thời gian ba tuần ở lại với Engels ở Manchester vào tháng 4 năm 1862. Khi trở về, ông báo cáo với Lassalle:

Cuốn sách của tôi sẽ không hoàn thành trong hai tháng nữa. Trong năm qua, để giữ cho bản thân không bị đói, tôi đã phải thực hiện một vụ bỏ rơi tác phẩm đáng khinh bỉ nhất và thường xuyên mất hàng tháng trời mà không thể thêm một dòng nào vào ‘vật’. Và cũng có một điều kỳ quặc đó là tôi đã tìm thấy lỗi với về những điều tôi đã viết tuy nhiên tôi đã không xem xét chúng trong một tháng, vì vậy tôi phải sửa chúng hoàn toàn.[26]

Marx kiên quyết tiếp tục công việc và cho đến đầu tháng 6 mở rộng nghiên cứu của mình cho các nhà kinh tế học khác như Germain Garnier [1754 – 1821] và Charles Ganilh [1758 – 1836]. Sau đó, ông đi sâu hơn vào câu hỏi về lao động có năng suất và lao động không năng suất, một lần nữa tập trung đặc biệt vào Smith, người, mặc dù chưa rõ ràng về một số khía cạnh, nhưng ông đã rút ra sự khác biệt giữa hai khái niệm. Theo quan điểm của nhà tư bản, lao động sản xuất

là lao động tiền lương, được trao đổi với phần […] của tư bản chi ra tiền lương, không chỉ tái sản xuất phần tư bản này (hoặc giá trị sức lao động của chính nó), mà còn tạo ra giá trị thặng dư cho nhà tư bản. Do đó hàng hoá hoặc tiền tệ chỉ được chuyển hoá thành tư bản, được sản xuất ra dưới dạng tư bản. Chỉ có lao động làm công ăn lương mới có hiệu quả sản xuất ra tư bản.[27]

Mặt khác, lao động không có năng suất là “lao động không được trao đổi bằng tư bản mà trực tiếp bằng doanh thu, tức là bằng tiền công hoặc lợi nhuận”[28]. Theo Smith, hoạt động của các chủ quyền – và của các sĩ quan pháp lý và quân đội xung quanh họ – không tạo ra giá trị gì và về mặt này có thể so sánh với nhiệm vụ của những người nội trợ. Marx đã chỉ ra rằng điều này là ngôn ngữ của một giai cấp tư sản ‘vẫn còn cách mạng’, chưa ‘chịu sự chi phối của toàn bộ xã hội, nhà nước, v.v.’ [Tư bản không hợp tác với nhà nước].

những nghề nghiệp lừng lẫy và lâu đời – chủ quyền, thẩm phán, sĩ quan, linh mục, v.v. – với tất cả các hệ tư tưởng cũ mà họ phát triển, những người viết thư, giáo viên và mực sư, từ quan điểm kinh tế được đặt ngang hàng như một bầy tay sai và tay sai của chính họ được duy trì bởi giai cấp tư sản và những của cải nhàn rỗi – giới quý tộc có đất và các nhà tư bản nhàn rỗi.[29]

Trong Notebook X, Marx đã chuyển sang một phân tích chặt chẽ về François Quesnay’s [1694 – 1774] Tableau économique.[30] Ông ca ngợi tác phẩm như bầu trời, mô tả nó như là “một quan niệm cực kỳ tuyệt vời, không thể nghi ngờ được và rực rỡ nhất mà nền kinh tế chính trị đã từng có, cho đến khi kinh tế chính trị phải chịu trách nhiệm cho nó”.[31]

Trong khi đó, hoàn cảnh kinh tế của Marx lại rơi vào cảnh khốn đốn. Vào giữa tháng 6, ông viết cho Engels: ‘Mỗi ngày vợ tôi nói rằng cô ấy ước cô ấy và những đứa trẻ được an toàn trong nấm mồ của họ sau khi chết, và tôi thực sự không thể trách cô ấy, vì những sỉ nhục, dằn vặt và cảnh giác mà một người phải trải qua. Một tình huống thực sự không thể diễn tả được.” Vào tháng 4, gia đình này đã phải cầm đồ lại tất cả tài sản mà họ mới đòi được từ văn phòng cho vay. Hoàn cảnh quá ngặt nghèo nên Jenny quyết định bán một số cuốn sách từ thư viện cá nhân của chồng – mặc dù bà không tìm được ai muốn mua chúng.

Tuy nhiên, Marx đã cố gắng ‘làm việc chăm chỉ’ và vào giữa tháng 6 đã bày tỏ sự hài lòng với Engels: “Thật kỳ lạ khi nói rằng chất xám của tôi hoạt động tốt hơn trong bối cảnh nghèo đói xung quanh nhiều năm qua”.[32] Tiếp tục nghiên cứu của mình, ông đã biên soạn các Notebook XI, XII và XIII trong mùa hè; những cuốn note tập trung vào lý thuyết về tiền thuê nhà, mà ông đã quyết định đưa vào “một chương bổ sung”[33] trong văn bản mà ông chuẩn bị xuất bản. Marx đã xem xét một cách phê phán các ý tưởng của Johann Rodbertus [1805 – 1875], sau đó chuyển sang phân tích sâu rộng các học thuyết của David Ricardo [1772 – 1823]. [34] Phủ nhận sự tồn tại của địa tô tuyệt đối, Ricardo chỉ cho phép một địa điểm chỉ dành cho địa tô chênh lệch liên quan đến độ phì nhiêu và vị trí của đất đai. Theo lý thuyết này, địa tô là một phần thừa: nó không thể là gì hơn, bởi vì điều đó sẽ mâu thuẫn với “khái niệm giá trị tương đương với một lượng thời gian lao động”[35] của Ricardo; nó khiến ông sẽ phải thừa nhận rằng nông sản liên tục được bán cao hơn số tiền trồng trọt bỏ ra, mà ông ta đã tính bằng tổng số vốn ứng trước và lợi nhuận bình quân [36]. Ngược lại, quan niệm của Marx về địa tô tuyệt đối quy định rằng “trong những hoàn cảnh lịch sử nhất định […] tài sản đất đai thực sự làm tăng giá nguyên vật liệu thô”. [37]

Trong cùng một bức thư gửi cho Engels, Marx viết rằng đó là “một phép lạ thực sự” khi ông ấy “có thể tiếp tục với việc viết lý thuyết của [ông ấy] đến mức độ như vậy”[38]. Chủ nhà của Marx lại đe dọa tố tụng, trong khi những người thợ buôn bán mà ông đang mắc nợ nói về các điều khoản khấu trừ và khởi kiện ông. Một lần nữa, ông đã phải tìm đến Engels để được giúp đỡ, tâm sự rằng nếu không có vợ và các con, ông sẽ “thà dọn đến một ngôi nhà hoang còn hơn là liên tục bóp hầu bao”.[39]

Vào tháng 9, Marx đã viết thư cho Engels rằng ông có thể sẽ nhận được một công việc “trong một văn phòng đường sắt” trong năm mới.[40] Vào tháng 12, ông nhắc lại với Ludwig Kugelmann [1828 – 1902] rằng mọi thứ đã trở nên tuyệt vọng đến mức ông đã ‘quyết định trở thành một “người thực tế”; tuy nhiên, điều đó đã không xảy ra. Marx viết với lời châm biếm điển hình của mình: “May mắn – hay có lẽ tôi nên nói không may? – Tôi không nhận được công việc vì chữ viết xấu.” [41]Trong khi đó, vào đầu tháng 11, ông đã tâm sự với Ferdinand Lassalle [1825 – 1864] rằng ông đã bị buộc phải đình chỉ công việc’ trong khoảng sáu tuần ‘nhưng đó là ” tiếp tục […] với sự gián đoạn ‘. “Tuy nhiên,” ông nói thêm, “chắc chắn rằng mình sẽ đưa ra kết luận sớm hơn.”[42]

Trong khoảng thời gian này, Marx đã điền vào hai cuốn sổ khác, XIV và XV, với những phân tích phê phán sâu rộng về các nhà lý thuyết kinh tế khác nhau. Ông lưu ý rằng Thomas Robert Malthus [1766 – 1834], người mà giá trị thặng dư bắt nguồn ‘từ thực tế là người bán bán hàng hóa cao hơn giá trị của nó’, thể hiện sự quay trở lại quá khứ trong lý thuyết kinh tế, vì ông thu được lợi nhuận từ việc trao đổi hàng hóa. [43] Marx buộc tội James Mill [1773 -1836] hiểu sai phạm trù giá trị thặng dư và lợi nhuận; làm nổi bật sự nhầm lẫn của Samuel Bailey [1791 – 1870] trong việc không phân biệt được giữa thước đo nội tại của giá trị và giá trị của hàng hóa; và cho rằng John Stuart Mill [1806 – 1873] đã không nhận ra rằng ‘tỷ suất giá trị thặng dư và tỷ suất lợi nhuận’ là hai đại lượng khác nhau, đại lượng không chỉ được xác định bởi mức tiền công mà còn bởi những nguyên nhân khác không trực tiếp quy ra cho nó.[44]

Marx cũng đặc biệt chú ý đến nhiều nhà kinh tế học phản đối lý thuyết Ricardian, chẳng hạn như nhà xã hội chủ nghĩa Thomas Hodgskin [1787 – 1869]. Cuối cùng, ông xử lý văn bản ẩn danh Doanh thu và Nguồn vốn của nó – theo quan điểm của ông, một ví dụ hoàn hảo về ‘kinh tế học thô tục’, được dịch sang ngôn ngữ ‘học thuyết’ nhưng ‘xin lỗi’ là ‘quan điểm của bộ phận cầm quyền, tức là các nhà tư bản’. [45] Với việc nghiên cứu cuốn sách này, Marx đã kết luận phân tích của mình về các lý thuyết về giá trị thặng dư do các nhà kinh tế hàng đầu trong quá khứ đưa ra và bắt đầu xem xét tư bản thương mại, hay tư bản không tạo ra nhưng phân phối giá trị thặng dư. [46] Cuộc luận chiến chống lại ‘tư bản sinh lãi’ có thể ‘sánh ngang với chủ nghĩa xã hội’, nhưng Marx không có thời gian cho ‘nhiệt tâm cải cách’ không ‘đụng chạm đến sản xuất tư bản thực tế’ mà ‘chỉ tấn công một trong những hậu quả của nó’. Marx suy nghĩ ngược lại:

Sự khách quan hóa hoàn toàn, sự đảo ngược và sự biến dạng của tư bản như là tư bản sinh lãi – tuy nhiên, bản chất bên trong của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, [sự biến dạng] của nó, chỉ xuất hiện ở dạng dễ sờ thấy nhất – là tư bản sinh ra ‘lãi kép’. Nó xuất hiện như một Moloch đòi hỏi cả thế giới như một vật hy sinh thuộc về nó, những yêu cầu chính đáng, phát sinh từ chính bản chất của nó, tuy nhiên không bao giờ được đáp ứng và luôn thất vọng trước một số phận bí ẩn.[47]

Marx tiếp tục cùng một suy nghĩ:

Do đó, lãi suất, không phải lợi nhuận, dường như là việc tạo ra giá trị phát sinh từ tư bản [… và] do đó, nó được coi là doanh thu cụ thể do tư bản tạo ra. Đây cũng là hình thức mà nó được quan niệm bởi các nhà kinh tế học thô tục. […] Tất cả các liên kết trung gian đều bị xóa bỏ, và bộ mặt tôn nghiêm của tư bản, cũng như khái niệm về sự tôn sùng bản, đã hoàn thành. Hình thức này nhất thiết phải phát sinh, bởi vì khía cạnh pháp lý của tài sản được tách ra khỏi khía cạnh kinh tế của nó và một phần của lợi nhuận dưới danh nghĩa là tiền lãi được tích lũy vào tư bản, tự nó tách biệt hoàn toàn khỏi quá trình sản xuất, hoặc cho chủ sở hữu tư bản. Nhà kinh tế thô tục muốn đại diện cho tư bản như một nguồn giá trị độc lập, một nguồn tạo ra giá trị, hình thức này tất nhiên là một món quà trời cho, một hình thức mà nguồn lợi nhuận không còn được nhận biết và là kết quả của quá trình tư bản hóa – bị tách rời, từ chính quá trình – có được sự tồn tại độc lập. Trong M-C-M ‘một liên kết trung gian vẫn được giữ lại. Trong M-M ‘, chúng ta có hình thức tư bản khó hiểu, là sự đảo ngược và duy vật hóa cực đoan nhất của quan hệ sản xuất. [48]

Sau các nghiên cứu về tư bản thương mại, Marx chuyển sang giai đoạn thứ ba của các bản thảo kinh tế năm 1861-1863. Điều này bắt đầu vào tháng 12 năm 1862, với phần về ” tư bản và lợi nhuận” trong Notebook XVI mà Marx chỉ ra là “chương thứ ba” [49]. Ở đây Marx đã vẽ ra một phác thảo về sự phân biệt giữa giá trị thặng dư và lợi nhuận. Trong Notebook XVII, cũng được biên soạn vào tháng 12, ông quay lại câu hỏi về tư bản thương mại (theo những phản ánh trong Notebook XV) [50] và sự luân chuyển của tiền trong quá trình tái sản xuất tư bản chủ nghĩa. Vào cuối năm, Marx đưa cho Kugelmann một báo cáo tiến độ, thông báo cho ông ta biết rằng ‘phần thứ hai’, hay ‘phần tiếp theo của phần đầu tiên’, một bản thảo tương đương với ‘khoảng 30 tờ in’ cuối cùng là ” hoàn thành’. Bốn năm sau lược đồ đầu tiên, trong Đóng góp vào phê phán kinh tế chính trị, Marx giờ đã xem xét lại cấu trúc công trình dự kiến ​​của mình. Ông nói với Kugelmann rằng ông đã quyết định một cái tên mới cho sách và ông đã sử dụng tên Tư Bản lần đầu tiên, và cái tên mà ông đã sử dụng vào năm 1859 sẽ là “chỉ đơn thuần là phụ đề”.[51] Nếu không thì ông vẫn tiếp tục làm việc theo đúng kế hoạch ban đầu. Những gì ông định viết sẽ là “chương thứ ba của phần đầu tiên, cụ thể là Tư bản tổng quát” [52] . Tập trong giai đoạn chuẩn bị cuối cùng sẽ chứa “cái mà người Anh gọi là” các nguyên tắc của kinh tế chính trị “. Cùng với những gì ông đã viết trong phần 1859, nó sẽ bao gồm những gì là ‘tinh hoa’ nhất trong lý thuyết kinh tế của ông. Trên cơ sở các yếu tố mà ông chuẩn bị công khai, ông nói với Kugelmann, một phần tiếp theo ‘(có lẽ ngoại trừ mối quan hệ giữa các hình thức nhà nước khác nhau và các cấu trúc kinh tế khác nhau của xã hội) có thể dễ dàng được theo đuổi”.

Marx nghĩ rằng ông sẽ có thể tạo ra một “ấn bản tốt” [53] của bản thảo trong năm mới, sau đó ông dự định sẽ đích thân mang nó đến Đức. Sau đó, ông dự định “kết thúc phần trình bày về tư bản, cạnh tranh và tín dụng”. Trong cùng một bức thư gửi Kugelmann, ông đã so sánh các phong cách viết trong văn bản xuất bản năm 1859 và trong tác phẩm mà ông đang chuẩn bị sau đó: ‘Trong phần đầu tiên, phương pháp trình bày chắc chắn còn lâu mới phổ biến. Điều này một phần là do bản chất trừu tượng của chủ đề […]. Phần hiện tại dễ hiểu hơn vì nó đề cập đến các điều kiện cụ thể hơn. ”Để giải thích sự khác biệt, gần như bằng cách biện minh, ông nói thêm:

Những nỗ lực khoa học nhằm cách mạng hóa một ngành khoa học không bao giờ có thể thực sự phổ biến. Nhưng, một khi các cơ sở khoa học được đặt ra, thì việc phổ biến rất dễ dàng. Một lần nữa, nếu thời gian trở nên hỗn loạn hơn, người ta có thể chọn màu sắc và sắc thái theo yêu cầu của một bài thuyết trình phổ biến về các chủ đề cụ thể này. [54]

Vài ngày sau, đầu năm mới, Marx đã liệt kê chi tiết hơn những phần lẽ ra sẽ bao gồm trong tác phẩm của mình. Trong một lược đồ trong Notebook XVIII, ông chỉ ra rằng “phần đầu tiên (Abschnitt)”, “Quy trình sản xuất tư bản”, sẽ được chia như sau:

1) Giới thiệu. Hàng hóa. Tiền bạc.

2) Chuyển hóa tiền thành tư bản.

3) Giá trị thặng dư tuyệt đối. […]

4) Giá trị thặng dư tương đối. […]

5) Sự kết hợp của giá trị thặng dư tuyệt đối và tương đối. […]

6) Chuyển hóa giá trị thặng dư thành tư bản. Tích lũy nguyên thủy. Thuyết thuộc địa của Wakefield.

7) Kết quả của quá trình sản xuất. […]

8) Các học thuyết về giá trị thặng dư.

9) Các lý thuyết về lao động có năng suất và lao động không năng suất.[55]

Marx không giới hạn mình trong tập đầu tiên mà còn soạn thảo một lược đồ về thứ được dự định là ‘phần thứ ba’ trong tác phẩm của ông: ‘Tư bản và Lợi nhuận’. Phần này, đã chỉ ra các chủ đề bao gồm Tư bản, Tập III được chia như sau:

1.Chuyển hoá giá trị thặng dư thành lợi nhuận. Tỷ suất lợi nhuận phân biệt với tỷ suất giá trị thặng dư.

2.Chuyển đổi lợi nhuận thành lợi nhuận bình quân. […]

3.Lý thuyết của Adam Smith và Ricardo về lợi nhuận và giá cả của sản xuất.

4.Tiền thuê nhà. […]

5.Lịch sử của cái gọi là luật Ricardian về tiền thuê.

6.Quy luật giảm tỷ suất lợi nhuận.

7.Các lý thuyết về lợi nhuận. […]

8.Chia lợi nhuận thành lãi công nghiệp và lãi vay. […]

9.Doanh thu và các nguồn của nó. […]

10.Dòng chảy của tiền tệ trong quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa tổng quát.

11.Nền kinh tế tồi tệ.

12.Kết luận. Tư Bản và lao động tiền lương. [56]

Trong Notebook XVIII, được ông viết vào tháng 1 năm 1863, Marx tiếp tục phân tích về tư bản trọng thương. Khảo sát George Ramsay [1855 – 1935], Antoine-Elisée Cherbuliez [1797 – 1869] và Richard Jones [1790 – 1855], ông đã đưa thêm một số bổ sung vào nghiên cứu về cách các nhà kinh tế học giải thích giá trị thặng dư.

Những khó khăn tài chính của Marx vẫn tiếp diễn trong giai đoạn này và thực sự trở nên tồi tệ hơn vào đầu năm 1863. Ông viết cho Engels rằng ‘những nỗ lực quyên góp tiền ở Pháp và Đức của ông đã trở nên vô ích’, rằng sẽ không có ai cung cấp thực phẩm cho ông theo hình thức tín dụng, và rằng ‘bọn trẻ [không có] quần áo hay giày dép để đi chơi “[57]. Hai tuần sau, ông đã ở bên bờ vực thẳm. Trong một lá thư khác gửi cho Engels, ông tâm sự rằng ông đã tâm sự với người bạn đời của mình, điều mà giờ đây dường như là điều không thể tránh khỏi:

Hai đứa con lớn của tôi sẽ kiếm việc làm gia sư thông qua gia đình Cunningham. Lenchen sẽ đi làm ở nơi khác, và tôi, cùng với vợ và bé Tussy, sẽ đến sống trong một Nhà nghỉ kiểu mẫu của Thành phố mà Red Wolff, nơi mà tôi đã từng ở cùng gia đình Cunningham.[58]

Đồng thời, ông lại mắc các vấn đề sức khỏe khác. Trong hai tuần đầu tiên của tháng Hai, Marx bị ‘nghiêm cấm mọi việc đọc, viết hoặc hút thuốc’. Ông bị ‘một loại bệnh viêm mắt nào đó, kết hợp với một chứng bệnh đáng ghét nhất là dễ bị nóng giận”. Ông chỉ có thể quay lại với những cuốn sách của mình vào giữa tháng, khi ông thú nhận với Engels rằng trong suốt những ngày dài nhàn rỗi, ông đã rất hoảng hốt đến nỗi ông đã “thả hồn”’ vào những tưởng tượng tâm lý về cảm giác bị mù hoặc bị điên.[59] Chỉ hơn một tuần sau, khi đã khỏi các bệnh về mắt, ông lại gặp phải một chứng rối loạn gan mới đã định sẵn sẽ đeo bám trong một thời gian dài sắp tới. Vì Tiến sĩ Allen, bác sĩ thường xuyên của ông, sẽ áp đặt một “liệu trình điều trị hoàn chỉnh” có nghĩa là phải tạm dừng mọi công việc, Marx đã yêu cầu Engels nhờ Tiến sĩ Eduard Gumpert [?] Giới thiệu một “phương pháp điều trị gia đình” đơn giản hơn.[60]

Trong thời kỳ này, ngoài những giây phút ngắn ngủi khi ông nghiên cứu về máy móc, Marx đã phải tạm dừng các nghiên cứu kinh tế chuyên sâu của mình. Tuy nhiên, vào tháng 3, ông đã quyết định “bù đắp thời gian đã mất bằng cách làm việc chăm chỉ”. [61] Ông đã biên soạn hai cuốn sổ ghi chép, XX và XXI, đề cập đến sự tích lũy, sự tiêu dùng thực sự và chính thức của lao động so với tư bản, cũng như năng suất của tư bản và lao động. Các lập luận của ông có tương quan với chủ đề chính của nghiên cứu của ông vào thời điểm đó vẫn là giá trị thặng dư.

Vào cuối tháng 5, ông đã viết cho Engels rằng trong những tuần trước đó, ông cũng đã nghiên cứu câu hỏi Ba Lan [62] tại Bảo tàng Anh: ‘Những gì tôi đã làm, một mặt, là lấp đầy những khoảng trống trong kiến ​​thức của tôi (ngoại giao, lịch sử) về mối quan hệ Nga-Phổ-Ba Lan và mặt khác, đọc và viết lại các đoạn trích từ tất cả các loại tài liệu trước đó liên quan đến phần kinh tế chính trị mà tôi đã xây dựng.[63] “Những ghi chép làm việc này, được viết vào tháng Năm và tháng Sáu, được thu thập trong tám cuốn sổ bổ sung” vở bổ sung từ A đến H, dày thêm hàng trăm trang tóm tắt các nghiên cứu kinh tế thế kỉ XVIII – XIX. [64]

Marx cũng thông báo với Engels rằng, cảm thấy ‘ít nhiều có thể làm việc trở lại’, ông quyết tâm ‘trút bỏ gánh nặng trên vai’ và do đó có ý định ‘tạo ra một tác phẩm ổn định nhất của nền kinh tế chính trị cho các nhà in (và cung cấp cho nó một sự hiệu đính cuối cùng) ‘. Tuy nhiên, [65] ông vẫn bị ‘sưng phù gan nặng’, đến giữa tháng 6, dù ‘nghỉ ngơi” nhưng ông vẫn ‘chưa đủ sức’. [66] Lúc rãnh, ông quay trở lại Bảo tàng Anh và vào giữa tháng 7 báo cáo với Engels rằng ông ta đã lại dành ‘mười giờ một ngày để làm việc về kinh tế học’. Đó chính xác là những ngày mà khi phân tích sự chuyển đổi lại giá trị thặng dư thành tư bản, ông đã chuẩn bị trong Notebook XXII một đoạn kể lại của Quesnay’s Tableau économique. [67] Sau đó, ông biên soạn cuốn sổ tay cuối cùng trong bộ sách bắt đầu vào năm 1861 – cuốn số XXIII – chủ yếu bao gồm các ghi chú và nhận xét bổ sung.

Vào cuối hai năm làm việc chăm chỉ này, và sau khi kiểm tra lại một cách sâu sắc hơn các nhà lý thuyết chính của kinh tế chính trị, Marx quyết tâm hơn bao giờ hết để hoàn thành công việc lớn của cuộc đời mình. Mặc dù ông ấy vẫn chưa giải quyết dứt điểm nhiều vấn đề khái niệm và lý thuyết, nhưng việc hoàn thành phần lịch sử của ông giờ đây đã thôi thúc ông quay trở lại với các câu hỏi lý thuyết.

2.Công cuộc viết Ba cuốn Tư Bản Luận
Marx nghiến răng và bắt tay vào một giai đoạn lao động mới của mình. Từ mùa hè năm 1863, ông bắt đầu sáng tác thực tế của tác phẩm sẽ trở thành “magnum opus” [68] của ông. Cho đến tháng 12 năm 1865, ông đã dành hết tâm sức cho các phiên bản mở rộng nhất của các phần khác nhau, lần lượt chuẩn bị các bản thảo của Tập I, phần lớn của Tập III (bản tường thuật duy nhất của ông về quá trình hoàn chỉnh của sản xuất tư bản chủ nghĩa) [69] và phiên bản đầu tiên của Tập II (trình bày khái quát đầu tiên về quá trình lưu thông của tư bản). Liên quan đến kế hoạch sáu tập được chỉ ra vào năm 1859 trong lời tựa của Đóng góp cho sự phê phán kinh tế chính trị, Marx đã đưa vào một số chủ đề liên quan đến tiền thuê và tiền công mà ban đầu đã được xử lý trong tập II và III. Vào giữa tháng 8 năm 1863, Marx cập nhật cho Engels về những bước tiến của ông:

Ở một khía cạnh nào đó, công việc của tôi (chuẩn bị bản thảo cho báo chí) đang diễn ra tốt đẹp. Tôi nghĩ, trong phần cuối cùng, công cụ này giả định là một hình thức phổ biến có thể chấp nhận được. […] Mặt khác, mặc dù thực tế là tôi viết cả ngày, nhưng nó không nhanh bằng sự thiếu kiên nhẫn của chính tôi, một thời gian dài phải chịu thử thách về sự kiên nhẫn, trong tất cả mọi điều kiện, nó sẽ dễ hiểu hơn 100% so với cuốn note số I. [70]

Marx tiếp tục làm việc với tốc độ điên cuồng trong suốt mùa thu, tập trung vào việc viết Tập I. Nhưng kết quả là sức khỏe của ông trở nên tồi tệ đi, và tháng 11, chứng kiến ​​sự xuất hiện của thứ mà vợ ông gọi là ‘căn bệnh khủng khiếp’ mà ông sẽ phải chống chọi trong nhiều năm cuối cùng của cuộc đời mình. Đó là một trường hợp mụn nhọt, [71] một bệnh nhiễm trùng khó chịu biểu hiện thành áp xe và nhọt nghiêm trọng, suy nhược trên các bộ phận khác nhau của cơ thể.

Vì một vết loét sâu sau vết thương lớn, Marx đã phải phẫu thuật và “trong một thời gian khá dài, tính mạng của ông ấy đang gặp nguy hiểm”. Theo lời kể của vợ ông sau này, tình trạng nguy kịch kéo dài trong “bốn tuần” và gây ra cho Marx những cơn đau dữ dội và liên tục, cùng với “những lo lắng dày vò và tất cả các loại đau khổ về tinh thần”. Vì tình hình tài chính của gia đình khiến nó ‘ đứng trên bờ vực thẳm’. [72]

Vào đầu tháng 12, khi ông đang trên đà hồi phục, Marx nói với Engels rằng ông ‘đã đặt một chân xuống mồ’[73] – và hai ngày sau, tình trạng thể chất của ông khiến ông trở thành “một chủ đề hay cho một cuốn truyện ngắn”. Nhìn từ phía trước, ông trông giống như một người ‘con người bên trong với hải cảng, rượu vang, mập mạp và một khối thịt khổng lồ”. Nhưng ‘sau lưng ông, người đàn ông bên ngoài, là một tên ăn thịt người chết tiệt’. [74]

Trong bối cảnh đó, cái chết của mẹ Marx buộc ông phải đến Đức để nhận di sản. Tình trạng của ông một lần nữa trở nên tồi tệ trong chuyến đi, và trên đường trở về, điều này buộc ông phải dừng lại vài tháng và ở nhà với chú của mình là Lion Philips, tại Zaltbommel ở Hà Lan. Trong thời gian này, một nốt sần lớn hơn bất cứ thứ gì trước đây xuất hiện ở chân phải của ông, cũng như nổi mụn nhọt ở cổ họng và lưng; nỗi đau từ những điều này quá lớn khiến ông thức trắng đêm. Vào nửa sau của tháng 1 năm 1864, ông viết cho Engels rằng ông cảm thấy “giống như một Lazarus thực sự […], bị tấn công từ mọi phía cùng một lúc”. [75]

Sau khi ông trở lại London, tất cả các bệnh nhiễm trùng về da vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến sức khỏe của Marx vào đầu mùa xuân và ông chỉ có thể tiếp tục công việc đã lên kế hoạch vào giữa tháng 4, sau hơn năm tháng bị gián đoạn. Trong thời gian đó, ông tiếp tục tập trung vào Tập I, và có vẻ như chính lúc đó ông đã soạn thảo cái gọi là ‘Kết quả của quá trình sản xuất ngay lập tức’, phần duy nhất của phiên bản ban đầu vẫn được giữ nguyên.

Khoảng cuối tháng 5, trên người ông xuất hiện những đám mủ mới và gây ra những dày vò khó tả. Nhưng ông vẫn cố gắng tiếp tục với cuốn sách bằng mọi giá, ông lại tránh mặt bác sĩ Allen và những lời thúc giục của bác sĩ về một “liệu trình điều trị thường xuyên”, điều này có thể làm gián đoạn công việc mà ông chỉ đơn giản là “phải hoàn thành”. Lúc nào Marx cũng cảm thấy rằng “có điều gì đó không ổn”, và ông thú nhận sự nghi ngờ của mình với người bạn của mình ở Manchester: “Tôi đã phải quyết tâm gấp rút trước khi có thể giải quyết những điều khó hơn, và chúng cũng góp phần vào cảm giác thiếu sót này. Cậu hãy bỏ qua thuật ngữ Spinozistic.” [76]

Mùa hè đến không làm thay đổi hoàn cảnh bấp bênh của ông. Vào những ngày đầu tiên của tháng Bảy, ông bị cúm và không thể viết được. [77] Và hai tuần sau, ông phải nằm nghỉ mười ngày vì một vết thương có mủ nghiêm trọng trên dương vật của ông. Chỉ sau khi chia tay gia đình ở Ramsgate, vào tuần cuối cùng của tháng Bảy và mười ngày đầu tiên của tháng Tám, công việc của ông mới có thể bắt đầu. Ông bắt đầu giai đoạn viết mới với Tập III: Phần thứ hai, ‘Sự chuyển đổi lợi nhuận thành lợi nhuận trung bình’, sau đó là Phần thứ nhất, ‘Sự chuyển đổi giá trị thặng dư thành lợi nhuận’ (được hoàn thành, hầu hết có thể là vào khoảng cuối tháng 10 đến đầu Tháng 11 năm 1864). Trong thời gian này, ông đã tích cực tham gia các cuộc họp của Hiệp hội những người đàn ông làm việc quốc tế, nơi ông đã viết Diễn văn nhậm chức và Quy chế vào tháng 10. Cũng trong tháng đó, ông viết thư cho Carl Klings [1828 -?], Một công nhân luyện kim ở Solingen, người từng là thành viên của Liên minh những người cộng sản, và kể cho ông nghe về những rủi ro khác nhau và lý do không thể tránh khỏi khiến ông bị chậm lại:

Tôi đã bị ốm trong suốt năm qua (bị nổi mụn nước và mụn nhọt). Nếu không bị, tác phẩm của tôi về kinh tế chính trị – Tư Bản đã ra mắt. Tôi hy vọng bây giờ tôi có thể hoàn thành nó trong vài tháng cuối cùng và giáng cho giai cấp tư sản một đòn lý thuyết mà từ đó nó sẽ không bao giờ phục hồi được. […] Cậu có thể tin tưởng vào những an hem còn lại của tôi là một nhà đấu tranh trung thành của giai cấp công nhân. [78]

Tiếp tục công việc sau một thời gian tạm dừng để thực hiện các nhiệm vụ đối với Quốc tế, Marx đã viết Phần thứ ba của Tập III, có tựa đề “Quy luật về xu hướng của tỷ suất lợi nhuận giảm xuống”. Công việc của ông về vấn đề này đi kèm với một đợt bùng phát bệnh khác của ông. Vào tháng 11, ‘lại thêm một nốt mụn thịt nữa xuất hiện bên dưới ngực phải của ông”[79] và giam ông trên giường trong một tuần; sau đó nó tiếp tục mang đến cho ông các rắc rối khi ông phải ‘nghiêng về phía trước để viết’ [80]. Tháng sau, lo sợ có thể có thêm một vết loét khác ở bên phải của mình, ông đã quyết định tự mình điều trị nó. Ông tâm sự với Engels rằng ông đã phải miễn cưỡng tham khảo ý kiến ​​của bác sĩ Allen, người không biết gì về việc kéo dài thời gian sử dụng phương pháp điều trị dựa trên thạch tín, và người sẽ cho ông một ‘màn thay đồ đáng sợ’ vì ‘đâm sau lưng’. [chữa trị bằng cách đâm thẳng vào nốt mụn nhọn] [81]

Từ tháng 1 đến tháng 5 năm 1865, Marx dành hết tâm huyết cho Tập II. Các bản thảo được chia thành ba chương, cuối cùng trở thành các Phần trong phiên bản mà Engels đã in năm 1885:

1) Các biến thái của tư bản;

2) Vòng quay tư bản;

3) Lưu thông và sinh sản.

Trong những trang này, Marx đã phát triển các khái niệm mới và kết nối một số lý thuyết trong tập I và III.

Tuy nhiên, vào năm mới, chế độ trộm vặt, trốn tránh bệnh và làm việc vẫn không ngừng bức hại Marx, và vào khoảng giữa tháng Hai, lại có một đợt bùng phát dịch bệnh khác. Ông nói với Engels rằng, không giống như năm trước, “các khả năng viết của ông không bị ảnh hưởng” và ông “hoàn toàn có thể làm việc”[82]. Nhưng những dự báo như vậy đã được chứng minh là quá mức: vào đầu tháng Ba, ‘rắc rối cũ [đã] ập đến với ông ở nhiều nơi nhạy cảm và“ trầm trọng hơn ”, vì vậy việc ngồi xuống [thật] khó khăn” [83]. Ngoài các “foruncles”, kéo dài cho đến giữa tháng, Quốc tế chiếm một “lượng lớn thời gian”. Tuy nhiên, ông vẫn không ngừng làm việc với cuốn sách, ngay cả khi điều đó có nghĩa là đôi khi ông ‘không đi ngủ cho đến bốn giờ sáng’. [84]

Động lực cuối cùng để ông sớm hoàn thành những phần còn thiếu là hợp đồng với nhà xuất bản. Nhờ sự can thiệp của Wilhelm Strohn [?], Một đồng đội cũ từ những ngày của Liên minh những người cộng sản, Otto Meisner [1819 – 1902] ở Hamburg đã gửi cho ông một bức thư vào ngày 21 tháng 3 trong đó có thỏa thuận xuất bản ‘tác phẩm Tư Bản: Đóng góp vào việc phê phán kinh tế chính trị ‘. Nó có chiều dài “xấp xỉ 50 chữ ký [85] [và] xuất hiện trong hai tập”. [86]

Thời gian ngắn ngủi, và một lần vào cuối tháng 4, Marx viết cho Engels rằng ông cảm thấy ‘chân tay như một chiếc giẻ ướt […], một phần do làm việc vào đêm khuya […], một phần vì sự tồi tệ mà [ông đã] mắc phải đang túm lấy ông” [87]. Vào giữa tháng 5, “một vết sưng tấy ghê rợn” xuất hiện ở hông bên trái của ông, “gần bộ phận không thể diễn tả được của cơ thể”[88]. Một tuần sau, các căn bệnh ‘vẫn ở đó’, mặc dù may mắn thay ‘chúng chỉ gây rắc rối cho ông cục bộ và [không] làm phiền não bộ”, ông nói với Engels rằng ông đang ‘làm việc như một con lừa’.[89]

Giữa tuần cuối cùng của tháng Năm và cuối tháng Sáu, Marx đã sáng tác một văn bản ngắn Tiền lương, Giá cả và Lợi nhuận.[90] Trong đó, ông phản bác luận điểm [?] Của John Weston rằng việc tăng lương không có lợi cho tầng lớp lao động và việc công đoàn đòi trả lương cao hơn thực sự có hại. Ngược lại, Marx đã chỉ ra rằng “việc tăng lương nói chung sẽ dẫn đến giảm tỷ suất lợi nhuận chung, nhưng không ảnh hưởng đến giá cả trung bình của hàng hóa hoặc giá trị của chúng”.[91]

Trong cùng thời gian này, Marx cũng viết Phần thứ tư của Tập III, với tên gọi là ‘Chuyển đổi Tư bản Hàng hóa và Tiền-Tư bản thành Tư bản Thương mại và Tư bản Kinh doanh Tiền tệ (Merchant’s Capital)’. Vào cuối tháng 7 năm 1865, ông đưa cho Engels một báo cáo tiến độ khác:

Còn 3 chương nữa được viết để hoàn thiện phần lý thuyết (3 cuốn đầu). Sau đó, vẫn còn cuốn thứ 4, cuốn lịch sử – văn học, sẽ được viết, nói một cách tương đối, sẽ là phần dễ nhất đối với tôi, vì tất cả các vấn đề đã được giải quyết trong 3 cuốn đầu tiên, vì vậy cuốn cuối cùng này là nhiều hơn bằng cách lặp lại trong hình thức lịch sử. Nhưng tôi không thể tự mình gửi đi bất cứ điều gì cho đến khi tôi đã viết ra toàn bộ điều trước mặt. Dù chúng có thiếu sót gì đi chăng nữa, thì ưu điểm của các bài viết của tôi là chúng là một tổng thể nghệ thuật, và điều này chỉ có thể đạt được thông qua việc tôi thực hành không bao giờ in những thứ tôi chưa chắc chắn, cho đến khi tôi viết ra schúng trước mặt tôi trong tình trạng nguyên vẹn. [92]

Không thể tránh khỏi những vấn đề khiến ông bị chậm lại và một loạt các sự kiện tiêu cực buộc ông phải xem xét lại phương pháp làm việc của mình, Marx tự hỏi bản thân rằng liệu sẽ tốt hơn nếu trước tiên ông viết ra một bản của Tập I đã hoàn thành, để ông có thể xuất bản ngay lập tức hay là đợi viết xong hết tất cả rồi xuất bản. Trong một bức thư khác gửi cho Engels, ông nói rằng “điểm đáng bàn” là liệu ông có nên “sao chép một phần bản thảo và gửi nó cho nhà xuất bản, hay viết xong toàn bộ rồi in một lượt”. Ông thích giải pháp thứ hai hơn, nhưng trấn an bạn mình rằng công việc của ông trên các tập khác sẽ không bị lãng phí:

[Trong hoàn cảnh], tôi có thể xoay sở với tiến độ nhanh của nó thậm chí không hề cân nhắc về mặt nghệ thuật. Bên cạnh đó, vì giới hạn tôi phải in tối đa là 60 tờ [93], nên điều cần thiết là tôi phải chuẩn bị và viết ra toàn bộ nội dung, phải biết cô đọng và gạch bỏ bao nhiêu để các phần riêng lẻ được cân bằng đồng đều và theo tỷ lệ trong giới hạn quy định.[94]

Marx khẳng định rằng ông sẽ ‘không tiếc công sức để hoàn thành càng sớm càng tốt’; điều đó là một “gánh nặng ban đêm” đối với ông. Nó ngăn cản ông “không thể làm bất cứ điều gì khác” và ông muốn thoát khỏi nó trước một cuộc chính biến mới: “Tôi biết rằng thời gian sẽ không dừng lại mãi mãi như bây giờ.”[95]

Mặc dù ông đã quyết định tiến hành hoàn thành Tập I, nhưng Marx không muốn đẩy những gì ông đã làm trong Tập III lên cao. Từ tháng 7 đến tháng 12 năm 1865, ông đã sáng tác, mặc dù ở dạng rời rạc, Phần thứ năm (‘Phân chia lợi nhuận thành lãi suất và lợi nhuận của doanh nghiệp. Tư bản sinh lãi’), Phần thứ sáu (‘Chuyển đổi lợi nhuận thặng dư thành tiền cho thuê mặt bằng’) và Phần thứ bảy (‘Doanh thu và Tư bản của chúng’) [96]. Do đó, cấu trúc mà Marx đưa ra cho Tập III từ mùa hè năm 1864 đến cuối năm 1865 rất giống với lược đồ 12 điểm của tháng 1 năm 1863 có trong Notebook XVIII của các bản thảo về các lý thuyết giá trị thặng dư.

Sự thiếu thốn khó khăn về tài chính đã không cho phép Marx kéo dài công việc của mình; thời gian của Tư Bản trở lại sau hơn một năm và nhiều năm càng trôi qua thì sức khỏe của ông lại diễn biến theo chiều hướng xấu đi vào mùa hè. Trên hết, nhiệm vụ của ông đối với Quốc tế đặc biệt căng thẳng vào tháng 9, liên quan đến hội nghị đầu tiên của nó, tại London. Vào tháng 10, Marx đến thăm Engels ở Manchester, và khi trở lại London, ông phải đối mặt với những sự kiện khủng khiếp hơn: con gái Laura của ông bị ốm, chủ nhà một lần nữa đe dọa đuổi gia đình ông và gửi đơn kiện, và ‘ những lá thư đe dọa ‘bắt đầu đổ về từ’ tất cả những kẻ xảo trá khác ‘. Vợ ông, Jenny, ‘suy sụp đến mức – như ông nói với Engels – ông “không có can đảm để giải thích tình hình thực sự của mọi việc với cô ấy” ‘và’ thực sự [không] biết phải làm gì “. [97] “Tin tốt” duy nhất là cái chết của một người cô 73 tuổi ở Frankfurt, người mà ông dự kiến ​​sẽ nhận được một phần nhỏ trong tài sản thừa kế.

3.Sự hoàn thành cuốn I
Vào đầu năm 1866, Marx đưa ra bản thảo mới của Tư bản, Tập I. Vào giữa tháng Giêng, ông cập nhật Wilhelm Liebknecht [1826 – 1900] về tình hình: ‘Sự tranh cãi, […] tất cả những sai lầm đáng tiếc, những đòi hỏi Hiệp hội Quốc Tế đưa ra đối với tôi, v.v., đã không cho tôi có thời gian để viết ra tác phẩm cho bản thảo của tôi mà nhà xuất bản sẽ cho in vào tháng 3 ‘. Ông ấy nói thêm rằng ‘hai tập’ của nó sẽ ‘xuất hiện đồng thời’. [98] Trong một bức thư khác, được gửi cùng ngày cho Kugelmann, ông nói về việc ‘bận rộn 12 giờ một ngày để viết ra một bản thảo hợp lý’, [99] nhưng hy vọng sẽ đưa nó đến nhà xuất bản ở Hamburg trong vòng hai tháng.

Tuy nhiên, trái ngược với dự đoán của ông, cả năm nay của ông sẽ trải qua những cuộc vật lộn với những vết thương lòng và tình trạng sức khỏe ngày càng tồi tệ của ông. Vào cuối tháng 1, Jenny, vợ của ông thông báo cho người đồng chí cũ Johann Philipp Becker [1809 – 1886] rằng chồng bà đã ‘một lần nữa cảm thấy thấp thỏm với lời đe dọa nguy hiểm và cực kỳ đau đớn trước các căn bệnh tái phát của ông’. Lần này càng khiến ông ‘đau khổ’ hơn vì nó làm gián đoạn ‘việc ghi chép cuốn sách mà ông [vừa] mới bắt đầu”. Theo quan điểm của bà “đợt tái phát mới này [chỉ] đơn giản là do làm việc quá sức và nhiều giờ không ngủ vào ban đêm.”[100]

Chỉ vài ngày sau, Marx bị tấn công kịch liệt và có nguy cơ mất mạng. Khi sức khỏe hồi phục đủ để bắt đầu viết lại, ông tâm sự với Engels:

Lần này là may mắn. Gia đình tôi không biết vụ việc sẽ trở nên nghiêm trọng như thế nào. Nếu sự việc tái diễn dưới hình thức đó ba hoặc bốn lần nữa, tôi sẽ là người chết. Tôi bị lãng phí sức lực và vẫn còn yếu ớt, không phải về tâm trí mà là về thăn lưng và ở chân của tôi. Các bác sĩ hoàn toàn đúng khi cho rằng làm việc quá nhiều vào ban đêm là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng tái phát này. Nhưng tôi không thể nói cho những quý ông này biết lý do buộc tôi phải ngông cuồng – cũng như không có mục đích gì để làm như vậy. Vào lúc này, tất cả các loại bệnh đang dính trên người của tôi, đó là đau đớn nhưng hiện tại đã qua cơn nguy kịch.[101]

Bất chấp tất cả, suy nghĩ của Marx vẫn chủ yếu hướng vào nhiệm vụ trước mắt:

Điều khiến tôi ghê tởm nhất là công việc của tôi bị gián đoạn, và gián đoạn một cách chóng mặt kể từ ngày 1 tháng Giêng, khi tôi vượt qua được sự sung phù gan của mình. Tất nhiên, không có câu hỏi về việc ‘ngồi’, […]. Sức khỏe của tôi đã tiến bộ ngay cả khi chỉ là trong vài giờ ngắn ngủi trong ngày. Tuy nhiên tôi sẽ không tiến bộ với phần lý thuyết. Bộ não của tôi không được như vậy. Do đó, tôi đã xây dựng phần ‘Ngày làm việc’ theo quan điểm lịch sử, không nằm trong kế hoạch ban đầu của tôi.[102]

Marx kết thúc bức thư bằng một câu tóm tắt rất rõ về giai đoạn này của cuộc đời ông: “Cuốn sách của tôi yêu cầu toàn bộ thời gian của tôi”[103]. Điều này càng đúng bao nhiêu vào năm 1866.

Tình hình lúc này đã khiến Engels báo động nghiêm trọng. Lo sợ điều tồi tệ nhất, ông đã can thiệp kiên quyết để thuyết phục Marx rằng ông không thể tiếp tục làm theo thói quen cũ:

Cậu thực sự phải làm một điều gì đó hợp lý để loại bỏ điều vô nghĩa trong sức khỏe này, ngay cả khi cuốn sách bị trì hoãn 3 tháng nữa. Sự việc đang thực sự trở nên quá nghiêm trọng, và nếu như cậu nói, bộ não của cậu không cho phép cậu phát triển phần lý thuyết, thì hãy cho nó nghỉ ngơi một chút từ phần lý thuyết nâng cao hơn. Hãy tạm ngừng làm việc vào ban đêm và có một cuộc sống bình thường hơn.[104]

Engels ngay lập tức tham khảo ý kiến ​​của Tiến sĩ Gumpert, người đã tư vấn một kiến thức y khoa khác về thạch tín, nhưng ông cũng đưa ra một số đề xuất về việc hoàn thành cuốn sách của mình. Ông muốn chắc chắn rằng Marx đã từ bỏ ý tưởng khác xa với thực tế là viết toàn bộ Tư bản trước khi bất kỳ phần nào của nó được xuất bản. “Cậu có thể không sắp xếp mọi thứ được không,” Engels hỏi, “ít nhất tập đầu tiên sẽ được gửi đi in đầu tiên và tập thứ hai sau đó sẽ cách vài tháng?”[105] Suy tính đến mọi thứ, ông kết thúc bằng một nhận xét khôn ngoan: “Điều gì sẽ xảy ra nếu lỡ có một sự kiện nào đấy bùng phát, ngay sau khi cậu đã hoàn thành một vài chương cuối của sách? Không chừng các tập đầu tiên còn chưa chắc được in?”

Marx trả lời từng luận điểm của Engels, xen kẽ giữa giọng điệu nghiêm túc và phiến diện. Về vấn đề thạch tín, ông viết: ‘Nói hoặc viết thư cho Gumpert để gửi cho tôi đơn thuốc kèm theo hướng dẫn sử dụng. Khi tôi tin tưởng vào ông ta, ông ta đang nợ “Kinh tế chính trị”, và nếu không có gì khác thì tôi sẽ không quên phép xã giao chuyên nghiệp và cách ông ta đối xử với tôi ở Manchester.[106] ”Về kế hoạch làm việc của mình, ông viết:

Theo như những gì liên quan đến cuốn sách ‘chết tiệt’ này, hiện tại thì nó đã sẵn sàng vào cuối tháng 12. Chỉ riêng chuyên luận về tiền thuê mặt bằng, chương áp chót, ở dạng hiện tại, gần như đủ dài để trở thành một cuốn sách.[107] Tôi đã đến Bảo tàng vào ban ngày và viết vào ban đêm. Tôi đã phải nghiên cứu về hóa nông nghiệp mới ở Đức, đặc biệt là Liebig và Schönbein, điều quan trọng đối với vấn đề này hơn tất cả những gì các nhà kinh tế học gộp lại, cũng như lượng nguyên liệu khổng lồ mà người Pháp đã sản xuất kể từ lần cuối tôi xử lý điểm này. Tôi đã kết thúc cuộc điều tra lý thuyết của mình về tiền thuê mặt bằng cách đây 2 năm. Và rất nhiều điều đã đạt được, đặc biệt là trong khoảng thời gian kể từ đó, hoàn toàn xác nhận lý thuyết của tôi một cách tình cờ. Và sự mở cửa của Nhật Bản (nói chung, tôi thường không bao giờ đọc sách du lịch nếu tôi không có nghĩa vụ chuyên môn). Vì vậy, đây là ‘hệ thống dịch chuyển’ được tôi áp dụng cho chính bản thân mình như nó đã được những nhà sản xuất người Anh chửi rủa đó áp dụng cho một và những người tương tự vào năm 1848-50. [108]

Ban ngày học ở thư viện, theo dõi những khám phá mới nhất, và làm việc ban đêm trên bản thảo của mình: đây là thói quen nghiên khắc mà Marx phải chịu khi cố gắng dùng hết sức lực để hoàn thành cuốn sách. Về nhiệm vụ chính, ông đã viết cho Engels: ‘Mặc dù đã sẵn sàng, nhưng bản thảo, ở dạng hiện tại là rất lớn, không phù hợp để xuất bản cho bất kỳ ai, trừ bản thân tôi, thậm chí không phải cho cậu.’ :

Tôi đã bắt đầu công việc viết lại bản thảo và đánh bóng kiểu dáng vào thời điểm đầu tháng Giêng, và tất cả đã diễn ra suôn sẻ, vì tôi tự nhiên thích liếm sạch sẽ đứa trẻ sơ sinh sau một thời gian dài đau đẻ. Nhưng sau đó carbuncle lại can thiệp, do đó tôi đã không thể tiến bộ thêm được nữa mà chỉ điền thêm thông tin vào những phần mà theo kế hoạch, đã hoàn thành. [109]

Cuối cùng, ông đã chấp nhận lời khuyên của Engels để mở rộng lịch xuất bản: ‘Tôi đồng ý với cậu và sẽ gửi tập đầu tiên cho Meissner ngay khi nó sẵn sàng.Tuy nhiên, ‘ Đầu tiên tôi phải ngồi được.” [110]

Trên thực tế, sức khỏe của Marx đang tiếp tục xấu đi. Vào cuối tháng 2, trên cơ thể ông xuất hiện hai nốt mụn thịt mới to lớn và ông đã cố gắng điều trị chúng một mình. Ông nói với Engels rằng ông đã sử dụng một cái ‘dao cạo sắc bén’ để loại bỏ ‘phần trên’, tự mình quét ‘đường cong’. ‘Máu bị nhiễm trùng […] trào ra, hay đúng hơn là bắn lên không trung”, và từ đó ông nghĩ về vết thương như bị “chôn vùi”, mặc dù cần được “điều dưỡng”. Còn với ‘kẻ dưới’ [cái mụn ở dưới], ông viết: ‘Nó đang trở nên ác tính và nằm ngoài tầm kiểm soát của tôi. […] Nếu công việc kinh doanh quái quỷ này tiến triển, tất nhiên tôi sẽ phải gửi cho Allen, vì do vị trí của đường cong, tôi không thể tự mình xem và chữa được.” [111]

Sau lời kể khó chịu này, Engels đã quở trách người bạn của mình một cách nghiêm khắc hơn bao giờ hết: ‘Không ai có thể chịu đựng được một chuỗi liên tiếp mãn tính của các đám mụn lâu như vậy, thiếu điều nó nghiêm trọng chút nữa là cậu chết rồi. Rồi sao? Sách của cậu với gia đình cậu sống sao?”[112] Để mang lại sự nhẹ nhõm cho Marx, ông nói rằng ông đã chuẩn bị sẵn sàng để hy sinh tài chính. Năn nỉ Marx trở nên ‘hợp lý’, hãy đề nghị một khoảng thời gian du lịch nghỉ ngơi:

Làm ơn hãy nghe tôi và gia đình để cậu được chữa khỏi bệnh. Toàn bộ phong trào sẽ ra sao nếu có cậu gặp chuyên, với cách sống hiện tại của cậu thì thể nào cậu cũng chết. Tôi không có ngày nào yên ổn vì cậu bị những bệnh như vậy, việc kinh doanh tôi cũng bỏ qua, và mỗi ngày trôi qua mà tôi không nghe thấy bất cứ điều gì từ cậu, tôi lo lắng và tưởng tượng cậu lại sắp chết. Không tốt. Đừng để mọi thứ đi quá giới hạn. [113]

Cuối cùng, Marx bị thuyết phục nghỉ việc. Vào ngày 15 tháng 3, ông đi du lịch đến Margate, một khu nghỉ mát bên bờ biển ở Kent, và vào ngày thứ mười, ông đã gửi lại một bản báo cáo về bản thân: “Tôi không đọc gì cả, không viết gì cả. Thực tế đơn thuần là việc phải uống asen ba lần một ngày buộc người ta phải sắp xếp thời gian cho bữa ăn và đi dạo. […] Đối với công ty ở đây, nó không tồn tại, tất nhiên. Tôi có thể hát với Miller of the Dee[114]: “Tôi không chăm sóc cho ai và không ai chăm sóc cho tôi.”[115]

Đầu tháng 4, Marx nói với người bạn Kugelmann rằng ông đã “hồi phục nhiều”. Nhưng ông ta phàn nàn rằng, vì sự gián đoạn, ‘hai tháng nữa và hơn thế nữa’ đã bị mất hoàn toàn, và việc hoàn thành cuốn sách của ông phải ‘lùi lại một lần nữa’.[116] Sau khi trở về London, ông vẫn bế tắc trong vài tuần nữa vì bệnh thấp khớp tấn công và những rắc rối khác; cơ thể ông vẫn còn kiệt sức và dễ bị tổn thương. Mặc dù ông đã báo cáo với Engels vào đầu tháng 6 rằng “may mắn thay không có bất kỳ điều gì tái diễn”, [117]nhưng Marx vãn không hài lòng vì công việc của mình đã “tiến triển kém hoàn toàn là do các yếu tố vật lý “.[118]

Vào tháng 7, Marx phải đối mặt với thứ đã trở thành ba kẻ thù truyền kiếp của ông: Chương trình giảng dạy của Livy trong tình trạng chậm trễ (nguy cơ chậm trễ) với hình thức nợ tiền thuê nhà; các carbuncles, một cái mới sẵn sàng bùng phát; và một lá gan ốm yếu. Vào tháng 8, ông trấn an Engels rằng, mặc dù sức khỏe của ông ‘dao động từ ngày này sang ngày khác’, nhưng nhìn chung ông cảm thấy tốt hơn: sau cùng, “cảm giác thích hợp để làm việc trở lại sẽ giúp ích rất nhiều cho một người đàn ông”.[119] Ông bị ‘đe dọa với những đám mụn mới ở chỗ này và chỗ kia’, và mặc dù chúng cứ “biến mất” mà không cần can thiệp khẩn cấp, nhưng họ đã buộc ông phải giữ “số giờ làm việc của mình rất nhiều trong giới hạn”. [120] Cùng ngày, ông viết cho Kugelmann: “Tôi không nghĩ mình có thể giao bản thảo của tập đầu tiên (hiện đã phát triển thành 3 tập) cho Hamburg trước tháng 10. Tôi chỉ có thể làm việc hiệu quả trong vài giờ mỗi ngày mà không cảm nhận được ngay những ảnh hưởng về thể chất. “[121]

Lần này, Marx cũng lạc quan quá mức. Ông tiếp xúc với các hiện tượng tiêu cực hàng ngày trong cuộc đấu tranh để tồn tại, để một lần nữa chúng trở thành trở ngại cho việc hoàn thành văn bản của ông. Hơn nữa, ông phải dành thời gian quý báu để tìm cách moi những khoản tiền nhỏ từ tiệm cầm đồ và thoát khỏi vòng xoay quanh co của những kỳ phiếu mà ông đã vay mượn.

Viết cho Kugelmann vào giữa tháng 10, Marx bày tỏ nỗi sợ hãi rằng do hậu quả của bệnh lâu dài và tất cả các chi phí mà nó phải gánh chịu, ông không còn có thể ‘giữ chân chủ nợ’ và ngôi nhà ‘sắp đổ sập về đôi tai của [ông].[122] Vì vậy, thậm chí chưa đến tháng 10, ông đã có thể hoàn thiện bản thảo. Khi mô tả tình trạng của mọi thứ cho người bạn của mình ở Hannover, và giải thích lý do của sự chậm trễ, Marx đã đặt ra kế hoạch mà ông đã có trong đầu:

Hoàn cảnh của tôi (gián đoạn vô tận, cả về thể chất và xã hội) buộc tôi phải xuất bản Tập I trước, không phải cả hai tập cùng nhau, như tôi đã dự định ban đầu. Và bây giờ có lẽ sẽ có 3 tập. Do đó, toàn bộ công việc được chia thành các phần sau:

Quyển I. Quá Trình Sản Xuất Tư Bản.

Quyển II. Quá trình luân chuyển của tư bản.

Quyển III. Cấu trúc của toàn bộ quá trình.

Quyển IV. Về Lịch sử của các Lý thuyết.

Tập đầu tiên sẽ gồm 2 cuốn đầu tiên. Tôi tin rằng cuốn thứ 3 sẽ lấp đầy cuốn thứ hai, cuốn thứ 4 là cuốn thứ 3.[123]

Đánh giá lại công việc mà ông đã làm kể từ khi Đóng góp vào phê phán kinh tế chính trị, được xuất bản năm 1859, Marx tiếp tục:

Theo tôi, cần phải bắt đầu lại từ đầu trong cuốn sách đầu tiên, tức là tóm tắt cuốn sách của tôi do Duncker xuất bản trong một chương về hàng hóa và tiền tệ. Tôi đánh giá điều này là cần thiết, không chỉ vì mục đích hoàn chỉnh, mà bởi vì ngay cả những người thông minh cũng không hiểu đúng câu hỏi, hay nói cách khác, chắc chắn đã có những khiếm khuyết trong lần trình bày đầu tiên, đặc biệt là trong phân tích hàng hóa.[124]

Sự nghèo đói cùng cực cũng đánh dấu vào tháng 11. Đề cập đến cuộc sống hàng ngày tồi tệ không được phép nghỉ ngơi, Marx viết cho Engels: ‘Không chỉ công việc của tôi thường xuyên bị gián đoạn bởi tất cả những điều này, mà bằng cách cố gắng bù đắp vào ban đêm cho khoảng thời gian đã mất trong ngày, tôi đã bị tổn thương ung nhọt gần duơng vật của mình.” [125] Nhưng ông muốn chỉ ra rằng“ mùa hè và mùa thu năm nay, nó thực sự không phải là lý thuyết gây ra sự chậm trễ, mà là tình trạng thể chất của ông ”. Nếu có một sức khỏe tốt, ông đã có thể hoàn thành công việc. Ông nhắc Engels rằng đã ba năm kể từ khi “cái ung nhọt đầu tiên mọc ra” – những năm mà ông đã “chỉ có một khoảng thời gian ngắn” để nhẹ nhõm với nó. [126] Hơn nữa, bị buộc phải dành quá nhiều thời gian và sức lực cho cuộc đấu tranh hàng ngày với nghèo đói, ông nhận xét vào tháng 12: “Tôi chỉ tiếc là các cá nhân không thể nộp hóa đơn của mình và tuyên bố cho tòa án là phá sản để nhận được sự bồi thường đàng hoàng như những người kinh doanh.”

Tình hình không thay đổi trong suốt mùa đông, và vào cuối tháng 2 năm 1867, Marx viết cho người bạn của mình ở Manchester (người chưa bao giờ thất bại trong việc gửi cho ông bất cứ thứ gì ông có thể): ‘Một người bán tạp hóa sẽ gửi đơn kiện vào thứ Bảy (ngày mốt) nếu tôi không trả cho ông ta ít nhất là £ 5. […] Công việc sẽ sớm hoàn thành, và kế hoạch sẽ giữ nguyên như ngày hôm nay nếu tôi ít bị quấy rối và bị về trễ hơn.” [127]

Vào cuối tháng 2 năm 1867, cuối cùng Marx đã có thể cung cấp cho Engels một tin tức đã được chờ đợi từ lâu rằng cuốn sách đã hoàn thành. Bây giờ ông phải mang nó đến Đức, và một lần nữa ông buộc phải quay sang người bạn của mình để ông có thể mua lại ‘quần áo và đồng hồ của mình từ tiệm cầm đồ’; [128] nếu không thì ông không thể đi

Khi đến Hamburg, Marx thảo luận với Engels về kế hoạch mới do Meissner đề xuất:

Bây giờ ông ta muốn rằng cuốn sách sẽ xuất hiện trong 3 tập. Đặc biệt ông ta phản đối việc tôi nén cuốn sách cuối cùng (phần lịch sử-văn học) như tôi đã dự định. Ông ta nói rằng theo quan điểm xuất bản […] thì đây là phần mà ông sắp đặt để bán tại cửa hàng nhiều nhất. Tôi nói với ông ta rằng điều đó chẳng liên quan gì vì tôi là người chỉ huy.[129]

Vài ngày sau, ông đưa ra một báo cáo tương tự cho Becker:

Toàn bộ tác phẩm sẽ xuất hiện trong 3 tập. Tiêu đề là Tư Bản – Phê phán Kinh tế Chính trị. Tập đầu tiên bao gồm Quyển đầu tiên: “Quá trình sản xuất tư bản”. Không nghi ngờ gì nữa, quả tên lửa khủng khiếp nhất vẫn chưa được ném vào đầu giai cấp tư sản (bao gồm cả địa chủ).” [130]

Sau vài ngày ở Hamburg, Marx tiếp tục đến Hannover. Ông ở đó với tư cách là khách của Kugelmann, người cuối cùng đã thân với ông sau nhiều năm quan hệ đơn thuần. Marx vẫn sẵn sàng ở đó trong trường hợp Meissner muốn ông giúp đọc bản kiểm chứng. Marx đã viết thư cho Engels rằng sức khỏe của ông đã được “cải thiện một cách phi thường”. “Không có dấu vết của các căn bệnh cũ” hoặc “vấn đề về gan” của ông, và “hơn thế nữa, ông đang ở trong trạng thái tốt”. [131] Engels trả lời từ Manchester :

Tôi luôn có cảm giác rằng cuốn sách chết tiệt đó, mà cậu đã mang theo bấy lâu nay, là đáy của tất cả những bất hạnh của cậu, và cậu sẽ và không bao giờ có thể tự giải thoát cho đến khi cậu lấy nó ra khỏi lưng. Chỉ nghĩ đến mỗi việc hoàn thành nó, đã khiến cậu rơi vào tình trạng khó khăn về thể chất, tinh thần và tài chính, và tôi có thể hiểu rất rõ rằng, sau khi rũ bỏ cơn ác mộng đó, giờ đây cậu cảm thấy mình là một người đàn ông mới.[132]

Marx muốn thông báo cho những người khác về việc xuất bản sắp tới tác phẩm của mình. Đối với Sigfrid Meyer [1840 – 1872], một thành viên xã hội chủ nghĩa Đức của Quốc tế tích cực trong việc tổ chức phong trào công nhân ở New York, ông viết: ‘Tập I bao gồm Quá trình sản xuất tư bản. […] Tập II chứa đựng sự tiếp nối và kết luận của lý thuyết, Tập III về lịch sử kinh tế chính trị từ giữa thế kỷ 17.” [133]

Vào giữa tháng 6, Engels đã tham gia vào việc sửa chữa văn bản để xuất bản. Ông cho rằng, so với Tác phẩm phê phán kinh tế chính trị năm 1859, ‘tính biện chứng của lý luận đã được mài giũa rất nhiều”. [134] Marx đã rất phấn khích trước sự tán thành này: ‘Cho đến nay cậu đã hài lòng với nó là điều quan trọng đối với tôi hơn bất cứ điều gì mà phần còn lại của thế giới có thể nói về nó.'[135] và không đủ rõ ràng cho người đọc bình dân; ông cũng lấy làm tiếc rằng chính xác phần quan trọng này có “dấu vết của các chốt hơi được đóng chặt trên đó” [Tức là người bình dân đọc sẽ gặp khó khăn]. [136] Đáp lại, Marx hoàn toàn chống lại nguyên nhân gây ra những cực hình về thể xác của mình – ‘Tôi hy vọng giai cấp tư sản sẽ nhớ đến những vết thương lòng của tôi cho đến ngày tàn của chúng'[137] – và tự thuyết phục mình về sự cần thiết của một phụ lục trình bày quan niệm của ông về hình thức giá trị ở một hình thức phổ biến hơn. Phần bổ sung dài hai mươi trang này đã được hoàn thành vào cuối tháng Sáu.

Marx hoàn thành việc sửa chữa bằng chứng vào lúc 2 giờ sáng ngày 1 tháng 8 năm 1867. Vài phút sau, ông viết cho người bạn của mình ở Manchester: “Fred thân mến: Vừa sửa xong tờ cuối cùng […]. Vậy là xong bộ sách này. Tôi nợ cậu đến mức mà cuốn sách này được xuất bản […] Tôi ôm hôn cậu , tràn đầy lời cảm ơn.[138] ”Vài ngày sau, trong một bức thư khác gửi cho Engels, ông đã tóm tắt điều mà ông coi là hai trụ cột chính của cuốn sách:“ 1. (đây là điều cơ bản đối với mọi hiểu biết về sự kiện) đặc tính gấp đôi của lao động tùy theo việc nó được thể hiện dưới dạng giá trị sử dụng hay giá trị trao đổi, được nêu ra trong chính Chương đầu tiên; 2. việc đối xử với giá trị thặng dư bất kể các hình thức cụ thể của nó như lợi nhuận, tiền lãi, tiền thuê mặt bằng, v.v. ‘[139]

Cuốn Tư Bản được bán vào ngày 11 tháng 9 năm 1867 [140]. Sau những sửa đổi cuối cùng, mục lục như sau:

Lời nói đầu

Hàng hóa và tiền
Sự chuyển hoá tiền thành tư bản
Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối
Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tương đối
Nghiên cứu sâu hơn về sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối và tương đối
Quá trình tích lũy tư bản
Phụ lục của Phần 1, 1: Hình thức của giá trị.[141]

Mặc dù quá trình sửa chữa kéo dài và lần bổ sung cuối cùng, cấu trúc của tác phẩm sẽ được mở rộng đáng kể trong những năm tới và nhiều sửa đổi bổ sung khác sẽ được thực hiện đối với văn bản. Do đó, Tập I tiếp tục hấp thụ những nguồn năng lượng đáng kể từ phía Marx ngay cả sau khi xuất bản.

4. Công cuộc nghiên cứu Phiên bản Cuối cùng
Tháng 10 năm 1867, Marx trở lại viết Tập II. Nhưng điều này làm tái phát những căn bệnh cũ y tế của ông: đau gan, mất ngủ và sự nở rộ của ‘hai quả cà phê nhỏ gần giấy nhớ’ [mụn nhọt gần dương vật]. Cũng không phải ‘những cuộc xâm lăng đến từ không’[ bệnh mới] hay ‘những sự trầm trọng của cuộc sống gia đình’ [Bệnh cũ] đã bỏ đi; có một sự cay đắng nhất định trong lời nhận xét của nhà hiền triết với Engels rằng “căn bệnh của tôi luôn bắt nguồn từ trong tâm trí”[142]. Như mọi khi, bạn của ông đã giúp đỡ và gửi tất cả số tiền ông có thể, cùng với hy vọng rằng số tiền đó sẽ ‘giúp loại bỏ những vết thương lòng'[143]. Tuy nhiên, đó không phải là những gì đã xảy ra, và vào cuối tháng 11, Marx đã viết để nói: “Tình trạng sức khỏe của tôi đã trở nên tồi tệ hơn rất nhiều, và hầu như không có vấn đề gì về việc làm việc.”[144]

Năm mới, 1868, bắt đầu giống như năm cũ đã kết thúc. Trong những tuần đầu tiên của tháng Giêng, Marx thậm chí không thể tham dự vào các cuộc trao đổi thư từ của mình. Vợ ông, Jenny tâm sự với Becker rằng ‘người chồng tội nghiệp của bà ấy lại một lần nữa bị căn bệnh cũ làm nghiêm trọng và khiến ông đau đớn nhất là ở bàn chân, điều này đang trở nên nguy hiểm do nó tái phát liên tục.’ [145] ‘Vài ngày sau đó. , Jenny, con gái của ông, báo cáo với Engels: ‘Moor lại một lần nữa trở thành nạn nhân của những kẻ thù cũ [căn bệnh cũ] của mình, những kẻ ăn cắp vặt, và gần nhất là sự xuất hiện của ông khiến cảm thấy rất khó chịu trong tư thế ngồi.[146] “Marx bắt đầu viết một lần nữa chỉ vào cuối tháng, khi ông nói với Engels rằng ‘trong 2-3 tuần’ ông sẽ ‘hoàn toàn không làm việc gì’; “Sẽ thật kinh khủng”, ông nói thêm, “nếu một con quái vật thứ ba phun trào”. [147]

Tình trạng sức khỏe của Marx tiếp tục dao động. Vào cuối tháng 3, ông báo cáo với Engels rằng ông nên ‘thực sự từ bỏ hoàn toàn công việc và suy nghĩ trong một thời gian’. Nhưng ông nói thêm rằng điều đó sẽ rất ‘khó’ đối với ông, ngay cả khi ông có ‘phương tiện để đi loanh quanh’.[148] Sự gián đoạn mới xảy ra ngay khi ông đang bắt đầu làm việc trên phiên bản thứ hai của Tập II – sau khoảng cách gần ba năm kể từ nửa đầu năm 1865. Ông đã hoàn thành hai chương đầu tiên trong suốt mùa xuân, ngoài một nhóm các các bản thảo[149] chuẩn bị – về mối quan hệ giữa giá trị thặng dư và tỷ suất lợi nhuận, quy luật tỷ suất lợi nhuận và các biến thái của tư bản – đã chiếm giữ ông cho đến cuối năm 1868.[150]

Vào cuối tháng 4 năm 1868, Marx đã gửi cho Engels một lược đồ mới cho công việc của mình, đặc biệt đề cập đến “phương pháp mà tỷ lệ lợi nhuận được phát triển”.[151] Trong cùng một bức thư, ông nói rõ rằng Tập II sẽ trình bày ‘quá trình luân chuyển tư bản trên cơ sở những tiền đề đã phát triển’ trong Tập I, xác định ‘tư bản cố định, tư bản luân chuyển và vòng quay của tư bản- và do đó nghiên cứu’ sự đan xen xã hội của các nguồn tư bản khác nhau, của các bộ phận của tư bản và của doanh thu (= m) ‘. Tập III sau đó sẽ “chuyển đổi giá trị thặng dư thành các hình thức khác nhau và các bộ phận cấu thành riêng biệt”.[152]

Tuy nhiên, vào tháng 5, các vấn đề về sức khỏe đã quay trở lại, và sau một thời gian im lặng, Marx giải thích với Engels rằng “hai khối u trên bìu có lẽ sẽ khiến cả Sulla bị bệnh”.[153] Vào tuần thứ hai của tháng 8, ông nói với Kugelmann về hy vọng sẽ hoàn thành toàn công việc vào ‘cuối tháng 9’ năm 1869. [154] Nhưng mùa thu đã mang đến sự bùng phát của các vết thương, và vào mùa xuân năm 1869, khi Marx vẫn đang làm chương thứ ba của Tập II, [155] thì lá gan của ông cũng trở nên tồi tệ hơn. Những bất hạnh của ông tiếp tục diễn ra trong những năm sau đó, với các rắc rối thường xuyên, và khiến ông không bao giờ hoàn thành được Tập II.

Cũng có lý do lý thuyết cho sự chậm trễ. Từ mùa thu năm 1868 đến mùa xuân năm 1869, quyết tâm đón đầu những phát triển mới nhất của chủ nghĩa tư bản, Marx đã biên soạn những đoạn trích phong phú từ các văn bản về thị trường tài chính và tiền tệ xuất hiện trên Tạp chí Thị trường Tiền tệ, Tạp chí Kinh tế và các ấn phẩm tương tự.[156] Hơn nữa, vào mùa thu năm 1869, khi nhận thức được văn học mới (trên thực tế, không đáng kể) về những thay đổi ở Nga, ông quyết định học tiếng Nga để có thể tự nghiên cứu. Ông theo đuổi mối quan tâm mới này với sự nghiêm khắc thường ngày của mình, và vào đầu năm 1870 Jenny nói với Engels rằng, ‘thay vì chăm sóc bản thân, [ông đã bắt đầu] học búa và kẹp của Nga, hiếm khi đi ra ngoài, không thường xuyên ăn uống và khiến cho những người ăn cắp vặt dưới cánh tay của ông đã rất sưng và đã cứng lại ‘. [157] Engels vội viết thư cho người bạn của mình, cố gắng thuyết phục ông rằng “vì lợi ích của Tập II”, ông cần “một sự thay đổi phong cách sống”; nếu không, nếu có ‘sự lặp lại liên tục của những lần tạm ngưng như vậy’, ông sẽ không bao giờ hoàn thành cuốn sách.[158]

Dự đoán đã đúng. Vào đầu mùa hè, tóm tắt lại những gì đã xảy ra trong những tháng trước đó, Marx nói với Kugelmann rằng công việc của ông đã ‘bị bệnh tật suốt mùa đông’, và ông ‘thấy cần phải học tiếng Nga, bởi vì, trong việc giải quyết vấn đề đất đai, cần phải nghiên cứu các mối quan hệ về địa chủ của Nga từ các nguồn chính thống ‘.[159]

Sau tất cả những gián đoạn và một thời gian hoạt động chính trị căng thẳng cho Quốc tế sau khi Công xã Paris ra đời, Marx đã chuyển sang làm việc cho một ấn bản mới của Tập I vì không hài lòng với cách trình bày lý thuyết giá trị mà ông đã bỏ ra. Tháng 12 năm 1871 và tháng 1 năm 1872 viết lại phần phụ lục năm 1867, và điều này khiến ông phải viết lại chính chương đầu tiên.[160] Nhân dịp này, ngoài một số bổ sung nhỏ, ông còn sửa đổi toàn bộ cấu trúc của cuốn sách.[161]

Việc sửa chữa và làm lại cũng ảnh hưởng đến bản dịch tiếng Pháp. Từ tháng 3 năm 1872, Marx đã phải làm việc để sửa chữa các bản nháp, sau đó được gửi đến nhà in từng đợt trong khoảng thời gian từ năm 1872 đến năm 1875.[162] Trong quá trình sửa đổi, ông quyết định sửa đổi thêm văn bản cơ bản, chủ yếu là ở phần trên sự tích tụ của tư bản. Trong bản tái bản cho ấn bản tiếng Pháp, ông không ngần ngại đính kèm với nó ‘một giá trị khoa học độc lập với bản gốc’.[163]

Mặc dù nhịp điệu ít dữ dội hơn trước – vì tình trạng sức khỏe bấp bênh và vì ông cần mở rộng kiến ​​thức của mình trong một số lĩnh vực – Marx vẫn tiếp tục viết về Tư bản trong những năm cuối đời. Năm 1875, ông viết một bản thảo khác của Tập III có tựa đề ‘Mối quan hệ giữa Tỷ lệ giá trị thặng dư và Tỷ suất lợi nhuận được phát triển theo phương pháp toán học'[164], và từ tháng 10 năm 1876 đến đầu năm 1881, ông đã chuẩn bị các bản thảo mới của các phần của Tập II [165]. Một số bức thư của ông chỉ ra rằng, nếu ông có thể cung cấp kết quả nghiên cứu không ngừng của mình, ông cũng sẽ cập nhật Tập I.[166]

Tinh thần phê phán mà Marx sáng tác ra magnum opus cho thấy ông khác xa với các tác giả giáo điều như thế nào mà hầu hết những kẻ thù của ông và nhiều môn đệ tự phong đã trình bày với thế giới. Mặc dù nó vẫn còn dang dở, [167] những người ngày nay muốn sử dụng những khái niệm lý thuyết thiết yếu để phê phán phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa vẫn không thể bỏ qua việc đọc Tư bản của Marx.

 

Người dịch: Sally Mju

Chú thích
[1] These notebooks total 1472 quarto pages. See Friedrich Engels, ‘Preface to the First German Edition’, in Karl Marx, Capital, Volume II, in MECW, vol. 36, p. 6.

[2] Karl Marx, A Contribution to the Critique of Political Economy, in MECW, vol. 29, p. 261.

[3] Previously, in the Grundrisse, Marx had set forth a similar, though less precise, ‘arrangement of the material’, Karl Marx, Grundrisse, Harmondsworth: Penguin Books, 1993, p. 108, at four separate points: pp. 108, 227-8, 264 and 275. He also anticipated the six-part schema planned for A Contribution to the Critique of Political Economy in two letters from the first half of 1858: one to Ferdinand Lassalle on 22 February 1858, in MECW, vol. 40, pp. 268-71, and one to Friedrich Engels on 2 April 1858, in MECW, vol. 40, pp. 296-304. Between February and March 1859, he also drafted a long preparatory index for his work, which in the English edition of Marx, Grundrisse, op. cit., became the ‘Analytical Contents List’, pp. 69-80. On the original plan and its variations, see the by now dated, but still fundamental work by Roman Rosdolsky, The Making of of Marx’s Capital, London: Pluto, 1977, pp. 1-62. More limited, however, is Maximilien Rubel, Marx Critique du marxisme, Paris: Payot, pp. 379 and 389, which claims that Marx did not change the original plan he devised in 1857.

[4] These notebooks were ignored for more than a hundred years, before a Russian translation was finally published in 1973, in a supplementary Volume 47 of the Marx-Engels Sochinenya. An original German edition appeared only in 1976 in MEGA2 vol. II/3.1.

[5] Karl Marx to Friedrich Engels, 30 October 1861, in MECW, vol. 41, p. 323.

[6] Karl Marx to Friedrich Engels, 9 December 1861, in MECW, vol. 41, p. 332.

[7] Ibid., p. 333.

[8] Karl Marx to Friedrich Engels, 27 December 1861, in MECW, vol. 41, pp. 337-8.

[9] Karl Marx to Friedrich Engels, 3 March 1862, in MECW, vol. 41, p. 344.

[10] Karl Marx to Friedrich Engels, 15 March 1862, in MECW, vol. 41, p.352.

[11] Between 1905 and 1910, Kautsky published the manuscripts in question in a form that deviated somewhat from the originals.

[12] It was to have followed: 1) the transformation of money into capital; 2) absolute surplus value; 3) relative surplus value; and 4) a section – one he never actually wrote – on how these three should be considered in combination.

[13] Karl Marx, Theories of Surplus-Value, vol. I, in MECW, vol. 30, p. 348 (In the MECW these manuscripts are indicated with the title Economic Manuscript of 1861-63).

[14] Ibid., p. 352.

[15] Ibid., p. 354.

[16] Ibid., p. 354.

[17] Ibid., p. 355.

[18] Ibid., p. 355.

[19] Ibid., p. 357.

[20] Ibid., p. 357.

[21] Ibid., p. 391.

[22] Ibid., p. 388.

[23] Ibid., p. 393.

[24] Ibid., p. 389.

[25] Ibid., p. 396.

[26] Karl Marx to Ferdinand Lassalle, 28 April 1862, in MECW, vol. 41, p. 356.

[27] Marx, Theories of Surplus Value, vol. I, in MECW, vol. 31, p. 8.

[28] Ibid., p. 12.

[29] Ibid., p. 197.

[30] Karl Marx to Friedrich Engels, 18 June 1862, in MECW, vol. 41, p. 381.

[31] Marx, Theories of Surplus Value, vol. I, in MECW, vol. 31, p. 240.

[32] Karl Marx to Friedrich Engels, 18 June 1862, in MECW, vol. 41, p. 380.

[33] Karl Marx to Friedrich Engels, 2 August 1862, in MECW, vol. 41, p. 394.

[34] These notebooks form part of Theories of Surplus Value, vol. II, in MECW 31.

[35] Ibid., p. 359.

[36] Karl Marx to Friedrich Engels, 2 August 1862, in MECW, vol. 41, p. 396.

[37] Ibid., p. 398.

[38] Ibid., p. 394.

[39] Karl Marx to Friedrich Engels, 7 August 1862, in MECW, vol. 41, p. 399.

[40] Karl Marx to Friedrich Engels, 10 September 1862, in MECW, vol. 41, p. 417.

[41] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 28 December 1862, in MECW, vol. 41, p. 436.

[42] Karl Marx to Ferdinand Lassalle, 7 November 1862, in MECW, vol. 41, p. 426.

[43] Karl Marx, Theories of Surplus Value, vol. III, in MECW, vol. 32, p. 215.

[44] Ibid., p. 373.

[45] Ibid., p. 450.

[46] These are the final notebooks that form part of Theories of Surplus Value, vol. III.

[47] Ibid., p. 453.

[48] Ibid., p. 458.

[49] Karl Marx, Zur Kritik der politischen Ökonomie (Manuskript 1861-1863), in MEGA2, vol. II/3.5, pp. 1598-675.

[50] Ibid., pp. 1682-773.

[51] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 28 December 1862, op. cit., p. 435.

[52] See the index to the Grundrisse, written in June 1858 and contained in Notebook M (the same as that of the ‘1857 Introduction’), as well as the draft index for the third chapter, written in 1860: Marx, ‘Draft Plan of the Chapter on Capital’, in MECW, vol. 29, pp. 511-17.

[53] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 28 December 1862, op. cit., p. 435. This statement seems to indicate that Marx realized how difficult it would be to complete his original project in six books. Michael Heinrich, ‘Reconstruction or Deconstruction? Methodological Controversies about Value and Capital, and New Insights from the Critical Edition’, in Riccardo Bellofiore and Roberto Fineschi (eds.), Re-reading Marx: New Perspectives After the Critical Edition. Basingstoke: Palgrave-Macmillan, 2009, p. 80.

[54] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 28 December 1862, in MECW, vol. 41, p. 436.

[55] Marx, Theories of Surplus Value, vol. III, in MECW, vol. 32, p. 347.

[56] Marx, Theories of Surplus Value, vol. I, in MECW, vol. 32, pp. XX. The first chapter had already been outlined in Notebook XVI of the economic manuscripts of 1861-63. Marx prepared a schema of the second in Notebook XVIII, see ibid., pp. XX.

[57] Karl Marx to Friedrich Engels, 8 January 1863, in MECW, vol. 41, p. 442.

[58] Karl Marx to Friedrich Engels, 13 January 1863, in MECW, vol. 41, p. 445.

[59] Karl Marx to Friedrich Engels, 13 February 1863, in MECW, vol. 41, p. 453

[60] Karl Marx to Friedrich Engels, 21 February 1863, in MECW, vol. 41, p. 460.

[61] Karl Marx to Friedrich Engels, 24 March 1863, in MECW, vol. 41, p. 461.

[62] See the more than sixty pages contained in IISH, Marx-Engels Papers, B 98. On the basis of this research, Marx began one of his many unfinished projects, see Karl Marx, Manuskripte über die polnische Frage (1863 – 1864). S-Gravenhage: Mouton, 1961.

[63] Karl Marx to Friedrich Engels, 29 May 1863, in MECW, vol. 41, p. 474.

[64] IISH, Marx-Engels Papers, B 93, B 100, B 101, B 102, B 103, B 104 contain some 535 pages of notes. To these should be added the three notebooks RGASPI f.1, d. 1397, d. 1691, d. 5583. Marx used some of this material for the compilation of notebooks XXII and XXIII.

[65] Karl Marx to Friedrich Engels, 29 May 1863, in MECW, vol. 41, p. 474.

[66] Karl Marx to Friedrich Engels, 12 June 1863, in MECW, vol. 41, p. 479.

[67] Karl Marx to Friedrich Engels, 6 July 1863, in MECW, vol. 41, p. 485.

[68] See Michael Heinrich, ‘Entstehungs- und Auflösungsgeschichte des Marxschen Kapital’, pp. 176-9, in Werner Bonefeld and Michael Heinrich (eds.), Kapital & Kritik. Nach der ‘neuen’ Marx-Lektüre. Hamburg: VSA, 2011, pp. 176-9, which argues that the manuscripts from this period should be regarded not as the third version of the work begun with the Grundrisse, but as the first draft of Capital.

[69] Karl Marx, Marx’s Economic Manuscript of 1864-1865, Fred Moseley (ed.). Leiden: Brill, 2015.

[70] ‘No. 1’: that is the 1859 A Contribution to the Critique of Political Economy. Karl Marx to Friedrich Engels, 15 August 1863, in MECW, vol. 41, p. 488.

[71] In recent years, dermatologists have reviewed the discussion on the causes of Marx’s disease. Sam Shuster suggested that he suffered from hidradenitis suppurativa (‘The nature and consequence of Karl Marx’s skin disease’, in British Journal of Dermatology, vol. 158 (2008), no. 1, pp. 1-3, while Rudolf Happle and Arne Koenig claimed even less plausibly, ‘A lesson to be learned from Karl Marx: smoking triggers hidradenitis suppurativa’, British Journal of Dermatology, vol. 159 (2008), no. 1, pp. 255-6, that the culprit was his heavy smoking of cigars. For Shuster’s reply to this suggestion, see ibid., p. 256.

[72] Jenny Marx, in Hans Magnus Enzensberger (ed.), Gespräche mit Marx und Engels, Frankfurt/Main: Insel Verlag, 1973, p. 288.

[73] Karl Marx to Friedrich Engels, 2 December 1863, in MECW, vol. 41, p. 495.

[74] Karl Marx to Friedrich Engels, 4 December 1863, in MECW, vol. 41, p. 497.

[75] Karl Marx to Friedrich Engels, 20 January 1864, in MECW, vol. 41, p. 507.

[76] Karl Marx to Friedrich Engels, 26 May 1864, in MECW, vol. 41, p. 530.

[77] Karl Marx to Friedrich Engels, 1 July 1864, in MECW, vol. 41, p. 545.

[78] Karl Marx to Carl Klings, 4 October 1864, in MECW, vol. 42, p. 4.

[79] Karl Marx to Friedrich Engels, 4 November 1864, in MECW, vol. 42, p. 12.

[80] Karl Marx to Friedrich Engels, 14 November 1864, in MECW, vol. 42, p. 22.

[81] Karl Marx to Friedrich Engels, 2 December 1864, in MECW, vol. 42, p. 51.

[82] Karl Marx to Friedrich Engels, 25 February 1864, in MECW, vol. 42, p. 107.

[83] Karl Marx to Friedrich Engels, 4 March 1865, in MECW, vol. 42, p. 115.

[84] Karl Marx to Friedrich Engels, 13 March 1865, in MECW, vol. 42, pp. 129-30.

[85] Fifty signatures were equivalent to 800 printed pages.

[86] ‘Agreement between Mr. Karl Marx and Mr. Otto Meissner, Publisher and Bookseller’, in MECW, vol. 20, p. 361.

[87] Karl Marx to Friedrich Engels, 22 April 1865, in MECW, vol. 42, p. 148.

[88] Karl Marx to Friedrich Engels, 13 May 1865, in MECW, vol. 42, p. 158.

[89] Karl Marx to Friedrich Engels, 20 May 1865, in MECW, vol. 42, p. 159.

[90] This was published in 1898 by Eleanor Marx, as Value, Price and Profit. This commonly used title was taken as the basis for the German translation that appeared the same year in Die Neue Zeit [The New Times].

[91] Karl Marx, Value, Price and Profit, in MECW, vol. 20, p. 144.

[92] Karl Marx to Friedrich Engels, 31 July 1865, in MECW, vol. 42, p. 173.

[93] The equivalent of 960 pages. Later, Meissner signaled his openness to modify his agreement with Marx: see Karl Marx to Friedrich Engels, 13 April 1867, in MECW, vol. 42, p. 357.

[94] Karl Marx to Friedrich Engels, 5 August 1865, in MECW, vol. 42, p. 175.

[95] Ibid.

[96] This division was followed by Engels when he published Capital, Volume III in 1894. See Carl-Erich Vollgraf, Jürgen Jungnickel and Stephen Naron, ‘Marx in Marx’s Words? On Engels’ Edition of the Main Manuscript of Volume III of Capital, in International Journal of Political Economy, vol. 32 (Spring, 2002), no. 1, pp. 35-78. See also the more recent: Carl-Erich Vollgraf, ‘Das Kapital – bis zuletzt ein “Werk im Werden”,’ in Marx-Engels Jahrbuch, vol. 2012/13, pp. 113-33; and Regina Roth, ‘Die Herausgabe von Band 2 und 3 des Kapital durch Engels’, in ibid., pp. 168-82. For a critical assessment of Engels’s editing, see Michael Heinrich, ‘Engels’ Edition of the Third Volume of Capital and Marx’s Original Manuscript’, in Science & Society, vol. 60 (1996-1997), no. 4, pp. 452-66. A different point of view is contained in: Michael R. Krätke, Kritik der politischen Ökonomie Heute, Hamburg: VSA, 2017, esp. the final chapter ‘Gibt es ein Marx-Engels-Problem?’

[97] Karl Marx to Friedrich Engels, 8 November 1865, in MECW, vol. 42, p. pp. 193-4.

[98] Karl Marx to Wilhelm Liebknecht, 15 January 1866, in MECW, vol. 42, p. 219.

[99] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 15 January 1866, in MECW, vol. 42, p. 221.

[100] Jenny Marx to Johann Philipp Becker, 29 January 1866, in MECW, vol. 42, pp. 570-1.

[101] Karl Marx to Friedrich Engels, 10 February 1866, in MECW, vol. 42, p. 223.

[102] Ibid., pp. 223-4.

[103] Karl Marx to Friedrich Engels, 10 February 1866, in MECW, vol. 42, p. 224.

[104] Friedrich Engels to Karl Marx, 10 February 1866, in MECW, vol. 42, pp. 225-6.

[105] Ibid., p. 226.

[106] Karl Marx to Friedrich Engels, 13 February 1866, in MECW, vol. 42, p. 227.

[107] Marx later inserted the section on ground rent into Part Six of Volume III: ‘Transformation of Surplus Profit into Ground Rent’.

[108] Karl Marx to Friedrich Engels, 13 February 1866, in MECW, vol. 42, p. 227.

[109] Ibid., p. 227.

[110] Ibid.

[111] Karl Marx to Friedrich Engels, 20 February 1866, in MECW, vol. 42, p. 231.

[112] Friedrich Engels to Karl Marx, 22 February 1866, in MECW, vol. 42, p. 233.

[113] Ibid., pp. 233-4.

[114] A traditional English folk song.

[115] Karl Marx to Friedrich Engels, 24 March 1866, in MECW, vol. 42, p. 249.

[116] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 6 April 1866, in MECW, vol. 42, p. 262.

[117] Karl Marx to Friedrich Engels, 7 June 1866, in MECW, vol. 42, p. 281.

[118] Karl Marx to Friedrich Engels, 9 June 1866, in MECW, vol. 42, p. 282.

[119] Karl Marx to Friedrich Engels, 7 August 1866, in MECW, vol. 42, p. 303.

[120] Karl Marx to Friedrich Engels, 23 August 1866, in MECW, vol. 42, p. 311.

[121] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 23 August 1866, in MECW, vol. 42, p. 312.

[122] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 13 October 1866, in MECW, vol. 42, p. 328.

[123] Ibid., p. 328.

[124] Ibid., pp. 328-9.

[125] Karl Marx to Friedrich Engels, 8 November 1866, in MECW, vol. 42, p. 331.

[126] Karl Marx to Friedrich Engels, 10 November 1866, in MECW, vol. 42, p. 332.

[127] Karl Marx to Friedrich Engels, 21 February 1867, in MECW, vol. 42, p. 347.

[128] Karl Marx to Friedrich Engels, 2 April 1867, in MECW, vol. 42, p. 351.

[129] Karl Marx to Friedrich Engels, 13 April 1867, in MECW, vol. 42, p. 357.

[130] Karl Mark to Johann Philip Becker, 17 April 1867, in MECW, vol. 42, p. 358.

[131] Karl Marx to Friedrich Engels, 24 April 1867, in MECW, vol. 42, p. 361.

[132] Friedrich Engels to Karl Marx, 27 April 1867, in MECW, vol. 42, p. 362.

[133] Karl Marx to Sigfrid Meyer, 30 April 1867, in MECW, vol. 42, p. 367.

[134] Friedrich Engels to Karl Marx, 16 June 1867, in MECW, vol. 42, p. 381.

[135] Karl Marx to Friedrich Engels, 22 June 1867, in MECW, vol. 42, p. 383.

[136] Friedrich Engels to Karl Marx, 16 June 1867, in MECW, vol. 42, p. 380.

[137] Karl Marx to Friedrich Engels, 22 June 1867, in MECW, vol. 42, p. 383.

[138] Karl Marx to Friedrich Engels, 24 August 1867, in MECW, vol. 42, p. 405.

[139] Karl Marx to Friedrich Engels, 24 August 1867, in MECW, vol. 42, p. 407.

[140] See Karl Marx, Das Kapital. Kritik der Politischen Ökonomie. Erster Band, Hamburg 1867, in MEGA2, vol. II/5, p. 674.

[141] Ibid., pp. 9-10.

[142] Karl Marx to Friedrich Engels, 19 October 1867, in MECW, vol. 42, p. 453.

[143] Friedrich Engels to Karl Marx, 22 October 1867, in MECW, vol. 42, p. 457.

[144] Karl Marx to Friedrich Engels, 27 November 1867, in MECW, vol. 42, p. 477.

[145] Jenny Marx to Johann Philipp Becker, ‘After 10 January 1868, in MECW, vol. 42, p. 580.

[146] Laura Marx to Friedrich Engels, 13 January 1868, in MECW, vol. 42, p. 583.

[147] Karl Marx to Friedrich Engels, 25 January 1868, in MECW, vol. 42, p. 528.

[148] Karl Marx to Friedrich Engels, 25 March 1868, in MECW, vol. 42, p. 557.

[149] Karl Marx, ‘Manuskripte zum zweiten Buch des ‘Kapitals’ 1868 bis 1881′, in MEGA2, vol. II/11, pp. 1-339.

[150] These texts have recently been published in Karl Marx, Ökonomische Manuskripte 1863-1868, in MEGA2, vol. II/4.3, pp. 78-234, and pp. 285-363. The last part constitutes Manuscript IV of Volume II and contains new versions of Part One, ‘The Circulation of Capital’, and Part Two, ‘The Metamorphoses of Capital’.

[151] Karl Marx to Friedrich Engels, 30 April 1868, in MECW, vol. 43, p. 21.

[152] Ibid.

[153] Karl Marx to Friedrich Engels, 16 May 1868, in MECW, vol. 42, p. 35.

[154] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 10 August 1868, in MECW, vol. 43, p. 82.

[155] Marx, ‘Manuskripte zum zweiten Buch des ‘Kapitals’ 1868 bis 1881′, in MEGA2, vol. II/11, pp. 340-522.

[156] Still unpublished, these notes are included in the IISH notebooks, Marx-Engels Papers, B 108, B 109, B 113 an57B 114.

[157] Jenny Marx to Friedrich Engels, ‘About 17 January 1870’, in MECW, vol. 43, p. 551.

[158] Friedrich Engels to Karl Marx, 19 January 1870, in MECW, vol. 43, p. 408.

[159] Karl Marx to Ludwig Kugelmann, 27 June 1870, in MECW, vol. 43, p. 528.

[160] Marx, Das Kapital. Kritik der Politischen Ökonomie. Ertser Band, Hamburg 1867, in MEGA2 vol. II/5, pp. 1-55.

[161] In 1867 Marx had divided the book into chapters. In 1872 these became sections, each with much more detailed subdivisions.

[162] Karl Marx, Le Capital, Paris 1872-1875, in MEGA2, vol. II/7, 1989.

[163] Karl Marx, ‘Afterword to the French Edition’ to Capital, Volume I, in MECW, vol. 35, p. 24.

[164] Karl Marx, ‘Manuskripte und redaktionelle Texte zum dritten Buch des “Kapitals”. 1871 bis 1895’, in MEGA², vol. II/14, pp. pp. 19-150.

[165] Karl Marx, ‘Manuskripte zum Zweiten Buch des des “Kapitals”. 1876 bis 1881’, in MEGA², vol. II/11, pp. 525-828.

[166] Cf. Karl Marx to Nikolai Danielson, 13 December 1881, in MECW, vol. 46, p. 161.

[167] The editorial work that Engels undertook after his friend’s death to prepare the unfinished parts of Capital for publication was extremely complex. It should be borne in mind that the text in question was prepared on the basis of incomplete and often heterogeneous material that Marx had written in various periods of his life, some of which contained observations different from others to be found elsewhere in Capital. Nevertheless, Engels published Volume II in 1885 and Volume III in 1894.

Categories
Journalism

Nội chiến ở Mỹ và nền độc lập Ba Lan: Marx và chính trị giải phóng

I. Cuộc đấu tranh chống chế độ nô lệ ở Mỹ
Mùa xuân năm 1861, chính trường thế giới rúng động bởi cuộc Nội chiến Mỹ bùng nổ. Nó bắt đầu ngay sau khi Abraham Lincoln được bầu làm Tổng thống Mỹ, khi bảy Quốc gia chiếm hữu nô lệ tuyên bố ly khai khỏi Mỹ gồm: Nam Carolina, Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana và Texas. Tiếp sau đó có sự tham gia của các bang Virginia, Arkansas, Tennessee, North Carolina và sau đó là Missouri và Kentucky (mặc dù hai bang sau không chính thức tuyên bố tách ra). Cuộc xung đột đẫm máu sau đó đã cướp đi sinh mạng của khoảng 750.000 người giữa Confederate (vốn ủng hộ việc duy trì và mở rộng chế độ nô lệ) và Union (các bang trung thành với Lincoln, mặc dù trong một số trường hợp, các bang vẫn coi chế độ nô lệ là hợp pháp).

Marx ngay lập tức bắt đầu nghiên cứu tình hình và vào đầu tháng 7, viết cho Engels: “Xung đột giữa Nam và Bắc… cuối cùng đã đến mức gay gắt (nếu chúng ta bỏ qua những yêu cầu mới của “nhu cầu mới” [1]) bởi trọng lượng mà sự phát triển phi thường của các Quốc gia Tây Bắc đã ném vào cân. ” Theo quan điểm của Marx, không thành phần nào của phong trào ly khai có tính hợp pháp; họ được coi là “kẻ soán ngôi”, vì “không nơi nào họ cho phép người dân hàng loạt bỏ phiếu”. Trong trường hợp này, vấn đề không chỉ là “sự ly khai khỏi miền Bắc, mà còn củng cố và tăng cường chế độ đầu sỏ của 300.000 lãnh chúa nô lệ ở miền Nam”[2] (Marx to Engels, 1 tháng 7 năm 1861, MECW 41: 300). Vài ngày sau, ông nhận thấy rằng “hoạt động ly khai [đã bị] trình bày sai trong các báo tiếng Anh”, vì ở khắp mọi nơi, ngoại trừ Nam Carolina, “có sự phản đối mạnh mẽ nhất đối với việc ly khai” (Marx to Engels, ngày 5 tháng 7 1861, MECW 41: 305). Hơn nữa, ở những nơi được phép tham vấn bầu cử – “chỉ một số” các Quốc gia trên Vịnh Mexico tổ chức một “cuộc bỏ phiếu phổ thông thích hợp” – diễn ra trong những điều kiện tồi tàn. Ví dụ như ở Virginia, “một khối lượng lớn quân của Confederate miền Nam đột nhiên được đưa vào lãnh thổ” và “dưới sự bảo vệ của họ (thực sự là người theo chủ nghĩa Bonaparti), họ đã bỏ phiếu đòi ly khai” – tuy nhiên đã có “50.000 phiếu bầu” cho Union, “ bất chấp hệ thống khủng bố ”.Texas, “sau Nam Carolina, [có] đảng nô lệ lớn nhất và chủ nghĩa khủng bố”, vẫn ghi nhận “11.000 phiếu bầu cho Union”. Ở Alabama, “không có cuộc bỏ phiếu phổ thông nào về ly khai hay về Hiến pháp mới”, và đa số 61-39 đại biểu của hội nghị ủng hộ ly khai chỉ là do thực tế là theo Hiến pháp “mỗi chủ nô cũng bỏ phiếu cho 3/5 người nô lệ của mình ”(Marx to Engels, 5 tháng 7 năm 1861, MECW 41: 306-307). Đối với Louisiana, phiếu bầu của Union nhiều hơn số phiếu ly khai được bỏ ra tại “cuộc bầu cử đại biểu tham dự đại hội”, nhưng đủ số đại biểu để thay đổi cán cân (Marx to Engels, ngày 5 tháng 7 năm 1861, MECW 41: 307).

Những cân nhắc như vậy trong các bức thư của Marx gửi cho Engels đã được bổ sung bởi những lập luận thậm chí còn quan trọng hơn trong các tác phẩm báo chí của ông. Ngoài những đóng góp lẻ tẻ cho tờ New-York Tribune, vào tháng 10 năm 1861, ông còn viết bằng tiếng Đức cho tờ Die Presse tự do của người Vienna, tờ báo với 30.000 người theo dõi, là tờ báo được đọc nhiều nhất ở Áo và là một trong những tờ phổ biến nhất ở bất cứ đâu.. Chủ đề chính của các bài báo này – cũng bao gồm các báo cáo về cuộc xâm lược Mexico lần thứ hai của Pháp – là những tác động kinh tế của cuộc chiến của Mỹ đối với Anh. Đặc biệt, Marx tập trung vào sự phát triển của thương mại và tình hình tài chính, cũng như đánh giá các xu hướng trong dư luận. Do đó, trong “Một cuộc họp của những người lao động ở London” (1862), ông đã bày tỏ sự vui mừng trước các cuộc biểu tình do công nhân Anh tổ chức, những người “không có tiếng nói trong Nghị viện”, đã cố gắng mang “ảnh hưởng chính trị” [3]của họ để gánh chịu và ngăn chặn việc quân sự Anh can thiệp chống lại Union

Tương tự, Marx đã viết một bài báo với các tin sốt cho tờ New-York Tribune sau vụ Trent Affair, khi Hải quân Mỹ bắt giữ bất hợp pháp hai nhà ngoại giao của Confederate miền Nam trên một con tàu của Anh. Ông viết, Mỹ không bao giờ nên quên “rằng ít nhất các tầng lớp lao động ở Anh [đã] không bao giờ từ bỏ đấu tranh cho Union. Đối với họ, do “mặc dù các thông tin độc hại được lan truyền của một cơ quan báo chí cho nên không một cuộc họp công khai nào của công nhân có thể được tổ chức ở Vương quốc Anh trong suốt thời kỳ mà hòa bình run rẩy trên cán cân”.[4] “Thái độ của các tầng lớp lao động Anh” càng được coi trọng hơn khi được đặt cùng với “hành vi đạo đức giả, bắt nạt, hèn nhát và ngu ngốc của quan chức John Bull”; một bên là sự táo bạo và nhất quán, một bên là sự không mạch lạc và tự mâu thuẫn. Trong một bức thư ông viết cho Lassalle vào tháng 5 năm 1861, ông nhận xét: “Tất nhiên, toàn bộ báo chí chính thức ở Anh đều ủng hộ các chủ nô. Họ là những người tự sướng đã làm rung chuyển thế giới bằng hoạt động từ thiện chống buôn bán nô lệ của họ. Nhưng bông, bông! ” (Marx đến Lassalle, ngày 29 tháng 5 năm 1861, MECW 41: 291).

Sự quan tâm của Marx đối với Nội chiến vượt xa những hậu quả của nó đối với nước Anh; trên tất cả, ông ấy muốn làm sáng tỏ bản chất của cuộc xung đột. Bài báo mà ông viết cho tờ New-York Tribune vài tháng sau khi nó nổ ra là một ví dụ điển hình về điều này: “Người dân châu Âu biết rằng một cuộc chiến liên tục của Union là một cuộc chiến chống lại sự liên tục của chế độ nô lệ – trong trân chiến này, hình thức cao nhất của chính quyền tự trị phổ biến cho đến nay được ghi nhận là chiến đấu với hình thức nô dịch hèn hạ nhất và vô liêm sỉ nhất của con người được ghi trong biên niên sử ”.[5]

Trong một số bài báo cho Die Presse, Marx đã phân tích sâu hơn các lý lẽ của hai phe đối lập. Ông bắt đầu bằng cách phân tích sự đạo đức giả của Đảng Tự do và Bảo thủ Anh. Trong “Nội chiến Bắc Mỹ” (25 tháng 10 năm 1861), ông đã chế giễu “khám phá xuất sắc” của tờ The Times, tờ nhật báo hàng đầu của Anh, rằng đó là “một cuộc chiến thuế quan đơn thuần, một cuộc chiến giữa một hệ thống bảo hộ và một hệ thống thương mại tự do ”, ông kết luận rằng Anh không có lựa chọn nào khác ngoài tuyên bố ủng hộ“ thương mại tự do ”do Confederate miền Nam đại diện. Một số tờ tuần báo, bao gồm The Economist và The Saturday Review, đã đi một bước xa hơn và khẳng định rằng “câu hỏi về chế độ nô lệ… hoàn toàn không liên quan gì đến cuộc chiến này”. [6]

Khi phản đối những cách giải thích của các báo Anh, Marx đã thu hút sự chú ý đến các động cơ chính trị đằng sau cuộc xung đột. Về phía các chủ nô ở miền Nam, ông nhận xét rằng mục đích chính của họ là duy trì quyền kiểm soát Thượng viện và do đó “ảnh hưởng chính trị đối với Mỹ”. Đối với điều này, cần phải chinh phục các vùng mới (như đã xảy ra vào năm 1845 với việc sáp nhập Texas) hoặc biến các vùng hiện có của Mỹ thành “các quốc gia nô lệ” [7]. Những người ủng hộ chế độ nô lệ ở Mỹ là “một chế độ đầu sỏ hẹp hòi [đã] đương đầu với hàng triệu người được gọi là người da trắng nghèo, con số những người này không ngừng tăng lên thông qua việc tập trung tài sản đất đai và chỉ có thể so được với những người dân La Mã trong thời kỳ La Mã suy tàn tột độ ”.[8] Vì vậy, “việc mua lại và triển vọng giành được các lãnh thổ mới” của các chủ nô miền Nam là cách duy nhất có thể để cân bằng lợi ích của người nghèo da trắng với lợi ích của chủ nô, “để tạo cho họ những hành động không ngừng khát khao một hướng đi vô hại và để chế ngự họ với triển vọng của một ngày nào đó họ sẽ được trở thành chủ nô”. Mặt khác, Lincoln theo đuổi mục đích “giữ nguyên nghiêm ngặt chế độ nô lệ trong địa hình cũ của nó”, khiến nó “bị ràng buộc theo quy luật kinh tế để dẫn đến sự tuyệt chủng dần dần” và do đó tiêu diệt “quyền bá chủ” chính trị của “quốc gia nô lệ”. [9]

Marx đã sử dụng bài báo của mình để lập luận ngược lại: “Toàn bộ phong trào, như chúng ta thấy, dựa trên vấn đề nô lệ. Không phải ở khía cạnh liệu những nô lệ trong các quốc gia nô lệ hiện tại có nên được giải phóng hoàn toàn hay không, mà là liệu 20 triệu người dân miền Bắc tự do có nên phục tùng một chế độ đầu sỏ gồm 300.000 chủ nô hay không. ” Điều đang bị đe dọa – và Marx dựa trên cái nhìn sâu sắc của ông về cơ chế bành trướng của hình thức kinh tế này – là “liệu ​​các Lãnh thổ rộng lớn của nước cộng hòa nên là vườn ươm cho các quốc gia tự do hay cho chế độ nô lệ; [và] liệu chính sách quốc gia của Union có nên vũ trang phổ biến chế độ nô lệ ở Mexico, Trung và Nam Mỹ hay không ”. [10]

Những đánh giá này làm nổi bật vực thẳm ngăn cách Marx với Giuseppe Garibaldi, người đã từ chối lời đề nghị đảm nhiệm chức vụ chỉ huy trong quân đội miền Bắc với lý do đây chỉ là một cuộc tranh giành quyền lực mà không liên quan đến việc giải phóng nô lệ. Về quan điểm của Garibaldi và nỗ lực thất bại của ông trong việc khôi phục hòa bình giữa hai bên, Marx nhận xét với Engels: “Garibaldi, tên khốn, đã tự lừa mình bằng bức thư gửi quân Yankees [11] để thúc đẩy hòa hợp” (Marx gửi Engels, ngày 10 tháng 6 năm 1861, MECW 41: 293). Trong khi Garibaldi không hiểu được các mục tiêu hoặc lựa chọn thực sự trong quá trình này thì Marx – với tư cách là một người không theo chủ nghĩa tối đa cảnh giác về những diễn biến lịch sử có thể xảy ra – ngay lập tức nhận thấy rằng kết quả của Nội chiến Mỹ sẽ mang tính quyết định trên quy mô thế giới và thiết lập đồng hồ lịch sử di chuyển dọc theo con đường của chế độ nô lệ hoặc của sự giải phóng.

Vào tháng 11 năm 1864, đối mặt với sự diễn ra nhanh chóng và kịch tính của các sự kiện, Marx đã yêu cầu chú của mình là Lion Philips phản ánh “tại thời điểm Lincoln được bầu cử [năm 1860], vấn đề chỉ là không nhượng bộ thêm cho các chủ nô, trong khi giờ đây, mục tiêu hằng mong đợi, một phần đã được hiện thực hóa, là xóa bỏ chế độ nô lệ ”. Và ông nói thêm: “Người ta phải thừa nhận rằng chưa bao giờ một cuộc cách mạng khổng lồ lại xảy ra với tốc độ nhanh chóng như vậy. Nó sẽ có một ảnh hưởng rất có lợi cho toàn thế giới ”(Marx nói với Lion Philips, 29 tháng 11 năm 1864, MECW 42: 48).

II. Abraham Lincoln và Andrew Johnson
Việc Lincoln tái đắc cử vào tháng 11 năm 1864 đã tạo cơ hội cho Marx thay mặt Hiệp hội những người lao động quốc tế bày tỏ một thông điệp chúc mừng với ý nghĩa chính trị rõ ràng: “Nếu sự phản kháng với quyền chiếm hữu nô lệ là khẩu hiệu dành riêng cho cuộc bầu cử đầu tiên của ông, thì tiếng vang chiến thắng trong cuộc tái bầu cử của ông chính là cái chết cho chế độ nô lệ ”. [12]

Một số đại diện của các giai cấp thống trị miền Nam đã tuyên bố rằng “chế độ nô lệ [là] một thể chế có lợi”, và thậm chí còn rao giảng rằng đó là “giải pháp duy nhất cho vấn đề lớn“ mối quan hệ giữa lao động và tư bản ” [13]. Do đó, Marx háo hức thẳng thắn thiết lập mọi thứ:

Các tầng lớp lao động ở châu Âu ngay lập tức hiểu ra, ngay cả trước khi đảng phái cuồng tín của các tầng lớp thượng lưu quyền quý của Confederate miền Nam đã đưa ra lời cảnh báo tồi tệ của họ rằng cuộc nổi dậy của những người nô lệ là âm thanh cho một cuộc thập tự chinh thần thánh nói chung về tài sản chống lại lao động, và điều đó đối với những người đàn ông da trắng lao động, với hy vọng của họ về tương lai, thậm chí cả những cuộc chinh phục trong quá khứ của họ cũng đang bị đe dọa trong cuộc xung đột khủng khiếp đó ở bên kia Đại Tây Dương. [14]

Sau đó, Marx đề cập đến một vấn đề không kém phần quan trọng:

Trong khi những người lao động, quyền lực chính trị thực sự của miền Bắc, cho phép chế độ nô lệ làm ô nhiễm nền cộng hòa của chính họ; trong khi trước khi người da đen, bị làm chủ và bị bán mà không được sự đồng tình của anh ta, họ khoe rằng việc bán mình và chọn chủ của người da trắng là đặc quyền cao nhất của người lao động da trắng; nhưng, họ đã không thể đạt được tự do lao động thực sự hoặc hỗ trợ các anh em châu Âu của họ trong cuộc đấu tranh đòi giải phóng. [15]

Một điểm rất giống được đưa ra trong Tư bản, Tập I, nơi Marx mạnh mẽ nhấn mạnh rằng “tại Mỹ, mọi phong trào công nhân độc lập đều bị tê liệt chừng nào chế độ nô lệ làm biến dạng một bộ phận của nước cộng hòa. Lao động trong một làn da trắng không thể tự giải phóng khi nó được gắn với một làn da đen”. Tuy nhiên, “một cuộc sống mới ngay lập tức nảy sinh từ cái chết của chế độ nô lệ. Thành quả đầu tiên của Nội chiến Mỹ là sự kích động ” trong tám tiếng một ngày. [16]

Marx nhận thức rõ quan điểm chính trị ôn hòa của Lincoln [17], Marx cũng không che đậy những định kiến ​​về chủng tộc của một số đồng minh của mình. Nhưng ông luôn nhấn mạnh rõ ràng, không có bất kỳ chủ nghĩa bè phái nào, sự khác biệt giữa hệ thống nô lệ ở miền Nam và hệ thống dựa trên lao động làm công ăn lương ở miền Bắc. Ông hiểu rằng, ở Mỹ, các điều kiện đang phát triển để phá hủy một trong những tổ chức khét tiếng nhất thế giới. Việc chấm dứt chế độ nô lệ và áp bức chủng tộc sẽ cho phép phong trào công nhân toàn cầu hoạt động trong một khuôn khổ thuận lợi hơn cho việc xây dựng một xã hội không có giai cấp và một phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa.[18]

Với suy nghĩ này, Marx đã soạn “Bài phát biểu của Hiệp hội Quốc tế Nam giới cho Tổng thống Johnson”, người đã kế nhiệm Lincoln sau khi ông bị ám sát vào ngày 14 tháng 4 năm 1865. Marx muốn nhắc Andrew Johnson rằng, với chức vụ tổng thống, ông đã nhận được “ nhiệm vụ nhổ theo luật những gì đã bị gươm quật ngã ”: nghĩa là“ chủ trì công việc gian khổ là tái thiết chính trị và tái tạo xã hội…; mở đầu kỷ nguyên mới của quá trình giải phóng lao động ”. [19]

Vài năm sau, Marx thay mặt Quốc tế gửi “Diễn văn cho Liên đoàn Lao động Quốc gia Mỹ” (1869). Ông đã nhận thức rõ – ông viết – rằng “sự đau khổ của các tầng lớp lao động đã tạo nên một lớp giấy bạc cho sự xa xỉ mới của giới quý tộc tài chính… và những con sâu bọ tương tự do chiến tranh sinh ra”. [20] Tuy nhiên, không nên quên rằng “Nội chiến đã đền bù cho Mỹ bằng cách giải phóng nô lệ và hậu quả là thúc đẩy về đạo đức”. “Về phía ông,” Marx kết luận, “phụ thuộc vào nhiệm vụ vinh quang là chứng minh cho thế giới thấy rằng cuối cùng thì giai cấp công nhân đang làm tốt nhất bối cảnh lịch sử không còn là những thuộc hạ đặc quyền mà là những chủ thể độc lập, có ý thức về trách nhiệm của mình”. [21]

III. Câu hỏi về cách mạng Ba Lan và vai trò phản động của Nga
Đối với những đóng góp phân tích tốt đẹp mà Marx đã viết cho Die Presse, chỉ một phần trong số đó đã được xuất bản. Vào tháng 2 năm 1862, ông viết cho Engels rằng, “xét về tình trạng tồi tệ hiện nay của các vấn đề ở Đức”, nhật báo Viennese không phải là “con bò sữa mà lẽ ra phải có” để hỗ trợ tài chính khốn khó của ông. Các “nghiên cứu sinh” có lẽ chỉ in “một trong bốn” bài của ông , vì vậy ông không chỉ không kiếm đủ tiền để giảm bớt hoàn cảnh cho gia đình mình, ông còn bị “mất thời gian” và bức xúc khi “phải viết theo yêu cầu của họ để cho bài báo có dấu ấn riêng ”(Marx to Engels, 25 tháng 2 năm 1862, MECW 41: 340). Vào tháng 4, Marx đã nhắc lại quan điểm này, trong một bình luận châm biếm mà ông gửi cho Engels: “Trong cuốn Khoa học mới của mình, Vico nói rằng Đức là quốc gia duy nhất ở châu Âu vẫn còn sử dụng‘ miệng lưỡi anh hùng ’. Nếu ông ta có hân hạnh được làm quen với Vienna Presse hay Berlin National-Zeitung, thì người Neapolitan cũ sẽ từ bỏ ý tưởng định kiến ​​này ”(Marx to Engels, 28 tháng 4 năm 1862, MECW 41: 353-54). Đến cuối năm 1862, Marx quyết định ngừng cộng tác với tờ báo Áo. Trong khoảng thời gian hơn một năm, ông đã xuất bản được tổng cộng 52 bài báo, một số bài báo được viết với sự trợ giúp của Engels.

Mặc dù các sự kiện làm rung chuyển nước Mỹ là mối bận tâm chính của Marx trong chính trị quốc tế, nhưng trong phần đầu của những năm 1860, ông cũng quan tâm đến tất cả những diễn biến chính ở Nga và Đông Âu. Trong một bức thư vào tháng 6 năm 1860 cho Lassalle, Marx đã đưa ra một số điểm liên quan đến một trong những trọng tâm chính trị chính của ông: sự phản đối của ông đối với Nga và các đồng minh của nước này là Henry Palmerston và Louis Bonaparte. Ông cố gắng thuyết phục Lassalle rằng không có gì bất hợp pháp trong sự hội tụ giữa các vị trí của “đảng” của họ và của David Urquhart, một chính trị gia Tory có quan điểm lãng mạn. Liên quan đến Urquhart, vì mục đích chống Nga và chống phát Tự do. Lasselle – người đã có công xuất bản lại các bài báo của Marx chống lại Palmerston đã xuất hiện trên cơ quan chính thức của các báo Anh vào đầu những năm 1850 [22] – Marx viết: “Ông ấy… phản động một cách chủ quan … Điều này không cách nào ngăn cản sự vận động trong chính sách đối ngoại mà ông là người đứng đầu, khỏi một cách khách quan mang tính cách mạng. Điều đó đối với tôi là một vấn đề hoàn toàn thờ ơ, giống như trong cuộc chiến chống lại Nga, mà nói, đó là một vấn đề thờ ơ đối với ông cho dù động cơ của người láng giềng của ông trong vụ nổ súng, khi bắn vào người Nga, là màu đen, đỏ và vàng [tức là, theo chủ nghĩa dân tộc] hoặc cách mạng ” [23] . Marx tiếp tục: “Không cần phải nói rằng, trong chính sách đối ngoại, có rất ít lợi ích khi sử dụng những câu cửa miệng như‘ phản động ’và‘ cách mạng ’”[24] (Marx to Lassalle, 1 hoặc 2 tháng 6 năm 1860, MECW 41: 153).

Luôn để ý đến những dấu hiệu của một cuộc nổi dậy có thể hạn chế vai trò phản động của Nga trong nền chính trị châu Âu, Marx đã viết cho Engels vào đầu năm 1863 (ngay sau cuộc nổi dậy tháng Giêng của Ba Lan và lời đề nghị giúp đỡ ngay lập tức của Bismarck trong việc trấn áp nó) rằng “thời đại của cuộc cách mạng giờ đây đã mở ra ở châu Âu một lần nữa ”(Marx to Engels, 13 tháng 2 năm 1863, MECW 41: 453). Và bốn ngày sau, ông phản ánh: “Việc kinh doanh của Ba Lan và sự can thiệp của Phổ thực sự thể hiện một sự kết hợp thúc đẩy mà chúng ta phải nhắc đến.” (Marx to Engels, 17 tháng 2 năm 1863, MECW 41: 455).[25]

Với tầm quan trọng của những sự kiện này, Marx không nghĩ rằng việc họ chỉ lên tiếng thông qua các bài báo đã xuất bản là đủ. Do đó, ông đề nghị ban hành ngay một bản tuyên ngôn nhân danh Hiệp hội Giáo dục Công nhân Đức ở London, tổ chức này vẫn gần gũi với các quan điểm chính trị của ông. Điều này sẽ giúp ông có vỏ bọc trong trường hợp ông tiếp tục với ý định xin nhập quốc tịch Đức và “trở lại Đức”. Engels được cho là viết “phần quân sự” của văn bản nhỏ này, tập trung vào “lợi ích quân sự và chính trị của Đức trong việc khôi phục Ba Lan”, trong khi ông sẽ đảm nhận “phần ngoại giao” (Marx gửi Engels, ngày 17 tháng 2 năm 1863, MECW 41: 455). Vào ngày 18 tháng 2 năm 1863, Hạ viện Phổ lên án chính sách của chính phủ và thông qua một nghị quyết ủng hộ trung lập, Marx đã bùng lên với sự nhiệt tình: “Chúng ta sẽ sớm có cuộc cách mạng” (Marx to Engels, 21 tháng 2 năm 1863, MECW 41: 461) . Như ông đã thấy, câu hỏi của người Ba Lan đưa ra “cơ hội tiếp theo để chứng minh rằng không thể truy tố các lợi ích của Đức chừng nào nhà nước của chính Hohenzollerns vẫn tiếp tục tồn tại” (Marx to Engels, 24 tháng 3 năm 1863 MECW 41: 462). Lời đề nghị hỗ trợ của Bismarck đối với Sa hoàng Alexander II, hoặc sự ủy quyền của ông cho “Phổ coi lãnh thổ [Ba Lan] của mình là của Nga”, đã tạo thêm động lực chính trị cho Marx để hoàn thành kế hoạch của mình.[26]

Do đó, chính trong thời kỳ này, Marx đã bắt tay vào một dự án nghiên cứu kỹ lưỡng khác của mình. Trong một lá thư gửi cho Engels vào cuối tháng 5, ông báo cáo rằng trong những tháng trước – ngoài kinh tế chính trị – ông đã nghiên cứu các khía cạnh của câu hỏi Ba Lan; điều này đã giúp ông ta “lấp đầy những khoảng trống trong kiến ​​thức của về ngoại giao, lịch sử, về mối quan hệ Nga-Phổ-Ba Lan” (Marx to Engels, 29 tháng 5 năm 1863, MECW 41: 474). Vì vậy, từ tháng 2 đến tháng 5, ông đã viết một bản thảo có tựa đề “Ba Lan, Phổ và Nga” (1863), trong đó ghi lại rất rõ sự khuất phục trong lịch sử của Berlin đối với Moscow. Đối với Hohenzollerns, “sự tiến bộ của Nga đại diện cho quy luật phát triển của Phổ”; “Không có Phổ mà không có Nga”. Đối với Marx, ngược lại, “việc khôi phục Ba Lan có nghĩa là tiêu diệt nước Nga ngày nay, hủy bỏ nỗ lực giành quyền bá chủ [27] toàn cầu của nước này”. Vì lý do tương tự, “sự hủy diệt của Ba Lan, sự tiêu diệt của nó cho Nga, [có nghĩa là] sự suy tàn nhất định của nước Đức, sự sụp đổ của con đập duy nhất ngăn chặn đại hồng thủy Slav” [28]. Các văn bản kế hoạch của Marx không bao giờ nhìn thấy ánh sáng trong ngày. Nhân dịp này, trách nhiệm rõ ràng thuộc về Engels (người đã viết phần quan trọng nhất, về các khía cạnh quân sự), trong khi “phần ngoại giao” của Marx, điều mà ông “sẵn sàng thực hiện bất cứ lúc nào”, là “chỉ một phụ lục ”(Marx to Engels, 20 tháng 2 năm 1863, MECW 41: 458). Tuy nhiên, vào tháng 10, Marx đã quản lý để xuất bản “Tuyên ngôn về Ba Lan của Hiệp hội Giáo dục Công nhân Đức ở Luân Đôn” (1863), giúp gây quỹ cho những người đấu tranh cho tự do Ba Lan. Nó bắt đầu bằng một tuyên bố vang dội: “Câu hỏi Ba Lan là câu hỏi Đức. Nếu không có một nước Ba Lan độc lập thì không thể có nước Đức độc lập và thống nhất, không có sự giải phóng nước Đức khỏi ách thống trị của Nga bắt đầu từ sự phân chia đầu tiên của Ba Lan ”[29]. Đối với Marx, trong khi “giai cấp tư sản Đức im lặng, thụ động và thờ ơ, trước sự tàn sát của dân tộc anh hùng mà một mình vẫn bảo vệ thì “giai cấp công nhân Anh”, “đã giành được danh dự lịch sử bất tử cho chính mình bằng cách ngăn chặn những nỗ lực lặp đi lặp lại của các giai cấp thống trị nhằm can thiệp thay mặt cho các chủ nô Mỹ ”, sẽ tiếp tục chiến đấu cùng với quân nổi dậy Ba Lan. [30]

Cuộc đấu tranh kéo dài hơn một năm này là cuộc đấu tranh lâu nhất từng được tiến hành chống lại sự chiếm đóng của Nga. Nó chỉ kết thúc vào tháng 4 năm 1864, khi những người Nga, đã hành quyết các đại diện của chính phủ cách mạng, cuối cùng đã dập tắt cuộc nổi dậy. Vào tháng 5, quân đội Nga cũng đã hoàn thành việc sát nhập bắc Kavkaz, chấm dứt một cuộc chiến tranh đã bắt đầu vào năm 1817. Một lần nữa, Marx thể hiện cái nhìn sâu sắc, và không giống như “phần còn lại của châu Âu” – nơi “quan sát với sự thờ ơ ngu ngốc” – ông coi “sự đàn áp của cuộc nổi dậy Ba Lan và sự sáp nhập của Caucasus” là “hai sự kiện quan trọng nhất đã diễn ra ở châu Âu kể từ năm 1815” (Marx to Engels, 7 tháng 6 năm 1864, MECW 41: 538)

IV Sự hỗ trợ cho cuộc đấu tranh của Ba Lan trong và sau Quốc tế
Marx tiếp tục bận rộn với câu hỏi Ba Lan, câu hỏi đã được đưa ra tranh luận nhiều lần trong Quốc tế. Trên thực tế, cuộc họp trù bị quan trọng nhất của ngày thành lập Quốc tế đã diễn ra vào tháng 7 năm 1863 và được tổ chức bởi vì một số tổ chức của công nhân Pháp và Anh đã đặc biệt nhóm họp tại London để bày tỏ tình đoàn kết với nhân dân Ba Lan chống lại sự chiếm đóng của Nga hoàng.

Sau đó, ba tháng sau khi Quốc tế ra đời, tại cuộc họp của Ủy ban Thường vụ Đại hội đồng tổ chức vào tháng 12 năm 1864, nhà báo Peter Fox đã lập luận trong bài diễn văn của mình tại Ba Lan rằng “người Pháp [theo truyền thống] có thiện cảm hơn [với người Ba Lan] hơn người Anh ”. Marx đã không phản đối điều này, nhưng, như ông viết cho Engels, sau đó ông đã “mở ra một bức tranh cổ động lịch sử không thể chối cãi về sự phản bội liên tục của Pháp đối với Ba Lan từ Louis XV đến Bonaparte III”. Chính trong bối cảnh đó, ông đã soạn thảo một bản thảo mới, mà sau này được gọi là “Ba Lan và Pháp” (1864). Được viết bằng tiếng Anh, nó bao gồm khoảng thời gian từ Hòa bình Westphalia, năm 1648, đến năm 1812.

Một năm sau, vào tháng 9 năm 1865, ngay sau khi Hội nghị Quốc tế tổ chức ở London, Marx đã đề xuất một dự thảo chương trình nghị sự cho chính sách đối ngoại của phong trào lao động ở châu Âu. Là một trong những ưu tiên của nó, ông chỉ ra “sự cần thiết phải loại bỏ ảnh hưởng của người Muscovite ở châu Âu bằng cách áp dụng quyền tự quyết của các quốc gia, và tái lập Ba Lan trên cơ sở dân chủ và xã hội” (Marx gửi Hermann Jung, ngày 20 tháng 11 1865, MECW 42: 400). Phải mất nhiều thập kỷ điều này mới xảy ra.

Marx tiếp tục ủng hộ chính nghĩa của Ba Lan sau khi Quốc tế giải thể. Vào mùa thu năm 1875, ông được yêu cầu phát biểu tại một cuộc họp về việc giải phóng Ba Lan nhưng ông đã phải từ chối vì tình trạng sức khỏe của mình quá tệ. Trong lá thư giải thích sự vắng mặt của mình mà ông gửi cho nhà hoạt động chính trị và công luận Pyotr Lavrov, ông nói rõ rằng, nếu ông có một bài phát biểu, ông chỉ có thể khẳng định lại vị trí mà mình đã nắm giữ trong hơn ba mươi năm – rằng “ giải phóng Ba Lan là một trong những điều kiện tiên quyết để giải phóng giai cấp công nhân ở châu Âu ”(Marx gửi PL Lavrov, ngày 3 tháng 12 năm 1875, MECW 45: 111).

Trường hợp của Ba Lan chứng tỏ rằng Marx, khi đối mặt với những sự kiện lịch sử lớn ở những nơi xa xôi khác nhau, đã có thể nắm bắt được những gì đang xảy ra trên thế giới và góp phần vào sự biến đổi của nó. Quan điểm quốc tế chủ nghĩa này cần được phục hồi khẩn cấp bởi các phong trào cánh tả ngày nay.

 

Người dịch: Sally Mju

 

Tài liệu tham khảo
[1] This was the name that Marx used to refer to the Southern plantation owners.

[2] The 1860 Census, with which Marx was not familiar at the time of writing, recorded a little over 394,000 slaveowners, or 8 per cent of American families. The number of slaves, however, totalled 3,950,000. See United States Census Office (1866): “Population of the United States in 1860, Compiled from the Original Returns of the Eighth Census Under the Secretary of the Interior”, Washington: Government Printing Office.

[3] Marx, Karl (2 February 1862), “A London Workers’ Meeting”, Die Presse, MECW 19: 153.

[4] Marx, Karl (1 February 1862), “English Public Opinion”, New-York Daily Tribune, MECW 19: 137.

[5] Marx, Karl (7 November 1861), “The London Times on the Orleans Princes in America”, New-York Daily Tribune, MECW 19: 30. On Marx’s thinking with regard to slavery, see Backhaus, Wilhelm (1974), Marx, Engels und die Sklaverei, Düsseldorf: Schwann.

[6] Marx, Karl (25 October 1861), “The North American Civil War”, Die Presse, MECW 19: 32-33.

[7 ]Marx, Karl (25 October 1861), “The North American Civil War”, Die Presse, MECW 19: 33.

[8] Marx, Karl (25 October 1861), “The North American Civil War”, Die Presse, MECW 19: 40-41.

[9] Marx, Karl (25 October 1861), “The North American Civil War”, Die Presse, MECW 19: 41.

[10] Marx, Karl (25 October 1861), “The North American Civil War”, Die Presse, MECW 19: [11] On the “inherently expansionist character of Southern slavery”, see Blackburn, Robin (2011), An Unfinished Revolution: Marx and Lincoln, London: Verso, p. 21.

[12] Translation modified.

[13] Marx, Karl (23 December 1864), “To Abraham Lincoln, President of the United States of America”, The Daily News, MECW 20: 19.

[14] Marx, Karl (23 December 1864), “To Abraham Lincoln, President of the United States of America”, The Daily News, MECW 20: 19. Marx was quoting here from the speech by slaveholder A. Stephens in Savannah, on 21 March 1861, which was published in the New-York Daily Tribune on 27 March 1861.

[15] Marx, Karl (23 December 1864), “To Abraham Lincoln, President of the United States of America”, The Daily News, MECW 20: 20.

[16] Marx, Karl (23 December 1864), “To Abraham Lincoln, President of the United States of America”, The Daily News, MECW 20: 20.

[17] Marx, Karl (1976), Capital, Volume I, Penguin Books, p. 414.

[18]On the differences between the two, see also the recent work: Kulikoff, Allan (2018), Abraham Lincoln and Karl Marx in Dialogue, New York: Oxford University Press.

[19] Cf. Blackburn, Robin (2011), An Unfinished Revolution: Marx and Lincoln, London: Verso, p. 13: “Đánh bại quyền làm chủ nô lệ và giải phóng nô lệ sẽ không tiêu diệt chủ nghĩa tư bản, nhưng nó sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn nhiều để tổ chức và nâng cao lao động, dù là người da trắng hay da đen. Marx miêu tả những chủ nô giàu có giống như những người quý tộc ở châu Âu, và việc loại bỏ họ như một nhiệm vụ cho loại cuộc cách mạng dân chủ mà ông đã ủng hộ trong Tuyên ngôn Cộng sản là mục tiêu trước mắt của những người cách mạng Đức.”

[20] Marx, Karl (20 May 1865), “Address from the Working Men’s International Association to President Johnson”, The Bee-Hive Newspaper, MECW 20: 100.

[21] Marx, Karl, “Address to the National Labour Union of the United States”, in Musto, Marcello (2014), Workers Unite! The International 150 Years Later, London: Bloomsbury, p. 259.

[22] Marx, Karl, “Address to the National Labour Union of the United States”, in Musto, Marcello (2014), Workers Unite! The International 150 Years Later, London: Bloomsbury, p. 260. See Marx, Karl (1853), “Lord Palmerston”, MECW 12: 341-406.

[23] Marx to Lassalle, 1 or 2 June 1860, MECW 41:152-53. Among the numerous studies dedicated to Marx’s political conception of Russia, see Rjasanow, Dawid (1909), “Karl Marx über den Ursprung der Vorherrschaft Russland in Europa”, Die Neue Zeit, 1909/5, pp. 1-64; and Rabehl, Bernd (1977), ‘Die Kontroverse innerhalb des russischen Marxismus über die asiatischen und westlich-kapitalistischen Ursprünge der Gesellschaft, des Kapitalismus und des zaristischen Staates in Russland’, in Wolter, Ulf (1977), Karl Marx. Die Geschichte der Geheimdiplomatie des 18. Jahrhunderts. Über den asiatischen Ursprung der russischen

Despotie. Berlin: Olle & Wolter, pp. 112-78. See also Bongiovanni, Bruno (1989), Le repliche della storia, Turin: Bollati Boringhieri, especially pp. 171-89.

[24] Cf. Musto, Marcello (2018), Another Marx: Early Manuscripts to the International, London–New York: Bloomsbury, p. 132.

[25] See also Marx to Engels, 20 February 1863, MECW 41: 458, and Engels to Marx, 21 February 1863, MECW 41: 459.

[26] Marx, Karl (1981), Manoscritti sulla questione polacca (1863-1864), Florence: La Nuova Italia, p. 89. For a thematically organized collection of all Marx’s manuscripts on Poland, see Marx, Karl (1961), Manuskripte über die polnische Frage (1863-1864), S’-Gravenhage: Mouton & co. And for a chronological edition based on date of composition, see Marx, Karl (1971), Przyczynki do historii kwestii polskiej. Rękopisy z lat 1863 -1864 / Beitrage zur Geschichte der polnischen Frage. Manuskipte aus den Jahren 1863-1864, Warsaw: Książka i Wiedza.

[27] Marx, Karl (1981), Manoscritti sulla questione polacca (1863-1864), p. 7.

[28] Marx, Karl (1981), Manoscritti sulla questione polacca (1863-1864), p. 7. See Bongiovanni, Biagio, “Introduzione” in Marx, Karl (1981), Manoscritti sulla questione polacca (1863-1864): “Đối với Marx, một người say mê quan sát quốc tế, giải pháp cho các vấn đề bị ràng buộc ở một mức độ nào đó với sự bền bỉ nguy hiểm của các đặc điểm cổ xưa không dễ bị ảnh hưởng bởi tiến bộ xã hội… là một cách sơ khai cho cuộc đấu tranh cuối cùng, nghĩa là giải quyết. mâu thuẫn đặc thù của thế giới do phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa thống trị”, p. xxv.

[29] Marx, Karl (November 1863), “Proclamation on Poland by the German Workers’ Educational Society in London”, in MECW 19: 296.

[30] Marx, Karl (November 1863), “Proclamation on Poland by the German Workers’ Educational Society in London”, in MECW 19: 297.

Categories
Journalism

Biết về Engels: Nhiều hơn là “Cây Vĩ Cầm Thứ Hai bên cạnh Marx” – Mừng sinh nhật lần thứ 201 của ông

Friedrich Engels đã từng viết rằng ông ấy đã đóng vai như “cây vĩ cầm thứ hai” bênh cạnh Marx. Nhân kỷ niệm 201 năm ngày sinh của ông, chúng ta hãy tưởng nhớ đến những ảnh hưởng sâu sắc của Engels đối với người bạn, người đồng chí cũng như những người đã đóng góp về mặt lý luận của Marx.

Friedrich Engels thậm chí còn hiểu sớm hơn Karl Marx về vị trí trung tâm của các phê phán kinh tế chính trị. Trên thực tế, khi hai người cấp tiến mới bắt đầu quen biết nhau, Engels đã xuất bản nhiều bài báo về chủ đề này hơn người bạn của mình.

Sinh ra cách đây 200 năm, vào ngày 28 tháng 11 năm 1820, tại Barmen, Đức (ngày nay là ngoại ô Wuppertal), Friedrich Engels là một thanh niên đầy triển vọng mà cha, chủ của một xưởng công nghiệp dệt, đã từ chối cho ông cơ hội học đại học và thay vào đó đã hướng dẫn ông vào làm cho công ty tư nhân của mình. Engels, một người vô thần, đã tự học và rất ham hiểu biết. Ông đã ký các tác phẩm của mình với một bút danh khác để tránh xung đột với gia đình tôn giáo bảo thủ của mình.

Hai năm ông ở Anh – nơi ông được cử đến làm việc trong độ tuổi hai mươi hai ở Manchester, tại văn phòng nhà máy bông Ermen & Engels – có ý nghĩa quyết định đối với sự trưởng thành về niềm tin chính trị của ông. Chính tại đó, ông đã tự mình quan sát những tác động của sự bóc lột tư bản đối với giai cấp vô sản, tư hữu và sự cạnh tranh giữa các cá nhân. Ông tiếp xúc với phong trào Chartist và yêu một phụ nữ lao động người Ireland, Mary Burns, người đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ông. Là một nhà báo xuất sắc, ông đã xuất bản các thông tin ở Đức về các cuộc đấu tranh xã hội bằng tiếng Anh và viết cho báo chí tiếng Anh về những tiến bộ xã hội đang diễn ra trên Lục địa. Bài báo “Phác thảo phê phán kinh tế chính trị”, được xuất bản trong Niên giám Pháp-Đức năm 1844, đã khơi dậy niềm quan tâm lớn đến Marx, người vào thời điểm đó đã quyết định dành tất cả sức lực của mình cho cùng một chủ đề. Hai người bắt đầu hợp tác trong lĩnh vực lý thuyết và chính trị , và sau đấy nữa, sẽ kéo dài đến cuối đời.

Ảnh hưởng của Engels
Năm 1845, Engels xuất bản cuốn sách đầu tiên của mình bằng tiếng Đức, Tình cảnh giai cấp công nhân ở Anh. Như tựa tề của nó đã nhấn mạnh, tác phẩm đó dựa trên “sự quan sát trực tiếp và các nguồn chính thống”, và Engels đã viết trong lời nói đầu rằng kiến ​​thức thực tế về điều kiện sống và làm việc của những người vô sản là “hoàn toàn cần thiết để có thể cung cấp nền tảng vững chắc cho các lý thuyết xã hội chủ nghĩa”. Trong phần mở đầu cống hiến của mình, “Đối với giai cấp công nhân nước Anh”, Engels chỉ ra thêm rằng công việc của ông “trên thực địa” đã mang lại cho ông “kiến thức trực tiếp, không trừu tượng, về cuộc sống thực của người lao động”. Ông chưa bao giờ bị phân biệt đối xử hay “bị họ đối xử như một người nước ngoài”, và ông rất vui khi thấy họ không mắc phải “lời nguyền khủng khiếp về tính hẹp hòi và kiêu ngạo về dân tộc của họ”.

Cùng năm mà chính phủ Pháp trục xuất Marx vì các hoạt động cộng sản của ông, Engels đã theo ông đến Brussels. Ở đó, họ xuất bản Gia Đình Thần Thánh, hay Cuốn sách Phê Phán : Phê phán sự phê phán có tính chất phê phán, Chống lại Bruno Bauer và đồng bọn (cuốn sách chung đầu tiên của ông với Marx) và cả hai cũng cho ra đời một bản thảo đồ sộ chưa xuất bản –Tư tưởng Đức – bị bỏ lại cho “những lời chỉ trích gặm nhấm của chuột ”. Cũng trong thời gian này, Engels cùng với người bạn của mình đến Anh và tận mắt chỉ cho Marx những gì ông đã thấy và hiểu trước đó về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Sau đó, Marx từ bỏ sự phê phán triết học hậu Hegel và bắt đầu cuộc hành trình dài dẫn đến, hai mươi năm sau, đến với tập đầu tiên của Tư Bản. Hai người bạn cũng viết Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (1848) và tham gia các cuộc cách mạng năm 1848.

Năm 1849, sau thất bại của cuộc cách mạng, Marx buộc phải chuyển đến Anh, và Engels đã sớm chạy theo Marx. Marx nhận phòng trọ ở London, trong khi Engels đến quản lý công việc kinh doanh của gia đình ở Manchester, cách đó khoảng 300km. Theo cách nói của ông, ông đã trở thành “cây vĩ cầm thứ hai” cho Marx, và để tự nuôi sống bản thân và giúp đỡ bạn mình (người thường không có thu nhập), ông đồng ý quản lý nhà máy của cha mình ở Manchester, cho đến năm 1870.

Thư giữa Marx và Engels
Trong suốt hai thập kỷ này, hai người đàn ông đã sống trong thời kỳ căng thẳng nhất trong cuộc đời của họ, khi so sánh các ghi chú nhiều lần trong tuần về các sự kiện chính trị và kinh tế chính của thời đại. Hầu hết trong số 2.500 bức thư họ trao đổi có niên đại từ năm 1849 đến năm 1870, trong thời gian đó, họ cũng gửi khoảng 1.500 bức thư cho các nhà hoạt động và trí thức ở gần 20 quốc gia. Trong tổng số thư này này, vẫn còn 10.000 bức thư cho Engels và Marx từ các bên thứ ba, và 6.000 bức thư khác, mặc dù không còn nguyên vẹn nhưng được biết đã tồn tại. Những bức thư này là một kho tàng, chứa đựng những ý tưởng mà cả Marx và Engels đều không thành công trong việc phát triển đầy đủ ý tưởng, thông tin trong các bài viết của họ.

Rất ít những bức thư từ thế kỷ 19 có thể tự hào được xem như những tài liệu tham khảo uyên bác như những bức thư viết từ ngòi bút của hai nhà cách mạng cộng sản. Marx đọc chín thứ tiếng và Engels thông thạo tới mười hai thứ tiếng. Các chữ cái của họ rất nổi bật vì họ liên tục chuyển đổi giữa các ngôn ngữ và số lượng trích dẫn đã học, bao gồm cả tiếng Latin và tiếng Hy Lạp cổ đại. Hai nhà nhân văn này cũng là những người yêu văn học lớn. Marx thuộc lòng những đoạn văn của Shakespeare và không bao giờ mệt mỏi khi đọc qua các tập Aeschylus, Dante và Balzac của ông. Engels trong một thời gian dài là chủ tịch của Viện Schiller ở Manchester và tôn thờ Aristotle, Goethe và Lessing. Cùng với việc thảo luận liên tục về các sự kiện quốc tế và khả năng cách mạng, nhiều cuộc trao đổi của họ liên quan đến những tiến bộ lớn đương thời trong công nghệ, địa chất, hóa học, vật lý, toán học và nhân học. Marx luôn coi Engels là người đối thoại không thể thiếu, tham khảo ý kiến ​​tư duy phản biện của ông bất cứ khi nào ông phải đưa ra quan điểm về một vấn đề gây tranh cãi.

Không chỉ là những người bạn đồng hành tuyệt vời, mối quan hệ tình cảm giữa hai người đàn ông thậm chí còn phi thường hơn. Marx đã tâm sự tất cả những khó khăn cá nhân của mình với Engels, bắt đầu từ sự khó khăn khủng khiếp về vật chất và vô số vấn đề sức khỏe đã hành hạ ông trong nhiều thập kỷ. Engels đã thể hiện sự hy sinh hoàn toàn trong việc giúp đỡ Marx và gia đình ông, luôn làm mọi thứ trong khả năng của mình để đảm bảo cho họ một sự tồn tại ổn định và tạo điều kiện cho việc hoàn thành Tư bản. Marx đã từng rất biết ơn về sự hỗ trợ tài chính này, như chúng ta có thể thấy từ những gì ông ấy viết vào một đêm tháng 8 năm 1867, vài phút sau khi ông ấy hoàn thành việc sửa chữa các dẫn chứng của Tập một: “Tôi nợ bạn đến mức mà cuốn sách này đã được viết ra”.

Đóng góp lý thuyết của Engels
Tuy nhiên, ngay cả trong suốt hai mươi năm làm công việc đó, Engels vẫn không ngừng viết. Năm 1850, ông xuất bản Cuộc chiến nông dân ở Đức, cuốn lịch sử về các cuộc nổi dậy năm 1524-25. Trong đó, Engels đã tìm cách chỉ ra hành vi của tầng lớp trung lưu vào thời điểm đó giống như thế nào với hành vi của giai cấp tư sản nhỏ trong cuộc cách mạng 1848-49, và họ phải chịu trách nhiệm như thế nào đối với những thất bại đã xảy ra. Để tạo điều kiện cho Marx dành nhiều thời gian hơn cho việc hoàn thành các nghiên cứu kinh tế của mình, từ năm 1851 đến năm 1862, Engels cũng đã viết gần một nửa trong số năm trăm bài báo mà Marx đã đóng góp cho tờ New-York Tribune (tờ báo có lượng phát hành lớn nhất ở Mỹ). Ông đã báo cáo với công chúng Mỹ về diễn biến và kết quả có thể xảy ra của nhiều cuộc chiến tranh đã diễn ra ở châu Âu. Trong hơn một lần, ông đã đoán trước được các diễn biến và dự đoán các chiến lược quân sự được sử dụng trên các mặt trận khác nhau, ông tìm kiếm cho mình một niềm say mê mà ông được tất cả các đồng đội biết đến như là “Tướng quân”. Hoạt động báo chí của ông tiếp tục trong một thời gian dài, và vào năm 1870-71, trong khi ông cũng hoạt động rất tích cực trong Hiệp hội những người đàn ông làm việc quốc tế, ông đã xuất bản Ghi chú của mình về Chiến tranh Pháp-Phổ, một loạt sáu mươi bài báo cho nhật báo tiếng Anh Pall Mall. Công báo phân tích các sự kiện quân sự trước Công xã Paris. Những điều này đã được đón nhận và là minh chứng cho sự sáng suốt của ông đối với các vấn đề quân sự.

Trong mười lăm năm tiếp theo, Engels đã có những đóng góp lý luận chính của mình trong một loạt các tác phẩm chống lại các kẻ thù chính trị trong phong trào công nhân. Từ năm 1872 đến năm 1873, ông đã viết một loạt ba bài báo cho Volksstaat cũng đã được phát hành, dưới dạng một tập sách nhỏ, với tiêu đề Câu hỏi về nhà ở. Ý định của Engels là phản đối việc truyền bá tư tưởng của Pierre-Joseph Proudhon ở Đức và nói rõ với công nhân rằng các chính sách cải cách không thể thay thế một cuộc cách mạng vô sản. Tác phẩm Anti-Dühring, xuất bản năm 1878, được ông mô tả là “sự trình bày ít nhiều có mối liên hệ giữa phương pháp biện chứng và quan điểm thế giới cộng sản”, đã trở thành một điểm quy chiếu quan trọng cho sự hình thành học thuyết Marx.

Mặc dù những nỗ lực của Engels nhằm phổ biến Marx qua những luận chiến với các bài đọc đơn giản khác, cần được phân biệt với sự truyền bá thô tục của thế hệ Dân chủ Xã hội Đức sau này. Việc ông sử dụng khoa học tự nhiên đã mở đường cho một quan niệm tiến hóa về các hiện tượng xã hội, và đã làm giảm sắc thái trong sự phân tích của Marx. Chủ nghĩa xã hội: Không tưởng và Khoa học (1880), cũng như một bản làm lại ba chương của Anti-Dühring, có tác động thậm chí còn lớn hơn văn bản gốc. Nhưng bất chấp những giá trị của nó, và thực tế là nó đã được lưu hành gần như rộng rãi như Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, các định nghĩa của Engels về “khoa học” và “chủ nghĩa xã hội khoa học” sau đó bị những người theo chủ nghĩa Marx–Lenin sử dụng để loại bỏ bất kỳ cuộc thảo luận phê phán nào về luận án của “những người sáng lập chủ nghĩa cộng sản”.

Phép biện chứng của tự nhiên, những mảnh vụn của một dự án mà Engels đã làm việc lẻ tẻ trong khoảng thời gian từ năm 1873 đến năm 1883, đã trở thành đối tượng của cuộc tranh cãi lớn. Đối với một số người, đó là nền tảng của chủ nghĩa Marx, trong khi đối với những người khác, đó là thủ phạm chính dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa giáo điều Soviet. Ngày nay, nó nên được đọc như một tác phẩm chưa hoàn chỉnh, bộc lộ những hạn chế của Engel nhưng cũng là tiềm năng chứa đựng trong phê bình sinh thái của ông. Mặc dù việc sử dụng phép biện chứng của ông ở đó chắc chắn đã làm giảm tính phức tạp về mặt lý thuyết và phương pháp luận trong tư tưởng của Marx, nhưng sẽ không đúng nếu quy trách nhiệm về nó – như nhiều người đã làm – về tất cả những gì họ thấy không đồng ý trong các bài viết của Marx, hoặc chỉ đổ lỗi cho Engels về những sai sót lý thuyết hoặc thậm chí những thất bại về chính trị.

Năm 1884, Engels xuất bản Nguồn gốc của Gia đình, Sở hữu Tư nhân và Nhà nước, một phân tích về các nghiên cứu nhân học do Lewis Morgan người Mỹ thực hiện. Morgan đã phát hiện ra rằng quan hệ mẫu hệ có trước quan hệ phụ hệ trong lịch sử. Đối với Engels, đây là một tiết lộ quan trọng liên quan đến nguồn gốc loài người như “lý thuyết của Darwin đối với sinh học và lý thuyết của Marx về giá trị thặng dư đối với kinh tế chính trị”. Gia đình đã chứa đựng những đối kháng mà sau này sẽ phát triển trong xã hội và nhà nước. Sự áp bức giai cấp đầu tiên xuất hiện trong lịch sử loài người “đồng thời với sự áp bức về giới tính nữ của nam giới”. Đối với vấn đề bình đẳng giới, cũng như các cuộc đấu tranh chống thực dân, Engels không bao giờ ngần ngại đề cao nguyên nhân giải phóng. Cuối cùng, vào năm 1886, ông xuất bản một tác phẩm luận chiến nhằm vào sự trỗi dậy của chủ nghĩa duy tâm trong giới học thuật Đức, Ludwig Feuerbach và Sự cáo chung của triết học cổ điển Đức (1886).

Đọc Engels vào năm 2021
Engels sống lâu hơn Marx mười hai năm. Trong thời gian đó, ông đã cống hiến hết mình cho tài sản văn học của bạn mình và cho sự lãnh đạo của phong trào công nhân quốc tế. Sự đóng góp to lớn của ông đối với sự phát triển của các đảng công nhân ở Đức, Pháp và Anh được thể hiện rõ trong một số bài báo cho các tờ báo xã hội chủ nghĩa lớn vào thời điểm đó, bao gồm Die Neue Zeit, Le Sociale và Critica Sociale, trong lời chào mừng các đại hội đảng, cũng như hàng trăm bức thư mà ông đã viết trong thời kỳ này. Engels đã viết nhiều về sự ra đời và các cuộc tranh luận đang diễn ra liên quan đến Quốc tế thứ hai, đại hội thành lập diễn ra vào ngày 14 tháng 7 năm 1889. Điều quan trọng hơn nữa là ông đã cống hiến sức lực của mình cho việc truyền bá chủ nghĩa Marx.

Engels được giao cho nhiệm vụ cực kỳ khó khăn là chuẩn bị xuất bản các bản thảo của Tập hai và ba Bộ tư bản mà Marx đã không thể hoàn thành. Ông cũng giám sát các ấn bản mới của các tác phẩm đã xuất bản trước đây, một số bản dịch, đồng thời viết lời tựa và lời nói sau cho các ấn bản khác nhau của các tác phẩm của Marx. Trong phần giới thiệu mới về Cuộc đấu tranh giai cấp của Marx ở Pháp (1850), được viết vài tháng trước khi ông qua đời, Engels đã xây dựng một lý thuyết về cuộc cách mạng cố gắng thích ứng với bối cảnh chính trị mới ở châu Âu. Ông lập luận rằng giai cấp vô sản đã trở thành đa số xã hội, và triển vọng nắm quyền thông qua các phương tiện bầu cử – với quyền phổ thông đầu phiếu – khiến họ có thể đồng thời bảo vệ tính cách mạng và tính hợp pháp.

Khác với các đảng viên Đảng Dân chủ Xã hội Đức, những người đã vận dụng văn bản của mình theo chủ nghĩa cải cách, hợp pháp, Engels nhấn mạnh rằng “cuộc chiến trên đường phố” vẫn có vị trí của nó trong cuộc cách mạng. Engels tiếp tục, cuộc cách mạng không thể hình thành nếu không có sự tham gia tích cực của quần chúng, và điều này đòi hỏi “công việc lâu dài và kiên nhẫn”. Đọc Engels ngày nay, 201 năm kể từ ngày sinh của ông, làm cho chúng ta tràn đầy khát vọng mới để thực hiện theo con đường mà ông đã sáng tạo.

 

Người dịch: Sally Mju

Categories
Journalism

Karl Marx: Vẫn cần thiết để suy nghĩ về sự thay thế cho chủ nghĩa tư bản

1. Marx nào?
Sự trở lại của tư tưởng Marx sau cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 khác hẳn với sự quan tâm đối với những phê bình kinh tế của ông. Nhiều tác giả, trong toàn bộ các bài báo, tạp chí, sách và học thuật, đã quan sát cách phân tích của Marx để chứng tỏ sự quan trọng và sự hiểu biết về những mâu thuẫn và cơ chế hủy diệt của chủ nghĩa tư bản. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, người ta cũng đã xem xét lại Marx với tư cách là một nhân vật chính trị và nhà lý luận.

Việc xuất bản các bản thảo chưa từng được biết đến trước đây trong ấn bản MEGA II của Đức, cùng với những diễn giải sáng tạo về công trình của ông, đã mở ra những chân trời nghiên cứu mới và chứng minh rõ ràng hơn năng lực của ông trước đây trong việc xem xét các mâu thuẫn của xã hội tư bản trên phạm vi toàn cầu và trên các lĩnh vực khác ngoài lĩnh vực mâu thuẫn giữa tư bản và lao động. Trong số các tác phẩm kinh điển vĩ đại về tư tưởng chính trị, kinh tế và triết học, Marx là người có lý lịch thay đổi nhiều nhất trong những thập kỷ mở đầu của thế kỷ XXI.

Như chúng ta đều biết, Bộ Tư bản vẫn chưa hoàn thành vì hoàn cảnh nghèo khó mà Marx đã sống trong hai thập kỷ và vì sức khỏe yếu liên tục của ông liên quan đến những lo lắng hàng ngày. Nhưng Tư Bản không phải là dự án duy nhất vẫn chưa hoàn thành. Sự tự phê phán không thương tiếc của Marx đã làm tăng thêm khó khăn cho nhiều công việc của ông và một mặt khó khăn khác đó là lượng lớn thời gian mà ông dành cho nhiều dự án muốn xuất bản là do sự nghiêm khắc cực độ mà ông phải chịu đựng trong tất cả những tư tưởng của mình. Khi còn trẻ, Marx nổi tiếng với những người bạn đại học vì sự tỉ mỉ của mình. Có những câu chuyện mô tả ông như một người đã từ chối ‘viết một câu nếu ông không thể chứng minh điều đó bằng mười cách khác nhau’. Đây là lý do tại sao học giả trẻ tuổi sung mãn nhất trong phe Cánh tả Hegel vẫn xuất bản ít hơn nhiều học giả khác. Marx vẫn tin rằng thông tin của ông không đủ và các phán đoán của ông còn non nớt, chính điều đó đã ngăn cản ông xuất bản các bài viết còn ở dạng phác thảo hoặc rời rạc. Nhưng đây cũng là lý do tại sao ghi chú của ông cực kỳ hữu ích và nên được coi là một phần không thể thiếu trong công việc của ông. Sự lao động miệt mài không ngừng của ông đã mang lại những hệ quả lý thuyết phi thường cho tương lai.

Điều này không có nghĩa là những văn bản chưa hoàn chỉnh của ông ngang ký với những văn bản đã được xuất bản. Chúng ta nên phân biệt năm loại tác phẩm: các tác phẩm đã xuất bản, các bản thảo chuẩn bị của chúng, các bài báo, thư từ và sổ ghi chép các đoạn trích. Nhưng cũng cần phải phân biệt trong các loại này vì một số văn bản đã xuất bản của Marx không nên được coi là lời kết của ông về các vấn đề hiện tại. Ví dụ, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản được Friedrich Engels và Marx coi là một tài liệu lịch sử từ thời trẻ của họ chứ không phải là văn bản xác thực các quan niệm chính trị quan trọng của họ được nêu ra. Hoặc cần phải nhớ rằng các bài viết tuyên truyền chính trị và bài viết khoa học thường không kết hợp với nhau. Những sai sót kiểu này rất thường xuyên xảy ra trong các tài liệu thứ cấp về Marx. Đó là chưa kể đến sự vắng mặt trong trong các công trình soạn thảo lại tư tưởng của ông.

Các văn bản từ những năm 1840 không thể được trích dẫn một cách bừa bãi cùng với những văn bản từ những năm 1860 và 1870, vì chúng không mang hàm lượng kiến ​​thức khoa học và kinh nghiệm chính trị như nhau. Một số bản thảo Marx chỉ viết cho chính ông, trong khi những bản thảo khác là tài liệu chuẩn bị thực tế cho việc xuất bản sách. Một số đã được Marx sửa lại và thường xuyên cập nhật, trong khi những cuốn khác bị ông bỏ qua vì không có khả năng cập nhật thông tin của chúng (trong danh mục này có Tư bản, Tập III). Một số bài báo có nội dung cân nhắc có thể được coi là sự hoàn thành các tác phẩm của Marx. Tuy nhiên, những bài khác đã được viết nhanh chóng để kiếm tiền và trả tiền nhà. Một số bức thư bao gồm quan điểm xác thực của Marx về các vấn đề được thảo luận. Những lá thư khác chỉ chứa thông tin không quan trọng lắm, bởi vì chúng được gửi đến những người bên ngoài vòng kết nối của Marx, những người mà Marx cần phải ngoại giao. Cuối cùng, có hơn 200 cuốn sổ ghi chép tóm tắt (và đôi khi là bình luận) của tất cả những cuốn sách quan trọng nhất mà Marx đã đọc trong suốt một thời gian dài từ năm 1838 đến năm 1882. Chúng rất cần thiết cho sự hiểu biết về nguồn gốc lý thuyết của ông và của những yếu tố đó ông đã không thể phát triển như mình mong muốn.

2.Lý lịch của một ông già cổ điển vẫn còn nhiều điều để bàn bạc
Nghiên cứu gần đây đã bác bỏ các cách tiếp cận khác nhau làm giảm quan niệm của Marx về xã hội cộng sản đối với sự phát triển vượt trội của lực lượng sản xuất. Đặc biệt, nó cho thấy tầm quan trọng của ông đối với câu hỏi sinh thái: trong nhiều lần lặp đi lặp lại, ông tố cáo thực tế rằng sự mở rộng của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa không chỉ làm gia tăng việc trộm cắp sức lao động của công nhân mà còn cướp đoạt tài nguyên thiên nhiên. Một câu hỏi khác mà Marx rất quan tâm là vấn đề di cư. Ông chỉ ra rằng phong trào cưỡng bức lao động do chủ nghĩa tư bản tạo ra là một thành phần chính của sự bóc lột tư sản và chìa khóa để chống lại điều này là sự đoàn kết giai cấp giữa những người lao động, bất kể nguồn gốc của họ hay bất kỳ sự phân biệt nào giữa lao động địa phương và lao động nhập khẩu.

Hơn nữa, Marx đã tiến hành các cuộc điều tra kỹ lưỡng về các xã hội bên ngoài châu Âu và thể hiện rõ ràng bản thân chống lại sự tàn phá của chủ nghĩa thực dân. Những cân nhắc này đều quá rõ ràng đối với bất kỳ ai đã đọc Marx, mặc dù chủ nghĩa hoài nghi ngày nay đang trở nên phổ biến trong một số lĩnh vực học thuật nhất định.

Chìa khóa đầu tiên và ưu việt để hiểu được nhiều mối quan tâm khác nhau về địa lý trong nghiên cứu của Marx, trong suốt thập kỷ cuối cùng của cuộc đời ông, nằm ở kế hoạch của ông nhằm cung cấp kiến thức phong phú hơn về động lực của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trên phạm vi toàn cầu. Nước Anh từng là lĩnh vực quan sát chính của Tư Bản Tập I; sau khi xuất bản, ông muốn mở rộng điều tra kinh tế xã hội cho hai tập Tư bản vẫn còn đang viết. Chính vì lý do này mà ông quyết định học tiếng Nga vào năm 1870 và sau đó liên tục yêu cầu sách và số liệu thống kê về Nga và Mỹ. Ông tin rằng việc phân tích những chuyển đổi kinh tế của các quốc gia này sẽ rất hữu ích để hiểu được những hình thức có thể có mà chủ nghĩa tư bản có thể phát triển trong các thời kỳ và bối cảnh khác nhau. Yếu tố quan trọng này bị đánh giá thấp trong tài liệu thứ cấp về chủ đề – chủ nghĩa thời thượng ngày nay – ‘Marx và chủ nghĩa châu Âu’.

Một câu hỏi quan trọng khác đối với nghiên cứu của Marx về các xã hội ngoài châu Âu là liệu chủ nghĩa tư bản có phải là điều kiện tiên quyết cần thiết cho sự ra đời của xã hội cộng sản hay không và nó phải phát triển ở cấp độ nào trên trường quốc tế. Quan niệm đa tuyến rõ ràng hơn, mà Marx đã giả định trong những năm cuối đời, đã khiến ông nhìn nhận một cách chăm chú hơn về những đặc thù lịch sử và sự không đồng đều của sự phát triển kinh tế và chính trị ở các quốc gia và bối cảnh xã hội khác nhau. Marx trở nên rất nghi ngờ về sự chuyển giao các phạm trù diễn giải giữa các bối cảnh lịch sử và địa lý hoàn toàn khác nhau, và như ông đã viết, ông cũng nhận ra rằng “các sự kiện có sự giống nhau nổi bật, diễn ra trong các bối cảnh lịch sử khác nhau, dẫn đến các kết quả hoàn toàn khác nhau”. Cách tiếp cận này chắc chắn đã làm tăng thêm những khó khăn mà ông phải đối mặt trong quá trình hoàn thành Tư Bản – vốn đã gập ghềnh của ông và việc viết chậm của nó đã khiến ông chấp nhận rằng công việc lớn của mình sẽ vẫn chưa hoàn thành. Nhưng nó chắc chắn đã mở ra những hy vọng về các cuộc cách mạng mới.

Marx đã đi sâu vào nhiều vấn đề khác, mặc dù thường bị đánh giá thấp, hoặc thậm chí bị bỏ qua, những điều mà hiện tại cực kỳ quan trọng cốt yếu đối với chương trình nghị sự chính trị của thời đại chúng ta. Trong số này có quyền tự do cá nhân trong lĩnh vực kinh tế và chính trị, giải phóng giới, phê phán chủ nghĩa dân tộc, và các hình thức sở hữu tập thể không do nhà nước kiểm soát. Vì vậy, ba mươi năm sau khi bức tường Berlin sụp đổ, người ta mới có thể đọc thấy một Marx rất không giống với nhà lý thuyết theo chủ nghĩa giáo điều, chủ nghĩa kinh tế học và chỉ quan tâm đến mỗi Châu Âu. Người ta có thể tìm thấy trong tác phẩm văn học đồ sộ của Marx một số phát biểu gợi ý rằng sự phát triển của lực lượng sản xuất đang dẫn đến sự giải thể của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Nhưng sẽ là sai lầm nếu quy cho ông ấy bất kỳ ý tưởng nào rằng sự ra đời của chủ nghĩa xã hội là một tất yếu lịch sử. Thật vậy, đối với Marx, khả năng biến đổi xã hội phụ thuộc vào giai cấp công nhân và năng lực của họ, thông qua đấu tranh, để mang lại những biến động xã hội dẫn đến sự ra đời của một hệ thống kinh tế và chính trị thay thế.

3. Sự thay thế cho chủ nghĩa tư bản
Ở khắp Châu Âu, Bắc Mỹ và nhiều khu vực khác trên thế giới, bất ổn kinh tế và chính trị hiện là một đặc điểm dai dẳng của đời sống xã hội đương đại. Toàn cầu hóa, khủng hoảng tài chính, sự gia tăng của các vấn đề sinh thái và đại dịch toàn cầu gần đây, chỉ là một vài trong số những cú sốc tạo ra những căng thẳng và mâu thuẫn của thời đại chúng ta. Lần đầu tiên kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, ngày càng có sự đồng thuận toàn cầu về sự cần thiết phải xem xét lại logic tổ chức thống trị của xã hội đương đại và phát triển các giải pháp kinh tế và chính trị mới.

Ngược lại với phương trình của chủ nghĩa cộng sản với chế độ chuyên chính vô sản, được tán thành trong việc tuyên truyền “chủ nghĩa xã hội thực sự đang tồn tại”, cần phải nhìn lại những suy ngẫm của Marx về xã hội cộng sản. Ông từng định nghĩa nó là ‘hiệp hội của những cá nhân tự do’. Nếu chủ nghĩa cộng sản hướng tới một hình thức xã hội cao hơn, thì chủ nghĩa cộng sản phải thúc đẩy các điều kiện cho ‘sự phát triển đầy đủ và tự do của mọi cá nhân’.

Trong Tư bản, Marx đã bộc lộ tính cách ngoan cố của hệ tư tưởng tư sản. Chủ nghĩa tư bản không phải là một tổ chức xã hội trong đó con người, được bảo vệ bởi các quy phạm pháp luật công bằng, có khả năng bảo đảm công lý và bình đẳng, được hưởng tự do thực sự và sống trong một nền dân chủ hoàn thiện. Trên thực tế, họ bị biến chất thành những đồ vật đơn thuần, có chức năng chính là sản xuất hàng hóa và thu lợi nhuận cho người khác.

Để lật ngược tình trạng này, việc sửa đổi việc phân phối hàng hóa tiêu dùng là chưa đủ. Điều cần thiết là thay đổi căn bản trình độ tài sản sản xuất của xã hội: “người sản xuất chỉ có thể tự do khi họ sở hữu tư liệu sản xuất”. Mô hình xã hội chủ nghĩa mà Marx đã nghĩ đến không cho phép tình trạng nghèo đói nói chung mà hướng tới việc đạt được sự giàu có tập thể hơn và sự thỏa mãn nhu cầu cao hơn.

Tuyển tập này của Marx trình bày một chủ nghĩa Marx theo nhiều cách khác, với quyển sách quen thuộc với các trào lưu thống trị của chủ nghĩa Marx thế kỷ XX. Mục đích kép của nó là góp phần vào một cuộc thảo luận phê phán mới về một số chủ đề cổ điển trong tư tưởng của Marx và phát triển sự phân tích sâu hơn về một số câu hỏi mà cho đến gần đây tương đối ít được chú ý đến. Kết quả là một bộ tuyển tập sẽ là không thể thiếu đối với tất cả các chuyên gia trong lĩnh vực này và điều này cho thấy rằng các phân tích của Marx ngày nay được cho là còn gây được tiếng vang mạnh mẽ hơn so với thời của ông ấy.

 

Người dịch: Sally Mju

Categories
Interviews

Các tác phẩm cuối đời của Marx – Một cuộc phỏng vấn với Marcello Musto

Vào ngày sinh nhật của ông (05/05) , chúng ta hãy kỷ niệm ông già Karl Marx.

Những năm cuối đời của Karl Marx thường bị coi là thời kỳ sa sút về trí tuệ và thể chất. Nhưng ý tưởng của ông vẫn sôi nổi cho đến cuối đời, khi ông giải quyết các câu hỏi chính trị vẫn còn phù hợp với chúng ta ngày nay.

Công việc của Marx trong những năm cuối đời của ông, từ 1881 đến 1883, là một trong những lĩnh vực kém phát triển nhất trong các nghiên cứu về Marx. Sự lãng quên này một phần là do những năm cuối đời của Marx bị bệnh tật khiến ông không thể duy trì hoạt động viết lách thường xuyên của mình – hầu như không có tác phẩm nào được xuất bản trong giai đoạn này.

Vắng mặt những cột mốc đánh dấu công việc trước đó của Marx, từ những tác phẩm triết học ban đầu của ông cho đến những nghiên cứu sau này về kinh tế chính trị, những người viết tiểu sử của Marx từ lâu đã coi những năm cuối cùng của ông là một chương nhỏ được đánh dấu bởi sức khỏe giảm sút và năng lực trí tuệ giảm sút.

Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy đây không phải là toàn bộ câu chuyện và những năm cuối đời của Marx thực sự có thể là một mỏ vàng chứa đầy những hiểu biết mới về tư tưởng của ông. Chủ yếu được chứa trong các bức thư, sổ ghi chép và các “thứ ngoài lề” khác, các tác phẩm cuối đời của Marx miêu tả một người đàn ông, khác xa với những câu chuyện về sự suy tàn, tiếp tục vật lộn với những ý tưởng của riêng mình về chủ nghĩa tư bản như một phương thức sản xuất toàn cầu. Như được gợi ý bởi nghiên cứu muộn màng của ông về cái gọi là “xã hội nguyên thủy”, công xã nông dân Nga thế kỷ 19, và “câu hỏi quốc gia” ở các thuộc địa châu Âu, các bài viết của Marx từ thời kỳ này thực sự bộc lộ tâm trí xoay chuyển những hàm ý trong thế giới thực và sự phức tạp trong tư tưởng của ông, đặc biệt là khi họ liên quan đến sự bành trướng của chủ nghĩa tư bản ra ngoài biên giới châu Âu.

Tư tưởng quá cố của Marx là chủ đề của cuốn sách Những năm cuối cùng của Karl Marx được xuất bản gần đây của Marcello Musto. Ở đó, Musto kết hợp nhuần nhuyễn các chi tiết tiểu sử phong phú và sự tương tác tinh vi với lối viết tự vấn, thường là chín chắn của Marx.

Biên tập viên đóng góp của Jacobin, Nicolas Allen đã nói chuyện với Musto về sự phức tạp của việc nghiên cứu những năm cuối đời của Marx, và về lý do tại sao một số nghi ngờ và ý nghĩa muộn màng của Marx thực tế hữu ích hơn cho chúng ta ngày nay so với một số khẳng định ban đầu tự tin hơn của ông.

NA : “Marx quá cố” mà bạn viết về, đại khái bao gồm ba năm cuối cùng của cuộc đời ông vào những năm 1880, thường được coi là một suy nghĩ để lại sau cùng cho những người theo chủ nghĩa Marx và các học giả nghiên cứu về Marx. Ngoài thực tế là Marx đã không xuất bản bất kỳ tác phẩm lớn nào trong những năm cuối cùng của mình, tại sao bạn nghĩ rằng thời kỳ này ít được chú ý hơn đáng kể?

MM: Tất cả các tiểu sử trí thức của Marx được xuất bản cho đến ngày nay đều rất ít chú ý đến thập kỷ cuối cùng của cuộc đời ông, thường dành không quá vài trang cho hoạt động của ông sau khi Hiệp hội Nam giới Lao động Quốc tế kết thúc năm 1872. Không phải ngẫu nhiên, những học giả này gần như luôn sử dụng tiêu đề chung chung là “thập kỷ trước” cho những phần (rất ngắn) này trong sách của họ. Mặc dù mối quan tâm hạn chế này là điều dễ hiểu đối với các học giả như Franz Mehring (1846–1919), Karl Vorländer (1860–1928), và David Riazanov (1870–1938), người đã viết tiểu sử về Marx giữa hai cuộc chiến tranh thế giới và chỉ có thể tập trung vào một số lượng bản thảo chưa được xuất bản hạn chế, còn đối với những người đến sau thời đại hỗn loạn đó thì vấn đề phức tạp hơn.

Hai trong số những tác phẩm nổi tiếng nhất của Marx – Bản thảo Kinh tế và Triết học năm 1844 và Tư tưởng Đức (1845–46), cả hai đều còn rất lâu mới được hoàn thành – đã được xuất bản vào năm 1932 và chỉ bắt đầu được lưu hành vào nửa sau của những năm 1940. Khi Chiến tranh thế giới thứ hai nhường chỗ cho cảm giác đau khổ sâu sắc do sự man rợ của chủ nghĩa Quốc xã, trong một môi trường mà các triết lý như chủ nghĩa hiện sinh trở nên phổ biến, chủ đề về tình trạng của cá nhân trong xã hội trở nên nổi bật và tạo điều kiện hoàn hảo cho mối quan tâm ngày càng tăng đó và không màn đến Marx. Trong các tư tưởng triết học của Marx, chẳng hạn như sự tha hóa và sự tồn tại giống loài. Các tiểu sử của Marx được xuất bản trong thời kỳ này, cũng giống như hầu hết các tập sách học thuật xuất bản từ giới hàn lâm, phản ánh chủ nghĩa nhiệt thành này và có sức nặng không đáng có đối với các tác phẩm thời trẻ của ông. Nhiều cuốn sách tuyên bố giới thiệu cho độc giả toàn bộ tư tưởng của Marx, trong những năm 1960 và những năm 1970, chủ yếu tập trung vào giai đoạn 1843–48, khi Marx, tại thời điểm xuất bản Tuyên ngôn Đảng Cộng Sản (1848), mới ba mươi tuổi.

Trong bối cảnh này, không chỉ thập kỷ cuối cùng của cuộc đời Marx được coi là một suy nghĩ sau, mà bản thân Tư bản cũng bị xếp xuống vị trí thứ yếu. Nhà xã hội học tự do Raymond Aron đã mô tả một cách hoàn hảo thái độ này trong cuốn sách D’une Sainte Famille à l’autre: Essais sur les marxismes Imaginaires (1969), nơi ông chế nhạo những người theo chủ nghĩa Marx ở Paris, những người đã lướt qua Tư bản, kiệt tác của ông và thành quả của rất nhiều công trình nhiều năm, được xuất bản năm 1867, và vẫn bị thu hút bởi sự mù mờ và không hoàn chỉnh của các Bản thảo Kinh tế và Triết học năm 1844.

Chúng ta có thể nói rằng huyền thoại về “Marx thời trẻ” – cũng được Louis Althusser và những người cho rằng tuổi trẻ của Marx không thể được coi là một phần của chủ nghĩa Marx – đã là một trong những hiểu lầm chính trong lịch sử nghiên cứu về Marx. Marx đã không xuất bản bất kỳ tác phẩm nào mà ông cho là “lớn” trong nửa đầu những năm 1840. Ví dụ, người ta phải đọc các bài diễn văn và nghị quyết của Marx cho Hiệp hội những người lao động quốc tế nếu chúng ta muốn hiểu tư tưởng chính trị của ông ấy, chứ không phải các bài báo năm 1844 xuất hiện trong Niên giám Đức-Pháp. Và ngay cả khi chúng ta phân tích các bản thảo chưa hoàn chỉnh của ông, Grundrisse (1857–58) hay Các lý thuyết về giá trị thặng dư (1862–63), đối với ông, những bản thảo này còn có ý nghĩa hơn nhiều so với việc phê bình chủ nghĩa tân Hegel ở Đức, vào năm 1846. Xu hướng nhấn mạnh quá mức vào các tác phẩm thời kỳ đầu của ông không thay đổi nhiều kể từ khi Bức tường Berlin sụp đổ. Các tiểu sử gần đây hơn – mặc dù đã xuất bản các bản thảo mới trong Marx-Engels-Gesamtausgabe (MEGA), ấn bản lịch sử-phê phán các tác phẩm hoàn chỉnh của Marx và Friedrich Engels (1820–1895) – coi thường giai đoạn này giống như trước đây.

Một lý do khác cho sự lãng quên này là tính phức tạp cao của hầu hết các nghiên cứu do Marx tiến hành trong giai đoạn cuối cùng của cuộc đời ông. Viết về sinh viên trẻ của Cánh tả Hegel dễ dàng hơn nhiều so với việc cố gắng vượt qua mớ phức tạp của các bản thảo đa ngôn ngữ và sở thích trí tuệ của những năm đầu thập niên 1880, và điều này có thể đã cản trở sự hiểu biết chặt chẽ hơn về những thành tựu quan trọng mà Marx đạt được. Suy nghĩ sai lầm rằng ông đã từ bỏ ý định tiếp tục công việc của mình và coi mười năm cuối đời là “cơn hấp hối chậm chạp”, quá nhiều nhà viết tiểu sử và học giả về Marx đã không tìm hiểu sâu hơn những gì ông thực sự đã làm trong thời kỳ đó.

Trong bộ phim gần đây Miss Marx, có một cảnh ngay sau đám tang của Marx cho thấy Friedrich Engels và Eleanor, con gái út của Marx, đang sàng lọc các giấy tờ và bản thảo trong nghiên cứu của Marx. Engels kiểm tra một bài báo và đưa ra nhận xét về mối quan tâm muộn màng của Marx đối với phương trình vi phân và toán học. Những năm cuối cùng của Karl Marx dường như tạo ấn tượng rằng, trong những năm cuối cùng của ông, phạm vi mối quan tâm của Marx đặc biệt rộng lớn. Có sợi dây hướng dẫn nào kết hợp mối bận tâm này với các chủ đề đa dạng như nhân học, toán học, lịch sử cổ đại và giới tính không?

Không lâu trước khi qua đời, Marx yêu cầu con gái Eleanor nhắc Engels “làm gì đó” với những bản thảo chưa hoàn thành của ông. Như đã biết, trong mười hai năm sống sót sau Marx, Engels đã đảm nhận nhiệm vụ to lớn là gửi in các tập II và III của Tư bản mà người bạn của ông đã làm việc liên tục từ giữa những năm 1860 đến 1881 nhưng không hoàn thành. Các văn bản khác do chính Engels viết sau khi Marx qua đời năm 1883 đã gián tiếp thực hiện di nguyện của ông và có liên quan chặt chẽ đến các cuộc điều tra mà ông đã thực hiện trong những năm cuối đời. Ví dụ, Nguồn gốc của Gia đình, Sở hữu Tư nhân và Nhà nước (1884) được tác giả của nó gọi là “việc thực hiện một yêu cầu” và được truyền cảm hứng từ nghiên cứu của Marx về nhân học, đặc biệt bởi những đoạn văn mà ông đã sao chép vào năm 1881, từ Hiệp hội Cổ đại của Lewis Henry Morgan (1877) và bằng các nhận xét, ông đã thêm vào phần tóm tắt của cuốn sách này.

Một lý do khác cho sự lãng quên này là tính phức tạp cao của hầu hết các nghiên cứu do Marx tiến hành trong giai đoạn cuối cùng của cuộc đời ông.

Không chỉ có một chủ đề được đưa ra trong những năm nghiên cứu cuối cùng của Marx. Một số nghiên cứu của ông chỉ đơn giản nảy sinh từ những khám phá khoa học gần đây mà ông mong muốn được cập nhật, hoặc từ những sự kiện chính trị mà ông cho là quan trọng. Trước đây Marx đã biết rằng mức độ giải phóng chung trong một xã hội phụ thuộc vào mức độ giải phóng của phụ nữ, nhưng các nghiên cứu nhân học được thực hiện vào những năm 1880 đã cho ông cơ hội để phân tích sâu hơn về sự áp bức giới. Marx dành ít thời gian hơn cho các vấn đề sinh thái so với hai thập kỷ trước, nhưng mặt khác, ông lại một lần nữa đắm mình vào các chủ đề lịch sử. Giữa mùa thu năm 1879 và mùa hè năm 1880, ông điền vào một cuốn sổ có tựa đề Ghi chú về lịch sử Ấn Độ (664–1858), và giữa mùa thu năm 1881 và mùa đông năm 1882, ông đã làm việc chăm chú vào cái gọi là Trích yếu thời gian, một dòng thời gian được chú thích theo từng năm của 550 trang được viết bằng chữ viết tay thậm chí còn nhỏ hơn bình thường. Chúng bao gồm tóm tắt các sự kiện trên thế giới, từ thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên đến Chiến tranh Ba mươi năm vào năm 1648, tóm tắt nguyên nhân và các đặc điểm nổi bật của chúng.

Có thể Marx muốn kiểm tra xem các quan niệm của ông có được xác lập đúng đắn hay không trước những phát triển chính trị, quân sự, kinh tế và công nghệ lớn trong quá khứ. Trong mọi trường hợp, người ta phải nhớ rằng, khi Marx tiến hành công việc này, ông ấy đã nhận thức rõ rằng tình trạng sức khỏe yếu ớt của mình đã ngăn cản ông ấy thực hiện một nỗ lực cuối cùng để hoàn thành Tập II của Tư bản. Hy vọng của ômh ấy là thực hiện tất cả những chỉnh sửa cần thiết để chuẩn bị một ấn bản thứ ba được sửa đổi bằng tiếng Đức của Tập I, nhưng cuối cùng, ông ấy thậm chí không còn đủ sức để làm điều đó.

Tuy nhiên, tôi sẽ không nói rằng nghiên cứu mà ông thực hiện trong những năm cuối của mình rộng hơn bình thường. Có lẽ bề rộng của các cuộc điều tra của ông rõ ràng hơn trong thời kỳ này bởi vì chúng không được tiến hành song song với việc viết bất kỳ cuốn sách hoặc chuẩn bị bản thảo quan trọng nào. Nhưng những đoạn trích dài hàng nghìn trang được Marx viết bằng tám thứ tiếng, từ khi còn là sinh viên đại học, từ các tác phẩm triết học, nghệ thuật, lịch sử, tôn giáo, chính trị, luật, văn học, lịch sử, kinh tế chính trị, quan hệ quốc tế, công nghệ, toán học , sinh lý học, địa chất học, khoáng vật học, nông học, nhân học, hóa học và vật lý học, minh chứng cho sự khao khát vĩnh viễn của ông ấy đối với kiến ​​thức trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau. Điều có thể gây ngạc nhiên là Marx không thể từ bỏ thói quen này ngay cả khi thể lực của ông suy yếu đáng kể. Sự tò mò về trí tuệ, cùng với tinh thần tự phê phán của ông , đã chiến thắng cách quản lý công việc tập trung và “sáng suốt” hơn.

Nhưng những ý tưởng về “những gì đáng lẽ Marx phải làm” thường là kết quả của ước muốn xoắn xuýt của những người muốn ông trở thành một cá nhân không làm gì khác ngoài việc viết Tư Bản – thậm chí không để ông tự bảo vệ mình khỏi những tranh cãi chính trị mà ông đã từng thêu dệt. Ngay cả khi ông từng tự định nghĩa mình là “một cỗ máy, bị kết án là ngấu nghiến sách và sau đó ném chúng, dưới hình dạng đã thay đổi, vào hố sâu của lịch sử,” Marx vẫn là một con người. Chẳng hạn, niềm yêu thích của ông đối với toán học và phép tính vi phân, bắt đầu như một sự kích thích trí tuệ khi ông tìm kiếm một phương pháp phân tích xã hội, nhưng đã trở thành một không gian lố bịch, một nơi ẩn náu vào những thời điểm khó khăn cá nhân lớn, “một nghề để duy trì sự tĩnh lặng của tâm trí , ”Như ông ấy thường nói với Engels.

Trong phạm vi đã có những nghiên cứu về các tác phẩm quá cố của Marx, họ có xu hướng tập trung vào nghiên cứu của ông về các xã hội ngoài Châu Âu. Bằng cách nhận ra rằng có những con đường dẫn đến sự phát triển bên cạnh “mô hình phương Tây”, liệu có công bằng khi nói, như một số người khẳng định, rằng đây là Marx đã lật lại một chiếc lá mới, tức là một Marx “phi Trung tâm”? Hay chính xác hơn khi nói rằng đây là sự thừa nhận của Marx rằng công trình của ông không bao giờ có ý định được áp dụng mà không chú ý đến thực tế cụ thể của các xã hội lịch sử khác nhau?

Chìa khóa đầu tiên và ưu việt để hiểu được nhiều mối quan tâm khác nhau về địa lý trong nghiên cứu của Marx, trong suốt thập kỷ cuối cùng của cuộc đời ông, nằm ở bản kế hoạch của ông nhằm cung cấp các nghiên cứu phong phú hơn về động lực của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trên phạm vi toàn cầu. Nước Anh từng là lĩnh vực quan sát chính của Tư Bản, Tập I; sau khi xuất bản, ông muốn mở rộng các cuộc điều tra kinh tế xã hội cho hai tập Tư bản vẫn còn được viết. Chính vì lý do này mà ông quyết định học tiếng Nga vào năm 1870 và sau đó liên tục yêu cầu sách và số liệu thống kê về Nga và Mỹ. Ông tin rằng việc phân tích những chuyển đổi kinh tế của các quốc gia này sẽ rất hữu ích để hiểu được những hình thức có thể có mà chủ nghĩa tư bản có thể phát triển trong các giai đoạn và bối cảnh khác nhau. Yếu tố quan trọng này bị đánh giá thấp trong các tài liệu thứ cấp về chủ đề thời thượng ngày nay là “Marx và chủ nghĩa Châu Âu”.

Một câu hỏi quan trọng khác đối với nghiên cứu của Marx về các xã hội ngoài châu Âu là liệu chủ nghĩa tư bản có phải là điều kiện tiên quyết cần thiết cho sự ra đời của xã hội cộng sản hay không và nó phải phát triển ở cấp độ nào trên phạm vi quốc tế. Quan niệm đa tuyến rõ ràng hơn mà Marx đã giả định trong những năm cuối đời khiến ông quan tâm nhiều hơn đến những đặc thù lịch sử và sự không đồng đều của sự phát triển kinh tế và chính trị ở các quốc gia và bối cảnh xã hội khác nhau. Marx trở nên rất nghi ngờ về sự chuyển giao các phạm trù diễn giải giữa các bối cảnh lịch sử và địa lý hoàn toàn khác nhau, và như ông đã viết, ông cũng nhận ra rằng “các sự kiện có sự giống nhau nổi bật, diễn ra trong các bối cảnh lịch sử khác nhau, dẫn đến các kết quả hoàn toàn khác biệt”. Cách tiếp cận này chắc chắn đã làm tăng thêm những khó khăn mà ông phải đối mặt trong quá trình hoàn thành khối lượng Tư Bản chưa hoàn thành vốn đã gập ghềnh của ông và góp phần vào việc chậm chấp nhận rằng công việc lớn của ông sẽ vẫn chưa hoàn thành. Nhưng nó chắc chắn đã mở ra những hy vọng cách mạng mới.

Trái ngược với những gì một số tác giả tin tưởng một cách ngây thơ, Marx không đột nhiên phát hiện ra rằng ông đã theo chủ nghĩa Châu Âu và dành sự quan tâm của mình cho các môn học mới vì ông cảm thấy cần phải điều chỉnh lại quan điểm chính trị của mình. Ông luôn là “công dân của thế giới” như ông thường gọi mình, và đã không ngừng cố gắng phân tích những thay đổi về kinh tế và xã hội trong tác động toàn cầu của chúng. Như người ta đã lập luận, giống như bất kỳ nhà tư tưởng nào khác ở cùng cấp độ của mình, Marx nhận thức được sự vượt trội của Châu Âu hiện đại so với các lục địa khác trên thế giới, về sản xuất công nghiệp và tổ chức xã hội, nhưng ông không bao giờ coi thực tế ngẫu nhiên này là cần thiết hoặc là yếu tố vĩnh cữu. Và, tất nhiên, ông luôn là một kẻ thù rực lửa của chủ nghĩa thực dân. Những cân nhắc này đều quá rõ ràng đối với bất kỳ ai đã đọc Marx.

NA: Một trong những chương trọng tâm của Những năm cuối cùng của Karl Marx đề cập đến mối quan hệ của Marx với Nga. Như bạn cho thấy, Marx đã tham gia vào một cuộc đối thoại rất căng thẳng với các bộ phận khác nhau của cánh tả Nga, đặc biệt là xung quanh việc họ tiếp nhận tập đầu tiên của Tư bản. Điểm chính của những cuộc tranh luận đó là gì?

 

MM: Trong nhiều năm, Marx đã xác định Nga là một trong những trở ngại chính cho quá trình giải phóng giai cấp công nhân. Ông nhấn mạnh nhiều lần rằng sự phát triển kinh tế chậm chạp và chế độ chính trị chuyên chế của nó đã giúp biến đế chế Nga Hoàng trở thành hậu phương trước của phản cách mạng. Nhưng trong những năm cuối đời, ông bắt đầu có cái nhìn khác về nước Nga. Ông nhận ra một số điều kiện có thể cho một sự chuyển đổi xã hội lớn sau khi chế độ nông nô bị bãi bỏ vào năm 1861. Đối với Marx, Nga dường như có nhiều khả năng tạo ra một cuộc cách mạng hơn Anh, nơi mà chủ nghĩa tư bản đã tạo ra số lượng công nhân nhà máy lớn nhất trên thế giới, nhưng lại là nơi lao động phong trào, được hưởng các điều kiện sống tốt hơn, một phần dựa trên sự khai thác thuộc địa, đã trở nên yếu hơn và chịu ảnh hưởng tiêu cực của chủ nghĩa cải cách công đoàn.

Các cuộc đối thoại của Marx với các nhà cách mạng Nga đều mang tính trí tuệ và chính trị. Trong nửa đầu những năm 1870, ông đã làm quen với văn học phê phán chủ yếu về xã hội Nga và dành sự quan tâm đặc biệt cho tác phẩm của nhà triết học xã hội chủ nghĩa Nikolai Chernyshevsky (1828–1889). Ông tin rằng một hiện tượng xã hội nhất định đã đạt đến trình độ phát triển cao ở các quốc gia tiên tiến nhất có thể lan truyền rất nhanh chóng giữa các dân tộc khác và đi lên từ cấp độ thấp hơn thẳng lên cấp độ cao hơn, vượt qua các thời điểm trung gian. Điều này đã mang lại cho Marx nhiều thức ăn cho tư tưởng khi xem xét lại quan niệm duy vật của ông về lịch sử. Từ lâu, ông đã nhận thức được rằng lược đồ diễn tiến tuyến tính của các phương thức sản xuất tư sản Á Đông, cổ đại, phong kiến ​​và hiện đại, mà ông đã rút ra trong lời nói đầu cho Góp phần phê phán kinh tế chính trị (1859), hoàn toàn không đủ cho sự hiểu biết về sự vận động của lịch sử, và rằng thực sự nên tránh xa bất kỳ triết lý nào của lịch sử. Ông không còn có thể quan niệm sự kế thừa của các phương thức sản xuất trong quá trình lịch sử như một chuỗi cố định của các giai đoạn được xác định trước.

Marx cũng nhân cơ hội thảo luận với các đồng chí thuộc các khuynh hướng cách mạng khác nhau ở Nga. Ông đánh giá cao đặc điểm cơ bản của hoạt động chính trị của chủ nghĩa dân túy Nga – lúc đó là phong trào cánh tả, chống tư bản – đặc biệt là vì nó không dùng đến sự phát triển mạnh mẽ của siêu cách mạng vô nghĩa hay những sự khái quát phản tác dụng. Marx đánh giá mức độ phù hợp của các tổ chức xã hội chủ nghĩa tồn tại ở Nga bằng tính cách thực dụng của họ, chứ không phải bằng tuyên bố trung thành với các lý thuyết của chính ông. Trên thực tế, ông nhận thấy rằng những người tự xưng là “Những người theo chủ nghĩa Marx” thường là những người thuyết phục nhiều nhất. Việc tiếp xúc với các lý thuyết và hoạt động chính trị của những người theo chủ nghĩa Dân túy Nga – cũng như với các Cộng đồng Paris một thập kỷ trước đó – đã giúp ông linh hoạt hơn trong việc phân tích sự gián đoạn của các sự kiện cách mạng và các lực lượng chủ quan đã định hình chúng. Nó đã đưa ông đến gần hơn với một chủ nghĩa quốc tế thực sự trên phạm vi toàn cầu.

Chủ đề trọng tâm của các cuộc đối thoại và trao đổi mà Marx đã có với nhiều nhân vật của cánh tả Nga là vấn đề rất phức tạp của sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, có ý nghĩa chính trị và lý luận cốt yếu. Khó khăn của cuộc thảo luận này cũng được chứng minh bằng sự lựa chọn cuối cùng của Marx là không gửi một bức thư sâu sắc, trong đó ông đã phê phán một số cách hiểu sai về Tư bản cho tạp chí Otechestvennye Zapiski, hoặc để trả lời “câu hỏi về sự sống và cái chết” của Vera Zasulich về tương lai của xã nông thôn (obshchina) chỉ với một văn bản ngắn gọn, thận trọng và không dài hơn mà ông đã say mê viết đi viết lại qua ba bản thảo chuẩn bị.

NA: Thư từ của Marx với nhà xã hội chủ nghĩa Nga Vera Zasulich là chủ đề được rất nhiều người quan tâm ngày nay. Ở đó, Marx gợi ý rằng công xã nông thôn Nga có thể có khả năng tiếp nhận những tiến bộ mới nhất của xã hội tư bản – đặc biệt là công nghệ – mà không cần phải trải qua những biến động xã hội có sức tàn phá khủng khiếp đối với tầng lớp nông dân Tây Âu. Bạn có thể giải thích chi tiết hơn một chút về tư duy đã kết luận của Marx không?

MM: Bởi một sự tình cờ ngẫu nhiên, bức thư của Zasulich đến được với Marx cũng giống như sự quan tâm của ông đối với các hình thức cộng đồng cổ xưa, đã được đào sâu vào năm 1879 thông qua nghiên cứu công trình của nhà xã hội học Maksim Kovalevsky, khiến ông chú ý hơn đến những khám phá gần đây nhất của các nhà nhân học trong giai đoạn của ông ấy. Lý thuyết và thực hành đã đưa ông đến cùng một nơi. Dựa trên những ý tưởng do nhà nhân học Morgan đề xuất, ông viết rằng chủ nghĩa tư bản có thể được thay thế bằng một hình thức sản xuất tập thể cổ xưa cao hơn.

Tuyên bố không rõ ràng này cần ít nhất hai lần làm rõ.

Đầu tiên, nhờ những gì học được từ Chernyshevsky, Marx cho rằng Nga không thể lặp lại một cách phiến diện tất cả các giai đoạn lịch sử của Anh và các nước Tây Âu khác. Về nguyên tắc, quá trình chuyển đổi xã hội chủ nghĩa theo chủ nghĩa tư bản có thể xảy ra nếu không có sự thông qua chủ nghĩa tư bản cần thiết. Nhưng điều này không có nghĩa là Marx đã thay đổi nhận định phê phán của mình về công xã nông thôn ở Nga, hay ông tin rằng những nước mà chủ nghĩa tư bản vẫn còn kém phát triển gần với cách mạng hơn những nước có nền sản xuất phát triển tiên tiến hơn. Ông không đột nhiên tin rằng các công xã nông thôn cổ xưa là một địa điểm giải phóng cho cá nhân tiên tiến hơn các quan hệ xã hội tồn tại dưới chế độ tư bản.

Vào cuối cuộc đời của mình, Marx đã bộc lộ một sự cởi mở hơn bao giờ hết về mặt lý thuyết, giúp ông có thể xem xét những con đường khả thi khác để đi đến chủ nghĩa xã hội mà trước đây ông chưa bao giờ thực hiện một cách nghiêm túc.

Thứ hai, phân tích của ông về sự biến đổi tiến bộ có thể có của obshchina không có nghĩa là được nâng lên thành một mô hình tổng quát hơn. Đó là một phân tích cụ thể về một tập thể sản xuất cụ thể vào một thời điểm lịch sử chính xác. Nói cách khác, Marx đã bộc lộ tính linh hoạt của lý thuyết và sự thiếu khoa học mà nhiều nhà Marxist sau ông đã không chứng minh được. Vào cuối đời, Marx đã bộc lộ sự cởi mở hơn bao giờ hết về mặt lý thuyết, điều này giúp ông có thể xem xét những con đường khả thi khác dẫn đến chủ nghĩa xã hội mà trước đây ông chưa bao giờ coi trọng hoặc trước đây coi là không thể đạt được.

Sự nghi ngờ của Marx được thay thế bằng sự tin chắc rằng chủ nghĩa tư bản là một giai đoạn không thể tránh khỏi đối với sự phát triển kinh tế ở mọi quốc gia và điều kiện lịch sử. Mối quan tâm mới xuất hiện ngày nay đối với những cân nhắc mà Marx chưa bao giờ gửi đến Zasulich, và đối với những ý tưởng tương tự khác được thể hiện rõ ràng hơn trong những năm cuối đời của ông, nằm ở một quan niệm về xã hội hậu tư bản chủ nghĩa khác biệt với phương trình của chủ nghĩa xã hội với lực lượng sản xuất – một quan niệm liên quan đến âm hưởng chủ nghĩa dân tộc và sự đồng cảm với chủ nghĩa thực dân, vốn đã tự khẳng định mình trong Quốc tế thứ hai và các đảng dân chủ xã hội. Các ý tưởng của Marx cũng khác rất nhiều so với “phương pháp khoa học” được cho là “phương pháp khoa học” của cơ sở phân tích xã hội ở Liên Xô và các nước ảnh hưởng Liên Xô.

Mặc dù những cuộc đấu tranh về sức khỏe của Marx đã được biết đến nhiều, nhưng bạn vẫn thấy đau lòng khi đọc chương cuối cùng của Những năm cuối cùng của Karl Marx, nơi bạn ghi lại tình trạng xấu dần đi của ông ấy. Tiểu sử trí thức của Marx đã chỉ ra một cách đúng đắn rằng sự đánh giá đầy đủ về Marx cần phải kết nối cuộc đời và hoạt động chính trị của ông với cơ thể tư tưởng của ông; nhưng còn giai đoạn sau này, khi Marx phần lớn không hoạt động do bệnh tật thì sao? Là một người viết tiểu sử trí thức, bạn tiếp cận thời kỳ đó như thế nào?

MM: Một trong những học giả giỏi nhất về Marx từ trước đến nay, Maximilien Rubel (1905–1996), tác giả của cuốn sách Karl Marx: essai de biographie Artificialuelle (1957), đã lập luận rằng, để có thể viết về Marx, người ta phải có một chút kinh nghiệm của một triết gia, một nhà sử học, một nhà kinh tế học, và một nhà xã hội học đồng thời. Tôi muốn nói thêm rằng, bằng cách viết tiểu sử của Marx, người ta cũng học được rất nhiều điều về y học. Trong suốt cuộc đời trưởng thành của mình, Marx đã giải quyết một số vấn đề về sức khỏe. Dài nhất trong số đó là một căn bệnh nhiễm trùng da khó chịu đã đi cùng ông trong suốt quá trình viết Tư Bản và biến chứng thành các ổ áp xe và nhọt nghiêm trọng, suy nhược trên các bộ phận khác nhau của cơ thể. Chính vì lý do đó, khi Marx hoàn thành cuốn sách Magnum opus [Kiệt tác] của mình, ông ấy đã viết: “Tôi hy vọng giai cấp tư sản sẽ nhớ đến những lời ăn cắp vặt của tôi cho đến khi họ chết!”

Hai năm cuối đời ông đặc biệt khó khăn. Marx rất đau buồn vì mất vợ và con gái lớn, và ông bị viêm phế quản mãn tính thường phát triển thành viêm màng phổi nặng. Ông ấy đã vật lộn vô ích để tìm ra chỗ có thời tiết có thể cung cấp điều kiện tốt nhất để ông ấy khỏe lại, và ông ấy đã đi du lịch, tất cả một mình, ở Anh, Pháp và thậm chí cả Algeria, nơi ông ấy phải trải qua một thời gian dài điều trị phức tạp. Khía cạnh thú vị nhất của phần này trong tiểu sử của Marx là sự khôn ngoan, luôn đi kèm với sự tự mỉa mai, mà ông đã thể hiện để đối phó với sự yếu ớt của cơ thể mình. Những bức thư mà ông viết cho các con gái của mình và cho Engels, khi ông cảm thấy rằng nó đã gần đi đến cuối con đường, càng cho thấy rõ khía cạnh thân thiết nhất của ông. Chúng tiết lộ tầm quan trọng của cái mà ông gọi là “thế giới vi mô”, bắt đầu từ niềm đam mê sống còn mà ông dành cho các cháu của mình. Chúng bao gồm những cân nhắc của một người đàn ông đã trải qua một thời gian tồn tại lâu dài và mãnh liệt và đã đi đến đánh giá tất cả các khía cạnh của nó.

Người viết tiểu sử phải kể lại những đau khổ của lĩnh vực riêng tư, đặc biệt là khi chúng có liên quan để hiểu rõ hơn những khó khăn trong quá trình viết một cuốn sách, hoặc lý do tại sao bản thảo vẫn chưa hoàn thành. Nhưng họ cũng phải biết điểm dừng, và phải tránh nhìn một cách vô kỷ luật vào những việc riêng tư.

NA: Vì vậy, phần lớn tư tưởng muộn màng của Marx được chứa đựng trong các bức thư và sổ tay. Liệu chúng ta có nên xếp những bài viết này giống như những bài viết hoàn thiện hơn của ông ấy không? Khi bạn tranh luận rằng văn bản của Marx “về cơ bản là chưa hoàn thiện”, bạn có nghĩ đến điều này không?

MM: Tư bản vẫn chưa hoàn thành vì cuộc sống nghèo khó mà Marx đã sống trong hai thập kỷ và vì sức khỏe liên tục của ông liên quan đến những lo lắng hàng ngày. Không cần phải nói, nhiệm vụ mà ông đã tự đặt ra – hiểu rõ phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ở mức trung bình lý tưởng và mô tả các khuynh hướng phát triển chung của nó – thật khó đạt được. Nhưng Tư Bản không phải là dự án duy nhất vẫn chưa hoàn thành. Sự tự phê phán không thương tiếc của Marx đã làm tăng thêm khó khăn cho nhiều công việc của ông, và lượng lớn thời gian mà ông dành cho nhiều dự án mà ông muốn xuất bản là do sự nghiêm khắc đến tột độ mà ông phải chịu đựng trong tất cả những suy nghĩ của mình.

Khoảng thời gian lớn mà Marx dành cho nhiều dự án mà ông muốn xuất bản là do ông phải chịu mọi suy nghĩ rất khắt khe.

Khi còn trẻ, Marx nổi tiếng với những người bạn đại học vì sự tỉ mỉ của mình. Có những câu chuyện mô tả ông như một người nào đó đã từ chối viết một câu nếu ông không thể chứng minh điều đó bằng mười cách khác nhau. Đây là lý do tại sao học giả trẻ tuổi sung mãn nhất trong Cánh tả Hegel vẫn xuất bản ít hơn nhiều học giả khác. Niềm tin của Marx rằng thông tin của ông không đủ và các phán đoán của ông chưa chín chắn, đã ngăn cản ông xuất bản các bài viết còn ở dạng phác thảo hoặc rời rạc. Nhưng đây cũng là lý do tại sao ghi chú của ông ấy cực kỳ hữu ích và nên được coi là một phần không thể thiếu trong oeuvre [tác phẩm] của ông ấy. Nhiều lao động không ngừng của ông đã mang lại những hệ quả lý thuyết phi thường cho tương lai.

Điều này không có nghĩa là những văn bản chưa hoàn chỉnh của ông ấy có thể có cùng trọng lượng với những văn bản đã được xuất bản. Tôi sẽ phân biệt năm loại tác phẩm: các tác phẩm đã xuất bản, các bản thảo chuẩn bị của chúng, các bài báo, thư từ và sổ ghi chép các đoạn trích. Nhưng sự khác biệt cũng phải được thực hiện trong các loại này. Một số văn bản đã xuất bản của Marx không nên được coi là lời cuối cùng của ông về các vấn đề hiện tại. Ví dụ, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản được Engels và Marx coi như một văn kiện lịch sử từ thời trẻ của họ chứ không phải là văn bản xác thực trong đó các quan niệm chính trị chính của họ được nêu ra. Hoặc cần phải nhớ rằng các bài viết tuyên truyền chính trị và các bài viết khoa học thường không kết hợp với nhau.

Thật không may, những sai sót kiểu này rất thường xuyên xảy ra trong các tài liệu thứ cấp về Marx. Đó là chưa kể đến sự vắng mặt của chiều thời gian trong nhiều công trình tái tạo lại tư tưởng của ông. Các văn bản từ những năm 1840 không thể được trích dẫn một cách bừa bãi cùng với những văn bản từ những năm 1860 và 1870, vì chúng không có trọng lượng như nhau về kiến ​​thức khoa học và kinh nghiệm chính trị. Một số bản thảo do Marx chỉ viết cho chính ông, trong khi những bản thảo khác là tài liệu chuẩn bị thực tế để xuất bản sách. Một số đã được Marx sửa đổi và thường xuyên cập nhật, trong khi những cuốn khác bị ông bỏ rơi mà không có khả năng cập nhật chúng (trong danh mục này có Tập III của Tư Bản). Một số bài báo có nội dung cân nhắc có thể được coi là sự hoàn thành các tác phẩm của Marx. Tuy nhiên, có những bài đã được viết nhanh chóng để huy động tiền để trả tiền thuê nhà. Một số bức thư bao gồm quan điểm xác thực của Marx về các vấn đề được thảo luận. Những bài báo nhanh chỉ chứa một phiên bản nhẹ nhàng, bởi vì chúng được gửi đến những người bên ngoài vòng kết nối của Marx, những người mà đôi khi cần phải thể hiện bản thân bằng ngoại giao.

Vì tất cả những lý do này, rõ ràng là một kiến ​​thức tốt về cuộc đời của Marx là không thể thiếu để hiểu đúng những ý tưởng của ông. Cuối cùng, có hơn hai trăm cuốn sổ ghi chép tóm tắt (và đôi khi là bình luận) của tất cả những cuốn sách quan trọng nhất mà Marx đã đọc trong suốt một thời gian dài từ năm 1838 đến năm 1882. Chúng rất cần thiết cho sự hiểu biết về nguồn gốc lý thuyết của ông và của những yếu tố đó ông ấy đã không thể phát triển như ông ấy mong muốn.

Những ý tưởng được Marx hình thành trong những năm cuối đời của ông chủ yếu được thu thập trong những cuốn sổ ghi chép này. Chúng chắc chắn rất khó đọc, nhưng chúng cho chúng ta tiếp cận với một kho tàng vô cùng quý giá: không chỉ nghiên cứu mà Marx đã hoàn thành trước khi qua đời, mà còn cả những câu hỏi mà ông đã tự hỏi. Một số nghi ngờ của ông có thể hữu ích hơn cho chúng ta ngày nay hơn là một số điều chắc chắn của ông.

Marcello Musto là tác giả của Another Marx: Early Manuscript to the International (2018) và The Last Years of Karl Marx: Biography (2020). Trong số các cuốn sách đã được biên tập của ông có Sự phục hưng của Marx: Các khái niệm chính và cách diễn giải mới (2020).

 

Người dịch: Sally Mju

Categories
Journalism

150 năm của nhà tư tưởng Rosa Luxemburg

Ngày 05/03 , một trăm năm mươi năm trước, nhà tư tưởng và Marxist người Ba Lan Rosa Luxemburg đã được sinh ra. Không nghi ngờ gì nữa, bà là một trong những nhân vật cao quý nhất trong toàn bộ lịch sử của phong trào xã hội chủ nghĩa.

Vào tháng 8 năm 1893, khi người chủ trì kêu gọi bà phát biểu tại một phiên họp trong Đại hội Zurich của Quốc tế thứ hai, Rosa Luxemburg đã tiến đến không do dự, bà vượt qua đám đông đại biểu và các nhà hoạt động lúc bấy giờ đang chen chút chật kín hội trường. Bà là một trong số ít phụ nữ thời đó vẫn còn trong độ tuổi thanh xuân, bà hơi gầy và bị dị tật ở hông nên phải đi khập khiễng từ năm 5 tuổi. Ấn tượng đầu tiên cho những người nhìn thấy bà ấy chính là bà thật yếu ớt. Nhưng sau đó, bà đã đứng trên ghế để mong muốn bản thân được lắng nghe tốt hơn, và bà đã sớm thu hút toàn bộ khán giả bằng kỹ năng lập luận và sự độc đáo đến từ vị trí của mình.

Theo quan điểm của bà, yêu cầu cấp bách của phong trào công nhân Ba Lan không nên là một quốc gia Ba Lan độc lập, như nhiều người đã duy trì. Ba Lan vẫn nằm dưới sự cai trị của ba bên, bị chia cắt giữa các đế quốc Đức, Áo-Hung và Nga; việc tái thống nhất thật sự khó đạt được, và người lao động nên đặt tầm nhìn vào các mục tiêu có thể tạo ra các cuộc đấu tranh thực tế nhân danh các nhu cầu cụ thể.

Trong một lập luận mà bà sẽ phát triển trong những năm tới, bà đã công kích những người tập trung vào các vấn đề dân tộc và cảnh báo rằng luận điệu về lòng yêu nước sẽ được sử dụng để hạ bệ các cuộc đấu tranh giai cấp và đẩy câu hỏi xã hội vào ngõ cụt. Bà lập luận rằng không cần phải thêm “sự phục tùng quốc tịch Ba Lan” vào tất cả các hình thức áp bức mà giai cấp vô sản phải gánh chịu.

Chống lại hiện tại
Sự can thiệp tại Đại hội Zurich tượng trưng cho toàn bộ tiểu sử trí thức của một người phụ nữ, người cần được coi là một trong những nhân tố quan trọng nhất của chủ nghĩa xã hội thế kỷ XX. Sinh ra cách đây một trăm năm mươi năm, vào ngày 5 tháng 3 năm 1871, tại Zamość ở Ba Lan do Sa hoàng chiếm đóng, Rosa Luxemburg sống cả đời bên lề, vật lộn với nhiều nghịch cảnh và luôn bơi ngược dòng. Là người gốc Do Thái, bị tật nguyền suốt đời, bà chuyển đến Đức năm hai mươi bảy tuổi và tìm cách lấy quốc tịch ở đó thông qua một cuộc hôn nhân thuận lợi.

Là người kiên quyết theo chủ nghĩa hòa bình khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, bà đã bị bỏ tù nhiều lần vì những ý tưởng của mình. Bà là một kẻ thù nồng nàn của chủ nghĩa đế quốc trong một thời kỳ mới và bạo lực của quá trình mở rộng thuộc địa. Bà đã chiến đấu chống lại án tử hình giữa sự man rợ. Và – trong một chiều không gian trung tâm – Bà ấy là một phụ nữ sống trong thế giới hầu như chỉ có đàn ông sinh sống.

Bà thường là người nữ duy nhất hiện diện tại Đại học Zurich, nơi bà lấy bằng tiến sĩ năm 1897 với luận án mang tên Sự phát triển công nghiệp của Ba Lan, và trong vai trò lãnh đạo của Nền Dân chủ Xã hội Đức. Đảng đã bổ nhiệm bà là người phụ nữ đầu tiên giảng dạy tại trường cán bộ trung ương – một nhiệm vụ mà bà đã thực hiện trong những năm từ 1907 đến 1914, trong đó bà xuất bản Sự tích lũy của chủ nghĩa tư bản (1913) và làm việc trong dự án chưa hoàn thành xong Giới thiệu về Kinh tế Chính trị ( Năm 1925).

Những khó khăn này được bổ sung bởi tinh thần độc lập và sự tự chủ của bà – một đức tính thường dẫn đến rắc rối trong các đảng cánh tả. Thể hiện một trí thông minh sống động, bà có khả năng phát triển những ý tưởng mới và bảo vệ chúng, mà không hề đắn đo sợ hãi trước những nhân vật như August Bebel và Karl Kautsky (người đã có đặc quyền được tiếp xúc trực tiếp với Engels).

Mục đích của bà không phải là lặp lại những lời của Marx mà là để giải thích chúng về mặt lịch sử và khi cần thiết, xây dựng thêm về chúng. Tự do phát biểu ý kiến ​​của mình và bày tỏ những quan điểm phê phán trong đảng là quyền bất khả xâm phạm đối với bà. Đảng phải là một không gian mà các quan điểm khác nhau có thể cùng tồn tại, miễn là những người tham gia cùng chia sẻ các nguyên tắc cơ bản của nó.

Đảng, Đình công, Cách mạng
Luxemburg đã thành công vượt qua nhiều trở ngại mà bà phải đối mặt, và trong cuộc tranh luận gay gắt với nhà cải cách Eduard Bernstein, bà đã trở thành một nhân vật nổi tiếng trong tổ chức hàng đầu của phong trào công nhân Châu Âu. Trong khi, trong tác phẩm nổi tiếng Những điều kiện tiên quyết của Chủ nghĩa xã hội và Nhiệm vụ của Nền dân chủ Xã hội (1897–99), Bernstein đã kêu gọi đảng đốt bỏ những cây cầu của mình với quá khứ và biến mình thành một lực lượng chủ nghĩa thay đổi dần dần, Luxemburg nhấn mạnh trong Cải cách xã hội hay Cách mạng? (1898–99) rằng trong mọi giai đoạn lịch sử “công việc cải cách chỉ được thực hiện theo hướng được đưa ra bởi sự thúc đẩy của cuộc cách mạng cuối cùng”.

Những người tìm cách đạt được những thay đổi mà cuộc cách mạng chinh phục quyền lực chính trị có thể thực hiện được đã không chọn “một con đường yên tĩnh hơn, chắc chắn hơn và chậm hơn đến cùng một mục tiêu,” mà là “một mục tiêu khác . ” Họ đã chấp nhận thế giới tư sản và ý thức hệ của nó trong “chuồng gà của chủ nghĩa nghị viện tư sản”

Mục đích không phải là cải thiện trật tự xã hội hiện có, mà là xây dựng một trật tự hoàn toàn khác. Vai trò của các liên đoàn lao động – vốn chỉ có thể giành được những điều kiện thuận lợi hơn từ các ông chủ trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa – và Cách mạng Nga năm 1905 đã thúc đẩy một số suy nghĩ về các chủ thể và hành động có thể mang lại sự biến đổi căn bản của xã hội.

Trong cuốn sách Đình Công Quần Chúng (1905) , Đảng chính trị và Công đoàn (1906), phân tích những sự kiện chính trong các khu vực rộng lớn của Đế quốc Nga, Luxemburg đã nêu bật vai trò chủ chốt của các tầng lớp vô sản rộng lớn nhất, hầu hết là không có tổ chức. Trong mắt bà, quần chúng là nhân vật chính thực sự của lịch sử. Ở Nga, “yếu tố tự phát” rất quan trọng – một khái niệm khiến một số người buộc tội bà đánh giá quá cao ý thức giai cấp của quần chúng, và do đó, vai trò của đảng không phải là chuẩn bị cho cuộc đình công quần chúng mà là tự đặt mình “ đứng đầu toàn bộ phong trào. ”

Đối với Luxemburg, cuộc đình công quần chúng là “nhịp đập sống động của cuộc cách mạng” và đồng thời là “bánh xe thúc đẩy mạnh mẽ nhất của nó”. Đó là “phương thức vận động chân chính của quần chúng vô sản, một hình thức hiện tượng của cuộc đấu tranh cách mạng vô sản”. Đó không phải là một hành động cá biệt đơn lẻ mà là sự tổng kết của một thời kỳ đấu tranh giai cấp lâu dài.

Hơn nữa, không thể bỏ qua rằng “trong cơn bão táp của thời kỳ cách mạng,” giai cấp vô sản đã biến đổi theo cách mà “ngay cả những gì tốt đẹp nhất, cuộc sống – chứ không phải nói đến sung túc vật chất, rất giá trị so với lý tưởng của cuộc đấu tranh. ” Các công nhân đã đạt được ý thức và trưởng thành. Các cuộc đình công hàng loạt ở Nga đã cho thấy, trong một thời kỳ như vậy, “hành động luân phiên không ngừng của các cuộc đấu tranh chính trị và kinh tế” đến mức luân phiên với nhau liên tục.

Chủ nghĩa cộng sản có nghĩa là Tự do và Dân chủ
Về vấn đề hình thức tổ chức và cụ thể hơn là vai trò của đảng, Luxemburg đã tham gia vào một cuộc tranh cãi nảy lửa khác trong suốt những năm đó, lần này là với Lenin. Trong Một bước tiến, Hai bước lùi (1904), nhà lãnh đạo Bolshevik đã bảo vệ các quan điểm được thông qua tại Đại hội lần thứ hai của Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga, đưa ra quan niệm về đảng như một hạt nhân nhỏ gọn của những nhà cách mạng chuyên nghiệp, một đội tiên phong có nhiệm vụ nó là để lãnh đạo quần chúng.

Luxemburg, ngược lại, trong Câu hỏi tổ chức của nền dân chủ xã hội Nga (1904), lập luận rằng một đảng cực kỳ tập trung đã thiết lập một động thái rất nguy hiểm là “tuân theo mù quáng đối với cơ quan trung ương”. Đảng không nên kìm hãm mà hãy phát triển sự tham gia của xã hội, để đạt được “sự đánh giá đúng lịch sử về các hình thức đấu tranh”. Marx đã từng viết rằng “mỗi bước của một phong trào thực tế quan trọng hơn hàng chục kế hoạch”. Và Luxemburg đã mở rộng điều này thành tuyên bố rằng “những sai sót do một phong trào lao động thực sự mang tính cách mạng gây ra về mặt lịch sử vô cùng to lớn và có giá trị hơn sự sai lầm của những người giỏi nhất trong tất cả các ủy ban trung ương có thể có”.

Cuộc đụng độ này vẫn có tầm quan trọng lớn hơn sau cuộc cách mạng Liên Xô năm 1917, mà bà đã đề nghị hỗ trợ vô điều kiện. Lo lắng trước những sự kiện đang diễn ra ở Nga (bắt đầu từ những cách thức giải quyết cải cách ruộng đất), bà là người đầu tiên trong trại cộng sản nhận thấy rằng “tình trạng khẩn cấp kéo dài” sẽ có “ảnh hưởng xấu đến xã hội”.

Trong di cảo Cách mạng Nga (1922 [1918]), bà nhấn mạnh rằng sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, trong việc chinh phục quyền lực chính trị, là “tạo ra một nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thay thế nền dân chủ tư sản – chứ không phải xóa bỏ hoàn toàn nền dân chủ”. Chủ nghĩa cộng sản có nghĩa là “sự tham gia tích cực nhất, không giới hạn của đông đảo nhân dân, nền dân chủ không giới hạn”, mà không cần đến các nhà lãnh đạo sai lầm để hướng dẫn nó. Một chân trời chính trị và xã hội thực sự khác sẽ chỉ đạt được thông qua một quá trình phức tạp kiểu này, và không thể đạt được nếu việc thực thi quyền tự do được dành “chỉ cho những người ủng hộ chính phủ, chỉ cho các thành viên của một đảng”.

Luxemburg tin chắc rằng “chủ nghĩa xã hội, về bản chất của nó, không thể được ban tặng từ trên cao”; nó phải mở rộng dân chủ chứ không phải giảm bớt nó. Bà ấy viết rằng “sự tiêu cực, sự xé bỏ, có thể được quyết định; sự tích cực, đang xây dựng lên, không thể. ” Đó là “lãnh thổ mới” và chỉ “kinh nghiệm” mới có thể “sửa chữa và mở ra những cách thức mới”. Liên đoàn Spartacist, được thành lập vào năm 1914 sau khi ly khai với SPD và sau đó trở thành Đảng Cộng sản Đức (KPD), tuyên bố rõ ràng rằng nó sẽ không bao giờ tiếp quản quyền lực chính phủ “trừ khi đáp lại ý chí rõ ràng của đại đa số của quần chúng vô sản toàn nước Đức. ”

Mặc dù đưa ra những lựa chọn chính trị trái ngược nhau, cả Đảng Dân chủ Xã hội và Bolshevik đều quan niệm sai lầm về dân chủ và cách mạng là hai quá trình thay thế. Đối với Rosa Luxemburg, ngược lại, cốt lõi trong lý thuyết chính trị của bà là sự thống nhất không thể hòa tan giữa hai người. Di sản của bà ấy đã bị bóp chết ở cả hai phía: Đảng Dân chủ Xã hội, đồng lõa với vụ giết bà ấy ở tuổi bốn mươi bảy dưới bàn tay của các lực lượng cánh hữu, những người đã chiến đấu với bà ấy trong nhiều năm. Trong khi những người theo chủ nghĩa Stalin tránh xa việc làm cho ý tưởng của bà ấy được biết đến nhiều hơn vì tính cách phê phán, tinh thần tự do của bà.

Chống lại chủ nghĩa quân phiệt, chiến tranh và chủ nghĩa đế quốc
Điểm mấu chốt khác trong các niềm tin và hoạt động chính trị của Luxemburg là sự phản đối song song của bà với chiến tranh và kích động chống lại chủ nghĩa quân phiệt. Tại đây, bà đã chứng tỏ khả năng cập nhật cách tiếp cận lý thuyết của Cánh tả và giành được sự ủng hộ cho các nghị quyết có tầm nhìn rõ ràng tại các đại hội của Quốc tế thứ hai, mặc dù bị coi thường, nhưng lại là cái gai đối với phe ủng hộ Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Trong phân tích của bà, chức năng của quân đội, sự tái vũ trang không ngừng và sự bùng nổ lặp đi lặp lại của các cuộc chiến tranh không chỉ được hiểu theo các thuật ngữ cổ điển của tư duy chính trị thế kỷ XIX. Đúng hơn, họ bị ràng buộc với các thế lực tìm cách đàn áp các cuộc đấu tranh của công nhân và làm công cụ hữu ích cho các nhóm lợi ích phản động nhằm chia rẽ giai cấp công nhân. Chúng cũng tương ứng với một mục tiêu kinh tế chính xác của thời đại.

Chủ nghĩa tư bản cần chủ nghĩa đế quốc và chiến tranh, ngay cả trong thời bình, để tăng sản lượng, cũng như chiếm được các thị trường mới ngay khi chúng xuất hiện ở vùng ngoại vi thuộc địa bên ngoài châu Âu. Như bà đã viết trong Sự tích lũy tư bản, “bạo lực chính trị không là gì khác ngoài một phương tiện cho quá trình kinh tế” – một nhận định mà bà đã theo dõi với một trong những luận điểm gây tranh cãi nhất trong cuốn sách, rằng việc tái cơ cấu là không thể thiếu đối với sự mở rộng sản xuất của chủ nghĩa tư bản.

Bức tranh này là một chặng đường dài so với các kịch bản cải cách lạc quan, và để tổng kết lại, Luxemburg đã sử dụng một công thức sẽ gây tiếng vang rộng rãi trong thế kỷ XX: “chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa man rợ”. Bà giải thích rằng chỉ có thể tránh được nhiệm kỳ thứ hai thông qua cuộc đấu tranh quần chúng tự giác và vì chống chủ nghĩa quân phiệt đòi hỏi ý thức chính trị cao, bà là một trong những nhà vô địch vĩ đại nhất của cuộc tổng tấn công chống chiến tranh – một vũ khí mà nhiều người khác, kể cả Marx, bị đánh giá thấp.

Bà cho rằng chủ đề bảo vệ tổ quốc nên được sử dụng trong các kịch bản chiến tranh mới và “Gây chiến tranh!” khẩu hiệu phải trở thành “nền tảng của chính trị của giai cấp công nhân.” Như bà đã viết trong Cuộc khủng hoảng của nền dân chủ xã hội (1916), còn được gọi là Cuốn sách nhỏ của Junius, Quốc tế thứ hai đã nổ ra vì nó không “đạt được một chiến thuật và hành động chung của giai cấp vô sản ở tất cả các nước.” Từ đó trở đi, “mục tiêu chính” của giai cấp vô sản do đó phải là “chống chủ nghĩa đế quốc và ngăn chặn chiến tranh, trong hòa bình cũng như trong chiến tranh”.

Không đánh mất sự dịu dàng của mình
Rosa Luxemburg, một công dân quốc tế về “điều gì sẽ xảy đến”, cho biết bà cảm thấy như ở nhà khi “trên khắp thế giới, bất cứ nơi nào có mây, chim chóc và nước mắt của con người”. Bà ấy đam mê thực vật học và yêu động vật, và chúng ta có thể thấy từ những bức thư của bà ấy rằng bà ấy là một người phụ nữ rất nhạy cảm, luôn sống thật với chính mình bất chấp những trải nghiệm cay đắng mà cuộc sống đã đưa ra.

Đối với người đồng sáng lập Liên đoàn Spartacist, cuộc đấu tranh giai cấp không chỉ là vấn đề tăng lương. Bà ấy không muốn trở thành một biểu tượng đơn thuần và chủ nghĩa xã hội của bà ấy không bao giờ mang tính kinh tế. Đắm mình trong những bộ phim truyền hình cùng thời, bà tìm cách hiện đại hóa chủ nghĩa Marx mà không đặt vấn đề gì về nền tảng của nó. Những nỗ lực của bà theo hướng này là một lời cảnh báo liên tục đối với Cánh tả rằng họ không nên giới hạn hoạt động chính trị của mình trong những hoạt động nhẹ nhàng nhạt nhẽo và từ bỏ việc cố gắng thay đổi tình trạng hiện có của mọi thứ.

Cách bà ấy sống, và thành công của bà trong việc xây dựng các lý thuyết với sự kích động xã hội, vẫn là một dấu hiệu cho thế hệ chiến binh mới, những người đã chọn tham gia nhiều trận chiến mà bà ấy tiến hành.

*Marcello Musto là tác giả của Another Marx: Early Manuscript to the International (2018) và The Last Years of Karl Marx: Biography (2020). Trong số các cuốn sách đã được biên tập của ông có Sự phục hưng của Marx: Các khái niệm chính và cách diễn giải mới (2020).

 

Người dịch: Sally Mju

Categories
Journalism

Bài Học Cho Ngày Nay Từ Đệ Nhất Quốc Tế

Sau cuộc họp đầu tiên, vào ngày 28 tháng 9 năm 1864, Hiệp hội công nhân quốc tế (hay còn gọi là “Đệ Nhất Quốc Tế ”) đã nhanh chóng khơi dậy niềm đam mê trên khắp Châu Âu.
Nó khiến cho đoàn kết giai cấp trở thành một lý tưởng chung và truyền cảm hứng cho đông đảo phụ nữ và nam giới đấu tranh chống bóc lột. Nhờ hoạt động của nó, người lao động có thể hiểu rõ hơn về cơ chế của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, nhận thức rõ hơn về sức mạnh của bản thân và phát triển những hình thức đấu tranh mới, tiên tiến hơn cho quyền lợi của mình.

Ban đầu, Quốc Tế là một tổ chức chứa đựng nhiều quan niệm chính trị truyền thống khác nhau, đa số là những người theo chủ nghĩa cải lương hơn là cách mạng. Ban đầu, động lực then chốt là chủ nghĩa công đoàn của Anh, các nhà lãnh đạo chủ yếu quan tâm đến các câu hỏi về kinh tế. Họ đấu tranh để cải thiện điều kiện của người lao động, nhưng không đặt vấn đề về chủ nghĩa tư bản. Do đó, họ quan niệm Quốc tế chủ yếu như một công cụ để ngăn chặn việc nhập khẩu lao động từ nước ngoài trong trường hợp đình công.

Nhóm quan trọng thứ hai là những người theo chủ nghĩa tương hỗ, thống trị từ lâu ở Pháp. Để phù hợp với các lý thuyết của Pierre-Joseph Proudhon, họ phản đối bất kỳ sự tham gia của tầng lớp lao động nào vào chính trị và cuộc đình công như một vũ khí đấu tranh.

Sau đó, có những người Cộng sản phản đối chính hệ thống sản xuất tư bản chủ nghĩa và lập luận về sự cần thiết của việc lật đổ nó. Vào thời điểm thành lập, hàng ngũ của Quốc Tế cũng bao gồm một số công nhân được truyền cảm hứng từ các lý thuyết không tưởng và những người lưu vong có tư tưởng dân chủ mơ hồ và quan niệm giai cấp, những người coi Quốc Tế là công cụ để phát ra lời kêu gọi chung cho giải phóng các dân tộc bị áp bức.

Chính Karl Marx là người đã đưa ra một mục đích rõ ràng cho Quốc Tế và là người đã đưa ra được một chương trình chính trị dựa trên giai cấp công nhân không loại trừ các trường phái khác, nhưng vững chắc và đã giành được sự ủng hộ của quần chúng. Từ chối chủ nghĩa bè phái, ông đã làm việc để gắn kết các mối quan hệ khác nhau của Quốc tế lại với nhau. Marx là linh hồn chính trị của Hội đồng (cơ quan làm việc tổng hợp thống nhất các khuynh hướng khác nhau và ban hành các hướng dẫn cho tổ chức nói chung). Ông đã soạn thảo tất cả các nghị quyết chính và chuẩn bị gần như tất cả các báo cáo đại hội.

Nhưng tất nhiên, Quốc Tế hơn Marx, là một nhà lãnh đạo xuất sắc như tên vốn có của nó. Như người ta thường viết, nó không phải là “sự sáng tạo của Marx”. Đúng hơn đó là một phong trào xã hội và chính trị rộng lớn nhằm giải phóng các giai cấp công nhân. Quốc tế được thành lập trước hết là nhờ các cuộc đấu tranh của phong trào lao động trong những năm 1860. Một trong những quy tắc cơ bản của nó – và sự khác biệt cơ bản với các tổ chức lao động trước đây – là “sự giải phóng của các giai cấp công nhân phải được thực hiện bởi chính các giai cấp công nhân”.

Marx rất quan trọng đối với Quốc tế, nhưng Quốc tế cũng có tác động rất tích cực đối với Marx. Sự tham gia trực tiếp của ông vào các cuộc đấu tranh của công nhân có nghĩa là ông được thúc đẩy phát triển và đôi khi sửa đổi các ý tưởng của chính mình, đưa những lập luận cũ ra thảo luận và tự đặt ra những câu hỏi mới, đồng thời làm sắc nét thêm sự phê phán của ông đối với chủ nghĩa tư bản bằng cách vẽ ra những đường nét rộng lớn của một xã hội cộng sản.

Lý thuyết và cuộc đấu tranh
Cuối những năm 1860 và đầu những năm 1870 là thời kỳ đầy rẫy những xung đột xã hội ở Châu Âu. Nhiều công nhân tham gia các hành động phản đối đã quyết định liên lạc với Quốc Tế, danh tiếng của họ nhanh chóng được lan truyền rộng rãi. Từ năm 1866 trở đi, các cuộc bãi công đã tăng cường ở nhiều nước và tạo thành cốt lõi của một làn sóng vận động mới và cực quan trọng. Quốc tế rất chi là cần thiết trong các cuộc đấu tranh giành được thắng lợi của công nhân ở Pháp, Bỉ và Thụy Sĩ. Kịch bản giống nhau trong nhiều cuộc xung đột này: công nhân ở các quốc gia khác đã gây quỹ ủng hộ những người bãi công và đồng ý không nhận các công việc có thể biến họ thành lính đánh thuê công nghiệp. Kết quả là, các ông chủ buộc phải thỏa hiệp với nhiều yêu cầu của các công nhân. Những tiến bộ này được hỗ trợ bởi sự phổ biến của các tờ báo hoặc đồng tình với các ý tưởng của Quốc tế và cơ quan Đại Hội Đồng. Cả hai đều đóng góp vào sự phát triển của ý thức giai cấp và tiến hành sự lưu hành nhanh chóng các tin tức liên quan đến hoạt động của Quốc Tế.

Trên khắp châu Âu, hiệp hội đã phát triển một cơ cấu tổ chức hiệu quả và tăng số lượng thành viên của nó (150.000 vào thời cao điểm). Đối với tất cả những khó khăn liên quan đến sự đa dạng về dân tộc, ngôn ngữ và văn hóa chính trị, Quốc tế đã cố gắng đạt được sự thống nhất và phối hợp giữa nhiều tổ chức và các cuộc đấu tranh tự phát. Công lao to lớn nhất của nó là thể hiện tầm quan trọng cốt yếu của đoàn kết giai cấp và hợp tác quốc tế.

Quốc tế là trung tâm của một số cuộc tranh luận nổi tiếng nhất của phong trào lao động, chẳng hạn như cuộc tranh luận giữa chủ nghĩa cộng sản và chế độ vô chính phủ. Các đại hội của Quốc tế cũng là nơi lần đầu tiên một tổ chức xuyên quốc gia lớn đi đến quyết định về những vấn đề quan trọng đã được thảo luận trước khi thành lập, sau đó trở thành những điểm chiến lược trong các chương trình chính trị của các phong trào xã hội chủ nghĩa trên toàn thế giới. Trong số đó có chức năng không thể thiếu của tổ chức công đoàn, xã hội hóa đất đai và tư liệu sản xuất, tầm quan trọng của việc tham gia bầu cử và thực hiện điều này thông qua các đảng độc lập của giai cấp công nhân, giải phóng phụ nữ, và quan niệm chiến tranh là sản phẩm tất yếu của hệ thống tư bản chủ nghĩa.

Quốc tế cũng lan rộng ra ngoài châu Âu. Ở bên kia bờ Đại Tây Dương, những người nhập cư đến trong những năm gần đây đã bắt đầu thành lập các khu vực đầu tiên của Tổ chức Quốc Tế tại Mỹ, nhưng tổ chức này đã mắc phải hai lời nguyền khi sinh ra sẽ không bao giờ vượt qua được. Bất chấp những lời khuyến khích lặp đi lặp lại từ Đại hội đồng ở London, nó không thể cắt bỏ tính dân tộc chủ nghĩa của các nhóm liên kết khác nhau hoặc thu hút những người lao động sinh ra ở “Thế giới mới” [ Lao động sinh ra ở Châu Mỹ]. Khi các bộ phận Đức, Pháp và Czech thành lập Ủy ban Trung ương của Quốc Tế ở Bắc Mỹ, vào tháng 12 năm 1870, lần đầu tiên trong lịch sử của Quốc Tế chỉ có các thành viên “sinh ra ở nước ngoài”[ Lao động di cư từ Châu Âu]. Khía cạnh nổi bật nhất của sự bất thường này là Tổ chức Quốc Tế ở Mỹ không bao giờ sản xuất một cơ quan báo chí bằng tiếng Anh. Vào đầu những năm 1870, Quốc Tế đạt tổng cộng năm mươi bộ phận với tổng số thành viên là bốn nghìn người, nhưng đây vẫn chỉ là một tỷ lệ nhỏ trong lực lượng lao động công nghiệp của Mỹ với hơn hai triệu người.

Đỉnh điểm và khủng hoảng
Thời điểm quan trọng nhất của Quốc Tế trùng với thời điểm Công xã Paris. Vào tháng 3 năm 1871, sau khi Chiến tranh Pháp-Phổ kết thúc, công nhân Paris đã nổi dậy chống lại chính phủ mới của Adolphe Thiers và lên nắm quyền ở thành phố. Do đó, Quốc Tế là tâm điểm của cơn bão và nhận khá nhiều tai tiếng.

Đối với các nhà tư bản và tầng lớp trung lưu, nó đại diện cho một mối đe dọa lớn đối với trật tự đã được thiết lập, trong khi đối với người lao động, nó tạo ra hy vọng về một thế giới không bị bóc lột và bất công. Phong trào lao động có sức sống vô cùng to lớn, và điều đó thể hiện rõ ở khắp mọi nơi. Báo chí liên kết với Quốc Tế tăng cả về số lượng và doanh số bán hàng trong tổng thể. Cuộc nổi dậy ở Paris đã củng cố phong trào công nhân, thúc đẩy nó áp dụng các quan điểm cấp tiến hơn và tăng cường sức mạnh của nó, và không phải lần đầu tiên, Pháp cho thấy rằng cuộc cách mạng là điều có thể xảy ra, tuy nhiên lần này là với mục tiêu xây dựng các hình thức liên kết chính trị mới cho người lao động.

Bước tiếp theo cần thực hiện, như Marx đã nói, là hiểu rằng “phong trào kinh tế của giai cấp công nhân và hành động chính trị của nó là thống nhất với nhau bất khả phân ly”. Điều đó đã khiến Quốc tết tại Hội nghị London năm 1871, thúc đẩy nền tảng của một công cụ quan trọng của phong trào công nhân hiện đại: đảng chính trị – mặc dù cần nhấn mạnh rằng cách hiểu về điều này rộng hơn nhiều so với cách hiểu của những người cộng sản và các tổ chức sau Cách mạng Tháng Mười.

Khi Quốc Tế tự giải tán sau Đại hội La Hay năm 1872, nó là một tổ chức rất khác so với tổ chức tại thời điểm thành lập: những người theo chủ nghĩa cải cách không còn là yếu tố cấu thành số lượng lớn của nó nữa, và chủ nghĩa phản tài sản đã trở thành vị trí chính trị của toàn bộ hiệp hội (bao gồm những khuynh hướng mới như phe vô chính phủ do Mikhail Bakunin lãnh đạo). Bức tranh rộng hơn cũng hoàn toàn khác. Sự thống nhất của nước Đức vào năm 1871 khẳng định sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới, với nhà nước dân tộc là hình thức trung tâm của bản sắc chính trị, luật pháp và lãnh thổ.

Cấu trúc ban đầu của Quốc Tế do đó đã trở nên lỗi thời, giống như sứ mệnh ban đầu của nó đã kết thúc. Nhiệm vụ không còn là chuẩn bị và tổ chức sự ủng hộ trên toàn Châu Âu cho các cuộc đình công, cũng không kêu gọi các đại hội tuyên bố về tính hữu ích của các tổ chức công đoàn hay nhu cầu xã hội hóa đất đai và tư liệu sản xuất. Những chủ đề như vậy giờ đây đã trở thành một phần di sản chung của Quốc tế. Sau Công xã Paris, thách thức thực sự đối với phong trào công nhân là làm thế nào để chấm dứt phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và lật đổ các thể chế của thế giới tư sản.

Chủ nghĩa quốc tế của chúng ta
Lễ kỷ niệm 156 năm Đệ Nhất Quốc Tế diễn ra trong một bối cảnh rất khác. Đệ Nhất Quốc Tế của thời đại đó đối với chúng ta ngày nay, đã cho chúng ta một tinh thần chống hệ thống và sự đoàn kết thoát khỏi sự phục tùng ý thức hệ và chủ nghĩa cá nhân của một thế giới được định hình lại bởi sự cạnh tranh và tư nhân hóa tân tự do.

Thế giới lao động đã phải trải qua một thất bại thảm khốc, và Cánh tả vẫn đang ở giữa cuộc khủng hoảng sâu sắc. Sau nhiều thập kỷ áp dụng các chính sách tân tự do, chúng ta đã trở lại một hệ thống bóc lột, tương tự như ở thế kỷ XIX. “Cải cách” thị trường lao động – một thuật ngữ ngày nay đã không còn ý nghĩa tiến bộ ban đầu của nó – ngày càng mang lại tính “linh hoạt” hơn trong mỗi năm trôi qua, tạo ra sự bất bình đẳng sâu sắc hơn. Những chuyển dịch kinh tế và chính trị lớn khác nối tiếp nhau, sau khi khối Soviet sụp đổ. Trong số đó, có những thay đổi xã hội do toàn cầu hóa tạo ra, những thảm họa sinh thái do phương thức sản xuất hiện tại gây ra, hố sâu ngày càng gia tăng giữa số ít người giàu có bóc lột và phần lớn người nghèo khổ, một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế lớn nhất của chủ nghĩa tư bản (cuộc khủng hoảng đã nổ ra năm 2008) trong lịch sử, những cơn gió dữ dội của chiến tranh, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và chủ nghĩa sô vanh, và gần đây nhất là đại dịch COVID-19.

Trong bối cảnh như thế này, đoàn kết giai cấp càng không thể thiếu. Chính Marx đã nhấn mạnh rằng sự đối đầu giữa những người lao động – kể cả giữa những người lao động địa phương và lao động nhập cư (những người còn bị phân biệt đối xử) – là một yếu tố thiết yếu dẫn đến sự thống trị của các giai cấp thống trị. Chắc chắn phải phát minh ra những cách thức mới để giải quyết xung đột xã hội, các đảng phái chính trị và tổ chức công đoàn, vì chúng ta không thể dùng lại các kế hoạch đã được sử dụng 150 năm trước. Nhưng bài học cũ của Quốc Tế vẫn còn nguyên giá trị rằng công nhân sẽ bị đánh bại nếu họ không tổ chức một mặt trận chung của những người bị bóc lột. Nếu không có điều đó, chân trời duy nhất của chúng ta là cuộc chiến giữa sự cạnh tranh nghèo nàn và không khoan nhượng giữa các cá nhân.

Sự man rợ của trật tự thế giới ngày nay đặt ra cho phong trào công nhân đương đại nhu cầu cấp thiết phải tự tổ chức lại trên cơ sở hai đặc điểm chính của Quốc tế: tính đa dạng của cơ cấu và chủ nghĩa cấp tiến trong các mục tiêu. Mục tiêu của tổ chức được thành lập ở London vào năm 1864 ngày nay là hợp thời hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, để vượt qua những thách thức của hiện tại, Quốc tế mới không thể trốn tránh các yêu cầu song sinh của chủ nghĩa đa nguyên và chủ nghĩa phản dân chủ.

 

Người dịch: Sally Mju

Categories
Journalism

Xem xét lại khái niệm về sự tha hóa của Marx

I. Giới thiệu
Tha hóa là một trong những chủ đề quan trọng và được tranh luận rộng rãi nhất trong thế kỷ XX, và lý thuyết của Karl Marx đóng một vai trò quan trọng trong các cuộc thảo luận. Tuy nhiên, trái ngược với những gì người ta có thể tưởng tượng, bản thân khái niệm này đã không phát triển một cách tuyến tính và việc xuất bản các văn bản chưa từng được biết đến trước đây có chứa những phản ánh của Marx về sự tha hóa đã xác định những thời điểm quan trọng trong quá trình chuyển đổi và phổ biến lý thuyết.

Ý nghĩa của thuật ngữ này đã thay đổi nhiều lần trong nhiều thế kỷ. Trong diễn ngôn thần học, nó đề cập đến khoảng cách giữa con người và Thiên Chúa; trong lý thuyết khế ước xã hội, làm mất đi quyền tự do ban đầu của cá nhân; và trong nền kinh tế chính trị Anh, để chuyển giao quyền sở hữu tài sản. Bản tường trình triết học có hệ thống đầu tiên về sự tha hóa là trong công trình của G.W.F. Hegel, người trong Hiện tượng học của Tinh thần (1807) đã sử dụng các thuật ngữ Entaüsserung (nghĩa đen là tự ngoại hóa hoặc từ bỏ) và Entfremdung (ghẻ lạnh) để biểu thị Tinh Thần trở nên khác với chính nó trong lĩnh vực khách quan. Toàn bộ câu hỏi vẫn được nêu rõ trong các tác phẩm của Cánh tả Hegel, và lý thuyết về sự tha hóa tôn giáo của Ludwig Feuerbach trong Bản chất của Cơ đốc giáo (1841) – tức là sự phóng chiếu bản chất của con người lên một vị thần tưởng tượng – đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của khái niệm. Sau đó, Tha Hóa đã biến mất khỏi sự phản ánh triết học, và không một nhà tư tưởng lớn nào của nửa sau thế kỷ XIX chú ý đến nó. Ngay cả Marx cũng hiếm khi sử dụng thuật ngữ này trong các tác phẩm được xuất bản trong suốt cuộc đời của mình, và nó hoàn toàn không có trong chủ nghĩa Marx của Quốc tế thứ hai (1889–1914).

Tuy nhiên, trong thời kỳ này, một số nhà tư tưởng đã phát triển các khái niệm mà sau này gắn liền với sự tha hóa . Trong Phân Chia Lao Động (1893) và Tự sát (1897), Émile Durkheim đã đưa ra thuật ngữ “anomie” để chỉ một loạt các hiện tượng mà theo đó các chuẩn mực đảm bảo sự gắn kết xã hội đi vào khủng hoảng sau khi phân công lao động mở rộng. Các xu hướng xã hội đồng thời với những thay đổi to lớn trong quá trình sản xuất cũng nằm ở cơ sở tư duy của các nhà xã hội học người Đức: Georg Simmel, trong Triết lý tiền tệ (1900), rất chú ý đến sự thống trị của các thể chế xã hội đối với cá nhân và sự phi cá nhân ngày càng tăng trong quan hệ giữa con người với nhau; trong khi Max Weber, trong Kinh tế và Xã hội (1922), lại nghiên cứu các hiện tượng “quan liêu hóa” trong xã hội và “tính toán hợp lý” trong quan hệ con người, coi chúng là bản chất của chủ nghĩa tư bản. Nhưng các tác giả này nghĩ rằng họ đang mô tả những khuynh hướng không thể ngăn cản, và những suy tư của họ thường được hướng dẫn bởi mong muốn cải thiện trật tự xã hội và chính trị hiện có – chắc chắn không phải thay thế nó bằng một trật tự khác.

II. Sự xem xét lại đối với sự tha hóa
Việc xem xét lại lý thuyết về sự tha hóa đã diễn ra nhờ György Lukács, người trong Lịch sử và Ý thức giai cấp (1923) đã đề cập đến một số đoạn trong Tư bản của Marx (1867) – đặc biệt là phần về ‘chủ nghĩa tôn sùng hàng hóa’ (Der Fetischcharakter der Ware) – và giới thiệu thuật ngữ “vật thể hóa” (Verdinglichung, Versachlichung) để mô tả hiện tượng mà hoạt động lao động đối đầu với con người như một cái gì đó khách quan và độc lập, chi phối họ thông qua các quy luật tự trị bên ngoài. Tuy nhiên, về bản chất, lý thuyết của Lukács vẫn tương tự như lý thuyết của Hegel, vì ông quan niệm về vật thế hóa như một cấu trúc đã cho. Mãi về sau, sau khi bản dịch tiếng Pháp xuất hiện [1] đã tạo cho tác phẩm này một tiếng vang rộng rãi trong giới sinh viên và các nhà hoạt động cánh tả, Lukács quyết định tái bản nó cùng với một lời tựa dài tự phê bình (1967), trong đó ông giải thích rằng ‘Lịch sử và Ý thức giai cấp theo Hegel ở chỗ nó cũng đánh đồng sự tha hóa với sự khách quan hóa’. [2]

Một tác giả khác tập trung vào chủ đề này trong những năm 1920 là Isaak Rubin, người có Tiểu luận về Lý thuyết giá trị của Marx (1928) cho rằng lý thuyết về chủ nghĩa tôn sùng hàng hóa là ‘cơ sở của toàn bộ hệ thống kinh tế của Marx, và đặc biệt là lý thuyết về giá trị của ông’ . [3] Theo quan điểm của tác giả người Nga này, việc cải tạo các quan hệ xã hội là ‘một thực tế thực sự của nền kinh tế hàng hóa-tư bản’. Đây là một trong những đặc điểm của cơ cấu kinh tế của xã hội đương thời …. Chủ nghĩa phong kiến ​​không chỉ là một hiện tượng của ý thức xã hội, mà còn là bản thể xã hội. ”[5]

Bất chấp những hiểu biết này – đã có trước nếu chúng ta xem xét thời kỳ mà chúng được viết ra – công trình của Rubin không thúc đẩy sự quen thuộc nhiều hơn với lý thuyết về sự tha hóa; sự tiếp nhận của nó ở phương Tây chỉ bắt đầu khi nó được dịch sang tiếng Anh vào năm 1972 (và từ tiếng Anh sang các ngôn ngữ khác).

Sự kiện quyết định cuối cùng đã tạo nên một cuộc cách mạng trong việc phổ biến khái niệm tha hóa là sự xuất hiện vào năm 1932 của Bản thảo kinh tế-triết học năm 1844, một văn bản trước đây chưa được xuất bản từ thời trẻ của Marx. Nó nhanh chóng trở thành một trong những tác phẩm triết học được dịch, lưu hành và thảo luận rộng rãi nhất trong thế kỷ 20, cho thấy vai trò trung tâm mà Marx đã trao cho lý thuyết về sự tha hóa trong một thời kỳ quan trọng đối với sự hình thành tư tưởng kinh tế của ông: sự phát hiện ra kinh tế chính trị. . [6] Bởi vì, với phạm trù lao động bị tha hóa (entfremdete Arbeit), [7] Marx không chỉ mở rộng vấn đề tha hóa từ lĩnh vực triết học, tôn giáo và chính trị sang lĩnh vực kinh tế của sản xuất vật chất; ông cũng chỉ ra rằng lĩnh vực kinh tế là điều cần thiết để hiểu và vượt qua sự tha hóa trong các lĩnh vực khác. Trong Bản thảo Kinh tế-Triết học năm 1844, sự tha hóa được trình bày như là hiện tượng mà qua đó sản phẩm lao động đối đầu với sức lao động ‘như một thứ gì đó xa lạ, như một quyền lực độc lập với người sản xuất’. Đối với Marx, ‘sự ngoại hóa [Entäusserung] của người lao động trong sản phẩm của anh ta không chỉ có nghĩa là sức lao động của anh ta trở thành một vật thể, một sự tồn tại bên ngoài, mà nó tồn tại bên ngoài anh ta, độc lập với anh ta và xa lạ với anh ta, và bắt đầu đối đầu với anh ta như một sức mạnh tự trị ; rằng sự sống mà anh ta đã ban tặng cho vật thể đối đầu với anh ta là thù địch và xa lạ. ‘[8]

Cùng với định nghĩa chung này, Marx đã liệt kê bốn kiểu mà người lao động bị tha hóa trong xã hội tư sản: (1) Từ sản phẩm lao động của anh ta, trở thành “một vật thể xa lạ và có quyền lực cao hơn đối với anh ta”; (2) Trong hoạt động lao động làm việc của của mình , mà anh ta lại xem điều đó là “chống lại chính mình”, như thể nó “không thuộc về anh ta”; (3) từ “những gì thuộc về con người” được chuyển thành “một sinh vật xa lạ với anh ta”; 4) từ những con người khác, liên quan đến lao động của họ và đối tượng lao động của họ.

Đối với Marx, trái ngược với Hegel, sự tha hóa không đồng nghĩa với sự khách quan hóa như vậy, mà là với một hiện tượng cụ thể trong một hình thức kinh tế chính xác: đó là lao động làm công ăn lương và việc biến sản phẩm lao động thành đối tượng đối lập với người sản xuất. Sự khác biệt chính trị giữa hai vị trí này là rất lớn. Trong khi Hegel trình bày sự tha hóa như một biểu hiện bản thể học của lao động, thì Marx quan niệm nó là đặc điểm của một thời đại sản xuất tư bản chủ nghĩa, cụ thể, và cho rằng có thể khắc phục nó thông qua “sự giải phóng xã hội khỏi sở hữu tư nhân”. [11] Anh ấy sẽ đưa ra những luận điểm tương tự trong sổ tay chứa các phần trích từ Yếu tố kinh tế chính trị của James Mill:

‘Lao động là sự tự do biểu đạt và do đó là sự tận hưởng cuộc sống. Trong khuôn khổ sở hữu tư nhân, thì đó là sự tha hóa cuộc sống kể từ khi tôi làm việc để sống, để mua cho mình phương tiện sống. Lao động của tôi không phải là cuộc sống. Hơn nữa, trong lao động của tôi, tính cách cụ thể của cá nhân tôi sẽ được khẳng định bởi vì nó sẽ là cuộc sống cá nhân của tôi. Lao động sẽ được xác thực, hoạt động, tài sản. Trong khuôn khổ sở hữu tư nhân, cá nhân tôi bị tha hóa đến mức tôi không thích hoạt động này, đó là sự tra tấn đối với tôi. Trên thực tế, nó không hơn gì bề ngoài của hoạt động và vì lý do đó, nó chỉ là một sự lao động cưỡng bức áp đặt lên tôi không phải do nhu cầu bên trong mà là do nhu cầu độc đoán bên ngoài. ‘[12]

Vì vậy, ngay cả trong những tác phẩm đầu tay rời rạc và đôi khi do dự này, Marx luôn thảo luận về sự tha hóa theo quan điểm lịch sử, không phải quan điểm tự nhiên,.

III. Các quan niệm phi Marxist về sự tha hóa
Thời gian sẽ trôi qua trước khi một quan niệm lịch sử, phi bản thể luận, về sự tha hóa có thể tồn tại. Vào đầu thế kỷ 20, hầu hết các tác giả đề cập đến hiện tượng đều coi nó là một khía cạnh phổ biến của sự tồn tại của con người. Chẳng hạn, trong Hiện hữu và Thời gian (1927), Martin Heidegger đã tiếp cận nó bằng các thuật ngữ triết học thuần túy. Phạm trù mà ông sử dụng cho hiện tượng học về sự tha hóa của mình là ‘sa ngã’ (Verfallen): nghĩa là xu hướng Hiện hữu (Dasein – sự tồn tại của con người được cấu thành về mặt bản thể học) đánh mất bản thân trong tính không chân thực và chủ nghĩa phù hợp của thế giới xung quanh. Đối với Heidegger, ‘rơi vào thế giới có nghĩa là sự hấp thụ trong Hiện hữu với nhau, trong chừng mực mà sau này được hướng dẫn bởi sự nói chuyện vu vơ, tò mò và mơ hồ’ – một điều thực sự khác hẳn với tình trạng của một công nhân nhà máy, vốn là trung tâm của các mối bận tâm lý thuyết của Marx. Hơn nữa, Heidegger không coi ‘sự sa ngã’ này là một ‘thuộc tính bản thể xấu và đáng trách mà có lẽ những giai đoạn tiên tiến hơn của văn hóa nhân loại có thể tự đào thải’, mà là một đặc điểm bản thể học, ‘một phương thức hiện sinh của Bản thể. -trên thế giới’. [13]

Herbert Marcuse, không giống như Heidegger, hiểu rõ công việc của Marx, đã xác định sự tha hóa với sự khách quan hóa rõ ràng, chứ không phải với sự biểu hiện của nó trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa. Trong một bài luận xuất bản năm 1933, ông cho rằng ‘đặc tính nặng nề của lao động’ [14] không thể chỉ đơn thuần là do “các điều kiện cụ thể trong việc thực hiện lao động, cấu trúc xã hội-kỹ thuật của lao động” [15], nhưng nên được coi là một trong những đặc điểm cơ bản của nó:

“Trong lao động, người lao động luôn“ đi với thứ gì đó ”: như đứng bên cạnh máy móc, vẽ phương án kỹ thuật, quan tâm đến các biện pháp tổ chức, nghiên cứu các vấn đề khoa học, hướng dẫn mọi người,… Trong các hoạt động, anh ta để cho mình đạt được sự chỉ đạo sự vật, tự chủ thể và tuân theo nguyên tắc của nó, tuy nhiên ngay cả khi anh ta thống trị được đối tượng vật thể của mình …. Trong mỗi trường hợp như vậy, anh ta thật sự không “là chính mình” … anh ta ở với một “Người khác với chính mình” – ngay cả khi việc làm hoàn thành cuộc sống tự do do anh ta giả định. Sự ngoại lai hóa và tha hóa sự tồn tại của con người … về nguyên tắc là không thể loại bỏ được. “[16]

Đối với Marcuse, có một ‘tiêu cực ban đầu của hoạt động lao động’ thuộc về ‘bản chất của sự tồn tại của con người’. [17] Do đó, sự phê phán về sự tha hóa đã trở thành sự phê phán về công nghệ và lao động nói chung, và sự mê tín của nó chỉ được coi là có thể xảy ra trong khoảnh khắc vui chơi, khi con người có thể đạt được một sự tự do bị từ chối trong hoạt động sản xuất: ‘Chỉ trong một lần tung ra một bóng, người chơi đạt được chiến thắng vô hạn của tự do con người đối với sự khách quan hơn là trong thành tựu mạnh mẽ nhất của lao động kỹ thuật. ‘[18]

Do đó, ngay cả khi sản xuất vật chất được tổ chức công bằng và hợp lý, ‘nó không bao giờ có thể là một lĩnh vực của tự do và thỏa mãn …. Chính lĩnh vực bên ngoài lao động xác định tự do và sự thỏa mãn.’ [21] Cách thay thế của Marcuse là từ bỏ Promethean, huyền thoại quá đỗi thân thương đối với Marx và để tiến gần hơn đến quan điểm của người Dionysian: ‘sự giải phóng của eros’. [22] Ngược lại với Freud, người đã duy trì trong – Văn minh và những bất mãn của nó (1929) rằng một tổ chức xã hội không đàn áp sẽ dẫn đến một sự thụt lùi nguy hiểm so với trình độ văn minh đạt được trong các mối quan hệ giữa con người với nhau, Marcuse tin rằng, nếu sự giải phóng của bản năng đã diễn ra trong một ‘xã hội tự do’ [23] về công nghệ tiên tiến để phục vụ nhân loại, nó sẽ không chỉ có lợi cho sự tiến bộ mà còn tạo ra ‘những mối quan hệ công việc mới và lâu bền’. [24] Nhưng những chỉ dẫn của ông về cách xã hội mới có thể ra đời khá mơ hồ và không tưởng. Nói chung, ông phản đối sự thống trị của công nghệ, để sự phê phán của ông về sự tha hóa không còn hướng vào các quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa nữa, và những phản ánh của ông về sự thay đổi xã hội rất bi quan khi bao gồm cả giai cấp công nhân trong số các đối tượng hoạt động để bảo vệ hệ thống. .

Hai nhân vật hàng đầu của Trường phái Frankfurt, Max Horkheimer và Theodor Adorno, cũng phát triển một lý thuyết về sự ghẻ lạnh tổng quát do sự kiểm soát xã hội xâm lấn và sự thao túng nhu cầu của các phương tiện truyền thông đại chúng. Trong Biện chứng của Khai sáng (1944), họ lập luận rằng “cơ sở lý luận về công nghệ là cơ sở lý luận của chính sự thống trị. Đó là bản chất ép buộc của xã hội tha hóa chính nó. ”[25] Điều này có nghĩa là, trong chủ nghĩa tư bản đương đại, ngay cả lĩnh vực thời gian giải trí – rảnh rỗi và không phải làm việc – cũng bị cuốn vào các cơ chế tái tạo sự đồng thuận.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, khái niệm về sự tha hóa cũng tìm đường xâm nhập vào phân tâm học. Những người đưa ra nó bắt đầu từ lý thuyết của Freud rằng con người buộc phải lựa chọn giữa tự nhiên và văn hóa, và rằng, để tận hưởng nền văn minh, anh ta nhất thiết phải từ bỏ những thôi thúc của mình. [26] Một số nhà tâm lý học đã liên kết sự tha hóa với chứng loạn thần xuất hiện ở một số cá nhân nhất định là kết quả của sự lựa chọn đầy xung đột này, do đó làm giảm toàn bộ vấn đề rộng lớn của sự tha hóa thành một hiện tượng chủ quan đơn thuần.

Tác giả giải quyết vấn đề tha hóa nhất từ ​​bên trong phân tâm học là Erich Fromm. Không giống như hầu hết các đồng nghiệp của mình, ông không bao giờ tách rời những biểu hiện của nó khỏi bối cảnh lịch sử tư bản chủ nghĩa; quả thực, các cuốn sách của ông The Sane Society (1955) và Marx’s Concept of Man (1961) đã sử dụng khái niệm này để cố gắng xây dựng một cầu nối giữa phân tâm học và chủ nghĩa Marx. Tuy nhiên, Fromm cũng luôn đặt trọng tâm chính vào tính chủ quan, và khái niệm về sự tha hóa của ông, được ông tóm tắt là ‘một phương thức trải nghiệm trong đó cá nhân trải nghiệm bản thân như người xa lạ’, [27] vẫn quá chú trọng vào cá nhân. Hơn nữa, bản tường trình của ông về khái niệm của Marx chỉ dựa trên Bản thảo kinh tế-triết học năm 1844 và cho thấy sự thiếu hiểu biết sâu sắc về tính cụ thể và trung tâm của lao động tha hóa trong tư tưởng của Marx. Sự thiếu hụt này đã ngăn Fromm đưa ra sức nặng phù hợp với sự tha hóa khách quan (của người lao động trong quá trình lao động và trong mối quan hệ với sản phẩm lao động) và đưa ông ta đến những vị trí có vẻ khó khăn khi họ bỏ qua các mối quan hệ cấu trúc cơ bản.

‘Marx tin rằng giai cấp công nhân là giai cấp bị tha hóa nhất …. [Ông] không lường trước được mức độ mà sự tha hóa sẽ trở thành số phận của đại đa số mọi người …. , người chủ, ngày nay thậm chí còn tha hóa hơn so với người lao động chân tay lành nghề. Hoạt động của người thứ hai vẫn phụ thuộc vào việc thể hiện một số phẩm chất cá nhân nhất định như kỹ năng, độ tin cậy, v.v. và anh ta không bị buộc phải bán “nhân cách”, nụ cười, ý kiến ​​của mình để mặc cả. ”[28]

Một trong những lý thuyết chính phi Marxist về sự tha hóa là lý thuyết gắn liền với Jean-Paul Sartre và các nhà hiện sinh Pháp. Thật vậy, vào những năm 1940, được đánh dấu bởi sự khủng khiếp của chiến tranh và sự đau khổ về lương tâm sau đó, hiện tượng tha hóa – một phần dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa tân Hegel của Alexandre Kojève [29] – đã trở thành một tài liệu tham khảo thường xuyên cả trong triết học và văn học tự sự. Tuy nhiên, một lần nữa, khái niệm này chung chung hơn nhiều so với tư tưởng của Marx, trở nên đồng nhất với sự bất bình lan tỏa của con người trong xã hội, sự chia rẽ giữa cá nhân con người và trải nghiệm thế giới, và một tình trạng không thể vượt qua được. Các nhà triết học theo chủ nghĩa hiện sinh không đề xuất nguồn gốc xã hội cho sự tha hóa, nhưng coi nó là nguồn gốc xã hội chắc chắn bị ràng buộc với tất cả sự ‘phiến diện’ (chắc chắn là sự thất bại của kinh nghiệm chính quyền Soviet đã ủng hộ một quan điểm như vậy) và tính khác của con người. Năm 1955, Jean Hippolyte đã đặt ra quan điểm này trong một trong những tác phẩm quan trọng nhất theo khuynh hướng này:

‘[Sự tha hóa] dường như không chỉ có thể hiểu được khái niệm về sự tha hóa của con người dưới chủ nghĩa tư bản, như Marx hiểu về nó. Vấn đề thứ hai chỉ là một trường hợp cụ thể của một vấn đề phổ quát hơn về sự tự ý thức của con người, vốn không thể tự cho mình là một cogito biệt lập, chỉ có thể nhận ra chính nó trong một từ mà nó cấu tạo, trong những bản thể khác mà nó nhận ra và bởi nó thỉnh thoảng bị từ chối. Nhưng cách thức khám phá bản thân này thông qua Cái khác biệt, sự khách quan hóa này, luôn ít nhiều là một sự tha hóa, đánh mất bản thân và đồng thời là một sự khám phá bản thân. Do đó, khách thể hóa và khách quan hóa là không thể tách rời, và sự kết hợp của chúng chỉ đơn giản là biểu hiện của một phép biện chứng được quan sát thấy trong chính sự vận động của lịch sử. ”[30]

Marx đã giúp phát triển một sự phê phán về sự khuất phục của con người, dựa trên sự phản đối quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa. Những người theo chủ nghĩa hiện sinh đi theo một quỹ đạo ngược lại, cố gắng tiếp thu những phần tác phẩm của Marx mà họ cho là hữu ích cho cách tiếp cận của họ, trong một cuộc thảo luận triết học đơn thuần mà không có một phê bình lịch sử cụ thể nào. [31]

IV. Cuộc tranh luận về các tác phẩm đầu tiên của Marx về sự tha hóa
Cuộc tranh luận về sự tha hóa phát triển ở Pháp thường dựa trên các lý thuyết của Marx. Tuy nhiên, thông thường, nó chỉ đề cập đến các Bản thảo Kinh tế-Triết học năm 1844; ngay cả các phần của Tư bản mà Lukács đã sử dụng để xây dựng lý thuyết cải cách của mình cũng không được xem xét. Hơn nữa, một số câu trong Bản thảo năm 1844 đã được đưa ra khỏi ngữ cảnh và chuyển thành những trích dẫn giật gân được cho là chứng minh sự tồn tại của một ‘Marx mới’ hoàn toàn khác, thấm đẫm triết học và không có thuyết kinh tế mà các nhà phê bình gán cho Tư Bản (thường là chưa đọc nó). Một lần nữa, trên cơ sở các văn bản năm 1844, các nhà hiện sinh Pháp cho đến nay đã nhấn mạnh nhiều nhất đến khái niệm về sự tự tha hóa (Selbstentfremdung), tức là sự tha hóa ( xa lánh) của người lao động khỏi loài người và với những người khác như chính anh ta – một hiện tượng mà Marx đã thảo luận trong các tác phẩm đầu tiên của mình, nhưng luôn luôn liên quan đến sự xa rời khách quan.

Quan điểm tương tự cũng xuất hiện ở một nhân vật hàng đầu của lý thuyết chính trị thời hậu chiến, Hannah Arendt. Trong Tình trạng con người (1958), bà đã xây dựng bài tường thuật của mình về khái niệm tha hóa của Marx xung quanh các Bản thảo kinh tế-triết học năm 1844, thậm chí sau đó chỉ cô lập một trong những kiểu mà Marx đề cập ở đó: xa lánh tha hóa chủ quan. Điều này cho phép bà ấy khẳng định:

‘Chiếm đoạt và tha hóa thế giới thật trùng hợp, và thời hiện đại, rất chống lại ý định của tất cả các diễn viên trong vở kịch, bắt đầu bằng việc tha hóa một số tầng lớp dân cư khỏi thế giới. […] Sự tha hóa thế giới, chứ không phải sự tự tha hóa như Marx nghĩ, đã là dấu ấn của thời đại hiện đại. ”[32]

Bằng chứng về sự liên quan ít ỏi của bà với tác phẩm trưởng thành của Marx là thực tế rằng, khi thừa nhận rằng Marx ‘không hoàn toàn không nhận thức được những tác động của sự tha hóa thế giới trong nền kinh tế tư bản’, bà chỉ nhắc đến một vài dòng trong tác phẩm báo chí rất sớm của ông, ‘The Các cuộc tranh luận về Luật trộm cắp gỗ ‘(1842), không dài hàng chục trang quan trọng hơn nhiều trong Tư Bản và các bản thảo chuẩn bị dẫn đến nó. Kết luận đáng ngạc nhiên của bà là: “những cân nhắc không thường xuyên như vậy [đã] đóng một vai trò nhỏ trong công việc của ông ấy, điều này vẫn bám rễ chắc chắn vào chủ nghĩa chủ quan cực đoan của thời đại hiện đại”. [33] Việc Marx ưu tiên ‘tự tha hóa’ ở đâu và như thế nào trong phân tích của ông về xã hội tư bản vẫn là một bí ẩn mà Arendt chưa bao giờ làm sáng tỏ trong các bài viết của bà.

Vào những năm 1960, lý thuyết về sự tha hóa trong Bản thảo Kinh tế-Triết học năm 1844 đã trở thành mấu chốt gây tranh cãi trong việc giải thích rộng rãi hơn công trình của Marx. Có ý kiến ​​cho rằng cần có sự phân biệt rõ ràng giữa ‘Marx thời kỳ đầu’ và ‘Marx trưởng thành’ – một sự đối lập độc đoán và giả tạo được cả những người ưa thích tác phẩm triết học ban đầu và những người ủng hộ Marx (trong số đó có Louis Althusser và các học giả Nga). Trong khi lý thuyết trước đây coi lý thuyết về sự tha hóa trong Bản thảo Kinh tế-Triết học năm 1844 là phần quan trọng nhất trong phê bình xã hội của Marx, thì lý thuyết sau thường thể hiện sự ‘ám ảnh về sự tha hóa’ thực sự và lúc đầu cố gắng hạ thấp mức độ liên quan của nó [34]; hoặc, khi chiến lược này không còn khả thi nữa, toàn bộ chủ đề về sự tha hóa đã được viết tắt là ‘một peccadillo trẻ trung, một tàn dư của chủ nghĩa Hegel’ [35] mà sau này Marx đã từ bỏ. Các học giả đầu tiên phản bác lại rằng các bản thảo năm 1844 được viết bởi một người đàn ông hai mươi sáu tuổi vừa mới bắt tay vào nghiên cứu chính của mình; nhưng những người khác vẫn từ chối chấp nhận tầm quan trọng của lý thuyết về sự tha hóa của Marx, ngay cả khi việc xuất bản các văn bản mới nói rõ rằng ông không bao giờ mất hứng thú với nó và nó chiếm một vị trí quan trọng trong các giai đoạn chính của cuộc đời ông.

Cũng như nhiều người đã tranh luận rằng lý thuyết về sự tha hóa trong Bản thảo năm 1844 là chủ đề trung tâm trong tư tưởng của Marx rõ ràng là sai lầm đến mức nó chứng tỏ không hơn gì sự thiếu hiểu biết về công việc của ông. [36] Mặt khác, khi Marx một lần nữa trở thành tác giả được thảo luận và trích dẫn thường xuyên nhất trong văn học triết học thế giới vì những trang mới xuất bản của ông về sự tha hóa, thì sự im lặng từ Liên Xô về toàn bộ chủ đề này, và về những tranh cãi liên quan đến nó, đã tạo ra một ví dụ nổi bật về việc sử dụng nhạc cụ trong các tác phẩm của ông ở quốc gia đó. Vì sự tồn tại của người ngoài xa lạ ở Liên Xô và các vệ tinh của nó đã bị gạt ra ngoài tầm kiểm soát, và mọi văn bản liên quan đến câu hỏi này đều bị nghi ngờ. Như Henri Lefebvre đã nói, ‘trong xã hội Soviet , sự tha hóa có thể và không còn phải là một vấn đề nữa. Theo thứ tự từ trên xuống, vì lý do Nhà nước, khái niệm này phải biến mất. ”[37] Do đó, cho đến những năm 1970, rất ít tác giả trong‘ phe xã hội chủ nghĩa ’chú ý đến các tác phẩm được đề cập.

Một số tác giả phương Tây nổi tiếng cũng hạ thấp mức độ phức tạp của hiện tượng này. Lucien Goldmann, chẳng hạn, cho rằng có thể vượt qua sự tha hóa trong các điều kiện kinh tế – xã hội thời bấy giờ, và trong tác phẩm Phép biện chứng Recherches (1959) của ông đã lập luận rằng nó sẽ biến mất, hoặc suy thoái, chỉ dưới tác động của các kế hoạch. Ông viết: “Cải cách hóa”, “trên thực tế là một hiện tượng bị ràng buộc chặt chẽ với việc không có kế hoạch và sản xuất cho thị trường”; Chủ nghĩa xã hội của Liên Xô ở phương Đông và các chính sách của Keynes ở phương Tây đã dẫn đến “trong trường hợp đầu tiên là xóa bỏ sự cải cách, và trong trường hợp thứ hai là sự suy yếu dần dần của nó”. [38] Lịch sử đã chứng minh sự kỳ lạ trong những tiên đoán của ông.

V. Sự mê hoặc không thể cưỡng lại của lý thuyết về sự tha hóa
Vào những năm 1960, một sự thịnh hành thực sự bắt đầu cho các lý thuyết về sự tha hóa, và hàng trăm cuốn sách và bài báo đã được xuất bản trên khắp thế giới. Đó là thời đại của sự tha hóa chào đón tòa án. Các tác giả từ nhiều nền tảng chính trị và lĩnh vực học thuật khác nhau đã xác định nguyên nhân của nó là do hàng hóa, chuyên môn hóa quá mức, chủ nghĩa cá nhân, quan liêu hóa, chủ nghĩa tuân thủ, chủ nghĩa tiêu dùng, đánh mất cảm giác về bản thân trong bối cảnh công nghệ mới, thậm chí là sự cô lập cá nhân, sự thờ ơ, bị gạt ra ngoài lề xã hội hoặc sắc tộc và ô nhiễm môi trường.

Khái niệm tha hóa dường như thể hiện tinh thần của thời đại đến sự hoàn thiện, và thực sự, trong sự phê phán xã hội tư bản, nó đã trở thành điểm hẹn cho chủ nghĩa triết học chống Liên Xô và các trào lưu dân chủ và tiến bộ nhất trong thế giới Công giáo. Tuy nhiên, sự phổ biến của khái niệm này, và sự áp dụng bừa bãi của nó, đã tạo ra một sự mơ hồ sâu sắc về mặt thuật ngữ. [39] Trong khoảng thời gian vài năm, sự xa lánh do đó đã trở thành một công thức trống rỗng nằm ngay trên phạm vi bất hạnh của con người – bao trùm tất cả đến mức nó tạo ra niềm tin rằng nó không bao giờ có thể sửa đổi được. [40]

Với cuốn sách The Society of the Spectacle của Guy Debord, cuốn sách ngay sau khi xuất bản lần đầu tiên vào năm 1967, trở thành một tuyên ngôn thực sự cho thế hệ sinh viên trong cuộc nổi dậy chống lại hệ thống, thuyết tha hóa gắn liền với sự phê phán sản xuất phi vật chất. Dựa trên luận điểm của Horkheimer và Adorno, theo đó hoạt động sản xuất tuân theo trật tự xã hội đã lan rộng sang ngành công nghiệp giải trí, Debord lập luận rằng lĩnh vực phi lao động không còn có thể được coi là tách rời khỏi hoạt động sản xuất:

“Trong khi trong giai đoạn sơ khai của quá trình tích lũy tư bản” nền kinh tế chính trị chỉ coi người vô sản là người lao động “, người chỉ cần được phân bổ tối thiểu tất yếu để duy trì sức lao động của mình, và không bao giờ coi người đó là người” nhàn rỗi và nhân đạo “, quan điểm giai cấp này được sửa đổi ngay khi sự phong phú của hàng hóa đạt đến mức cần sự cộng tác bổ sung từ anh ta. Khi ngày làm việc của anh ta kết thúc, người công nhân đột nhiên được giải thoát khỏi sự khinh bỉ hoàn toàn đối với anh ta, điều được ngụ ý rõ ràng trong mọi khía cạnh của tổ chức và giám sát sản xuất, và thấy mình dường như được đối xử như một người đàng hoàng, với một sự thể hiện lịch sự, trong vai trò mới của anh ấy với tư cách là người tiêu dùng. Tại thời điểm này, chủ nghĩa nhân văn của hàng hóa phụ trách “sự nhàn rỗi và tính nhân văn” của người lao động đơn giản bởi vì kinh tế chính trị hiện nay có thể và phải thống trị những lĩnh vực đó. ”[41]

Đối với Debord, khi đó, trong khi sự thống trị của nền kinh tế đối với đời sống xã hội ban đầu có hình thức là “suy thoái”, thì trong “giai đoạn hiện tại” đã có một “sự thay đổi chung phải xuất hiện”. [42] Ý tưởng này đã khiến ông đặt thế giới của cảnh tượng vào trung tâm của phân tích của mình: ‘Chức năng xã hội của cảnh tượng là sản xuất cụ thể của sự tha hóa’, [43] hiện tượng mà qua đó ‘chủ nghĩa tôn sùng hàng hóa … đạt được sự hoàn thiện cuối cùng’. [44] Trong những trường hợp này, sự tha hóa tự khẳng định ở mức độ thực sự trở thành một trải nghiệm thú vị cho các cá nhân, một thứ thuốc phiện mới của con người khiến họ tiêu thụ và ‘đồng nhất với những hình ảnh thống trị’, [45] đưa họ ngày càng xa mong muốn của riêng mình và sự tồn tại thực sự:

‘Cảnh tượng là giai đoạn mà hàng hóa đã thành công trong việc thực dân hóa hoàn toàn đời sống xã hội …. Sản xuất kinh tế hiện đại mở rộng chế độ độc tài cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. […] Với “cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai”, tiêu dùng bị tha hóa đã trở thành nghĩa vụ của quần chúng cũng giống như việc sản xuất bị tha hóa. ”[46]

Sau Debord, Jean Baudrillard cũng đã sử dụng khái niệm tha hóa để giải thích một cách phê phán những thay đổi xã hội đã xuất hiện với chủ nghĩa tư bản trưởng thành. Trong Xã hội tiêu dùng (1970), tách mình ra khỏi sự tập trung của chủ nghĩa Marx về vị trí trung tâm của sản xuất, ông đã xác định tiêu dùng là yếu tố chính trong xã hội hiện đại. “Thời đại tiêu dùng”, trong đó quảng cáo và thăm dò dư luận tạo ra nhu cầu giả mạo và sự đồng thuận của quần chúng, cũng là “thời đại của sự tha hóa triệt để”.

‘Logic hàng hóa đã trở nên khái quát và ngày nay không chỉ chi phối các quá trình lao động và sản phẩm vật chất, mà còn chi phối toàn bộ văn hóa, tình dục và các mối quan hệ giữa con người, bao gồm cả những tưởng tượng và động lực cá nhân …. Mọi thứ đều được mô phỏng hóa hay nói cách khác, được gợi lên, được kích động và sắp xếp thành hình ảnh, dấu hiệu, mô hình có thể tiêu thụ được. ‘[47]

Tuy nhiên, các kết luận chính trị của Baudrillard khá bối rối và bi quan. Đối mặt với sự lên men của xã hội trên quy mô lớn, ông nghĩ rằng “những kẻ nổi loạn của tháng 5 năm 1968” đã rơi vào cái bẫy của việc “cải tiến các đối tượng và tiêu thụ quá mức theo giá trị của chúng”; và anh ấy chỉ trích ‘tất cả những lời miệt thị về “sự tha hóa”, và tất cả những thế lực chế nhạo của nhạc pop và phản nghệ thuật’ chỉ là một ‘bản cáo trạng [đó] là một phần của trò chơi: đó là ảo ảnh phê phán, phản truyện ngụ ngôn xoay quanh ngoài truyện ngụ ngôn ‘. [48] Giờ đã cách xa chủ nghĩa Marx một chặng đường dài, mà giai cấp công nhân là điểm tham chiếu xã hội để thay đổi thế giới, ông kết thúc cuốn sách của mình với một lời kêu gọi thiên sai, chung chung như phù du: ‘Chúng ta sẽ chờ đợi những sự bùng nổ bạo lực và sự tan rã đột ngột sẽ đến, không thể lường trước và chắc chắn là vào tháng 5 năm 1968, để phá hủy Thánh lễ trắng này. ‘[49]

VI. Lý thuyết ngoại lai trong xã hội học Bắc Mỹ
Vào những năm 1950, khái niệm về sự tha hóa cũng đã đi vào từ vựng của xã hội học Bắc Mỹ, nhưng cách tiếp cận đối tượng ở đó hoàn toàn khác so với cách tiếp cận phổ biến ở châu Âu vào thời điểm đó. Xã hội học dòng chính coi sự tha hóa như một vấn đề của cá nhân con người, không phải của các mối quan hệ xã hội, [50] và việc tìm kiếm các giải pháp tập trung vào năng lực của các cá nhân để điều chỉnh theo trật tự hiện có, chứ không phải dựa trên các hoạt động tập thể để thay đổi xã hội. [51]

Ở đây cũng vậy, đã có một thời gian dài không chắc chắn trước khi một định nghĩa rõ ràng và được chia sẻ thành hình. Một số tác giả coi sự tha hóa là một hiện tượng tích cực, một phương tiện thể hiện sự sáng tạo vốn có trong thân phận con người nói chung. [52] Một quan điểm phổ biến khác cho rằng nó xuất phát từ sự rạn nứt giữa cá nhân và xã hội; [53] Seymour Melman, ví dụ, theo dấu vết của sự xa lánh đối với sự phân chia giữa việc xây dựng và thực thi các quyết định, và cho rằng nó ảnh hưởng đến người lao động và người quản lý. [54] Trong ‘A Measure of Alienation’ (1957), mở đầu cuộc tranh luận về khái niệm trên Tạp chí Xã hội học Hoa Kỳ, Gwynn Nettler đã sử dụng một cuộc khảo sát ý kiến ​​như một cách để cố gắng thiết lập một định nghĩa. Nhưng, trái ngược hẳn với truyền thống vận động lao động khắt khe về điều tra điều kiện làm việc, bảng câu hỏi của ông dường như lấy cảm hứng từ các quy tắc McCarthyite thời bấy giờ hơn là từ nghiên cứu khoa học. [55] Vì thực tế, ông đã xác định sự xa lánh với việc bác bỏ các nguyên tắc bảo thủ của xã hội Mỹ: ‘duy trì nhất quán các thái độ không ưa chuộng và ác cảm đối với chủ nghĩa gia đình, các phương tiện truyền thông đại chúng và thị hiếu đại chúng, các sự kiện hiện tại, giáo dục bình dân, tôn giáo thông thường và quan điểm viễn tưởng về cuộc sống, chủ nghĩa dân tộc và quy trình bỏ phiếu ‘. [56]

Khi đó, xã hội học Mỹ nhìn chung coi tha hóa là một vấn đề liên quan đến hệ thống sản xuất công nghiệp, dù là tư bản chủ nghĩa hay xã hội chủ nghĩa, và chủ yếu ảnh hưởng đến ý thức con người. [60] Sự thay đổi cách tiếp cận lớn này cuối cùng đã hạ cấp, hoặc thậm chí bị loại trừ, phân tích các yếu tố lịch sử – xã hội quyết định sự tha hóa, tạo ra một kiểu siêu tâm lý hóa coi đó không phải là một vấn đề xã hội mà là một triệu chứng bệnh lý của cá nhân, có thể chữa được ở cấp độ cá nhân. [61] Trong khi theo truyền thống Marxist, khái niệm tha hóa đã góp phần vào một số phê phán gay gắt nhất đối với phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, thì việc thể chế hóa nó trong lĩnh vực xã hội học đã làm giảm nó thành một hiện tượng cá nhân không phù hợp với các chuẩn mực xã hội. Theo cách tương tự, chiều kích phê phán mà khái niệm này có trong triết học (ngay cả đối với các tác giả nghĩ rằng đó là một chân trời không bao giờ có thể vượt qua) giờ đã nhường chỗ cho một sự trung lập ảo tưởng. [62]

Một tác động khác của sự biến chất này là sự nghèo nàn về mặt lý thuyết của khái niệm. Từ một hiện tượng phức tạp liên quan đến hoạt động lao động của con người và sự tồn tại xã hội và trí tuệ, sự tha hóa đã trở thành một phạm trù được phân chia theo từng chuyên ngành nghiên cứu học thuật. [63] Các nhà xã hội học Mỹ lập luận rằng lựa chọn phương pháp luận này cho phép họ giải phóng nghiên cứu về sự tha hóa khỏi bất kỳ ý nghĩa chính trị nào và mang lại cho nó tính khách quan khoa học. Nhưng, trên thực tế, sự ‘quay lưng’ chính trị này có ý nghĩa rõ ràng về mặt ý thức hệ, vì sự ủng hộ các giá trị thống trị và trật tự xã hội nằm ẩn sau ngọn cờ phi tư tưởng hóa và trung lập hóa giá trị.

Vì vậy, sự khác biệt giữa quan niệm xã hội học của Marx và Mỹ về sự tha hóa không phải là quan niệm trước đây là chính trị và quan niệm sau là khoa học. Đúng hơn, các nhà lý luận Marxist là những người mang những giá trị đối lập với những giá trị bá quyền trong xã hội Mỹ, trong khi các nhà xã hội học Mỹ đề cao những giá trị của trật tự xã hội hiện có, khéo léo khoác lên mình những giá trị vĩnh cửu của loài người. [64] Trong bối cảnh học thuật Hoa Kỳ, khái niệm tha hóa đã trải qua một sự bóp méo thực sự và cuối cùng được sử dụng bởi những người bảo vệ chính các tầng lớp xã hội mà nó đã hướng tới từ lâu. [65]

VII. Tha hóa trong Tư Bản và các bản thảo khác
Các bài viết của Marx đóng một vai trò quan trọng đối với những người đang tìm cách chống lại tình trạng này. Sự tập trung ban đầu vào các Bản thảo Kinh tế-Triết học năm 1844 có xu hướng thay đổi sau khi các văn bản mới được xuất bản, giúp cho việc tái tạo lại sự phát triển tư tưởng của ông một cách chính xác hơn.

Trong nửa sau của những năm 1840, Marx không còn sử dụng thường xuyên thuật ngữ ‘tha hóa’ nữa; các trường hợp ngoại lệ chính là cuốn sách đầu tiên của ông, The Holy Family (1845), đồng tác giả với Engels, nơi nó xuất hiện trong một số cuộc luận chiến chống lại Bruno và Edgar Bauer, và một đoạn trong cuốn Tư tưởng Đức (1845-6), cũng được viết với Engels. Khi ông đã từ bỏ ý định xuất bản cuốn Tư tưởng Đức, ông quay lại với lý thuyết về sự tha hóa trong Lao động tiền lương và Tư bản, một tập hợp các bài báo dựa trên các bài giảng mà ông đã thuyết trình cho Liên đoàn Công nhân Đức ở Brussels năm 1847, nhưng bản thân thuật ngữ này thì không xuất hiện trong chúng, bởi vì nó sẽ có một vòng quá trừu tượng đối với thính giả của ông. Trong các văn bản này, ông viết rằng lao động làm công ăn lương không tham gia vào ‘hoạt động cuộc sống của chính họ’ mà thể hiện ‘sự hy sinh mạng sống của anh ta’. Sức lao động là một thứ hàng hóa mà người lao động buộc phải bán để “sống”, và “sản phẩm của hoạt động của anh ta không phải là đối tượng của hoạt động của anh ta”: [66]

‘người công nhân, trong mười hai giờ dệt, quay, khoan, quay, xây, xẻng, đập đá, gánh vác, v.v. – anh ta có coi đây là mười hai giờ dệt, quay, khoan, xây dựng, xẻng, đập, … như một biểu hiện của cuộc sống của mình, như cuộc sống? Ngược lại, cuộc sống bắt đầu là khi với anh ta, khi những hoạt động này chấm dứt, trên bàn, trong nhà công cộng, trên giường. Mặt khác, lao động mười hai giờ không có ý nghĩa gì đối với anh ta như dệt vải, quay sợi, khoan, v.v. mà là thu nhập đưa anh ta lên bàn ăn, đến nhà chung, lên giường. Nếu con tằm quay để tiếp tục tồn tại như một con sâu bướm, nó sẽ là một người làm công ăn lương hoàn chỉnh. ‘[67]

Cho đến cuối những năm 1850, không còn tài liệu nào đề cập đến lý thuyết về sự tha hóa trong tác phẩm của Marx. Sau thất bại của các cuộc cách mạng năm 1848, ông bị buộc phải lưu vong ở London; khi ở đó, ông tập trung toàn bộ sức lực vào việc nghiên cứu kinh tế chính trị và ngoài một số tác phẩm ngắn có đề tài lịch sử, [68] không xuất bản một cuốn sách nào khác. Tuy nhiên, khi ông bắt đầu viết lại về kinh tế học, trong Nền tảng của sự phê phán kinh tế chính trị (hay được biết đến với tên gọi Grundrisse), ông đã hơn một lần sử dụng thuật ngữ ‘tha hóa’. Văn bản này nhắc lại về nhiều khía cạnh các phân tích của Bản thảo Kinh tế-Triết học năm 1844, mặc dù gần một thập kỷ nghiên cứu trong Thư viện Anh đã cho phép ông làm cho chúng trở nên sâu sắc hơn đáng kể:

‘Tính chất xã hội của hoạt động, cũng như hình thức xã hội của sản phẩm, và tỷ trọng của các cá nhân trong sản xuất ở đây dường như là một cái gì đó tha hóa, xa lạ và khách quan, đối đầu với các cá nhân, không phải như mối quan hệ của họ với nhau, mà là sự phụ thuộc của họ vào các mối quan hệ tồn tại độc lập với chúng và phát sinh do va chạm giữa các cá nhân thờ ơ với nhau. Sự trao đổi chung của các hoạt động và sản phẩm, đã trở thành điều kiện quan trọng đối với mỗi cá nhân – sự liên kết lẫn nhau của họ – ở đây dường như là một thứ gì đó tha hóa, xa lạ với họ, tự trị, như một sự vật. Trong giá trị trao đổi, mối liên hệ xã hội giữa người với người được chuyển thành mối quan hệ xã hội giữa các sự vật; năng lực cá nhân thành của cải khách quan. ‘[69]

Sau đó, tường thuật về sự tha hóa trong Grundrisse được làm phong phú hơn nhờ sự hiểu biết sâu sắc hơn về các phạm trù kinh tế và bằng cách phân tích xã hội chặt chẽ hơn. Mối liên hệ mà nó thiết lập giữa sự tha hóa và giá trị trao đổi là một khía cạnh quan trọng của vấn đề này. Và, trong một trong những đoạn văn chói lọi nhất về hiện tượng xã hội hiện đại này, Marx liên kết sự tha hóa với sự đối lập giữa tư bản và “sức lao động sống”:

‘Điều kiện khách quan của sức lao động sống xuất hiện với tư cách là những giá trị tách rời, độc lập đối lập với năng lực lao động sống với tư cách là chủ thể …. Điều kiện khách quan của năng lực lao động sống được cho là tồn tại độc lập với nó, như là tính khách quan của một chủ thể khác biệt với hoạt động sống năng lực lao động và đứng độc lập đối với nó; Do đó, sự tái sản xuất và hiện thực hóa, tức là sự mở rộng của những điều kiện khách quan này, đồng thời là sự tái sản xuất của chính họ và sự sản xuất mới với tư cách là của cải của một chủ thể xa lạ đối lập với sức lao động một cách thờ ơ và độc lập. Những gì được tái tạo và sản sinh lại không chỉ là sự hiện diện của những điều kiện khách quan của lao động sống, mà còn là sự hiện diện của chúng với tư cách là những giá trị độc lập, tức là những giá trị thuộc về một chủ thể xa lạ, đương đầu với khả năng lao động sống này. Các điều kiện khách quan của lao động đạt được sự tồn tại chủ quan đối với sức lao động sống – biến thành tư bản. “[70]

Grundrisse không phải là văn bản duy nhất về quá trình trưởng thành của Marx mô tả về sự tha hóa. Năm năm sau khi nó được sáng tác, ‘Kết quả của quá trình sản xuất tức thời’ – còn được gọi là ‘Tư bản, Tập một: Quyển 1, Chương VI, chưa được xuất bản’ (1863-4) – mang lại những phân tích kinh tế và chính trị về sự tha hóa nhiều hơn, chặt chẽ với nhau. Marx viết: “Sự cai trị của nhà tư bản đối với người lao động, là sự cai trị của vạn vật đối với con người, đối với lao động chết đối với người sống, của sản phẩm đối với người sản xuất.” [71] Trong xã hội tư bản, nhờ ‘ Sự chuyển đổi năng suất xã hội của lao động thành các thuộc tính vật chất của tư bản ‘, [72] thực sự có một sự’ nhân cách hóa sự vật và cải tạo con người ‘, tạo ra hình thức rằng’ các điều kiện vật chất của lao động không phụ thuộc vào người lao động, nhưng mà là anh ta đối với tư bản ‘. [73] Trong thực tế, ông lập luận:

‘Tư Bản không phải là một thứ, bất cứ thứ gì hơn tiền là một thứ. Tư bản cũng như tiền, những quan hệ xã hội cụ thể về sản xuất giữa người với người xuất hiện với tư cách là quan hệ của vật với người, hoặc quan hệ xã hội nhất định xuất hiện với tư cách là thuộc tính tự nhiên của sự vật trong xã hội. Không có giai cấp phụ thuộc vào tiền lương, thời điểm các cá nhân đối đầu với nhau như những người tự do, không thể có sản xuất giá trị thặng dư; không có sản xuất giá trị thặng dư thì không thể có sản xuất tư bản chủ nghĩa, và do đó không có tư bản và không có tư bản chủ nghĩa! Tư bản và tiền lương – lao động (do đó chúng ta gọi sức lao động của người lao động bán sức lao động của chính mình) chỉ thể hiện hai khía cạnh của mối quan hệ tự thân giống nhau. Tiền không thể trở thành tư bản trừ khi nó được đổi lấy sức lao động, một thứ hàng hóa do chính người lao động bán ra. Ngược lại, công việc chỉ có thể là lao động làm công ăn lương khi những điều kiện vật chất của chính nó đối đầu với nó như quyền tự trị, tài sản, giá trị tồn tại cho bản thân và duy trì bản thân, nói ngắn gọn là tư bản. Nếu tư bản xét về khía cạnh vật chất, tức là về các giá trị sử dụng mà nó có, phải phụ thuộc vào sự tồn tại của nó trên các điều kiện vật chất của lao động, thì về mặt hình thức, những điều kiện vật chất này phải ngang bằng với lao động với tư cách là quyền lực tự trị , với tư cách là giá trị – lao động được khách thể hóa – coi lao động sống như một phương tiện đơn thuần để duy trì và gia tăng bản thân. ‘[74]

Trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, sức lao động của con người trở thành công cụ của quá trình định giá tư bản, mà ‘bằng cách kết hợp sức lao động sống vào các yếu tố cấu thành vật chất của tư bản, … trở thành một con quái vật và … bắt đầu hành động “như thể được tiêu thụ bởi tình yêu ”.” [75] Cơ chế này tiếp tục mở rộng về quy mô, cho đến khi sự hợp tác trong quá trình sản xuất, khám phá khoa học và triển khai máy móc – tất cả đều là các quá trình xã hội thuộc về tập thể – trở thành lực lượng tư bản xuất hiện như một lẽ tự nhiên của nó – tài sản, đối đầu với người lao động dưới hình thức trật tự tư bản chủ nghĩa:

‘Lực lượng sản xuất… được phát triển [bởi] lao động xã hội… xuất hiện với tư cách là lực lượng sản xuất của chủ nghĩa tư bản. […] Tập thể đoàn kết hợp tác, kết hợp trong phân công lao động, sử dụng các lực lượng của tự nhiên và khoa học, sản phẩm của lao động, như máy móc – tất cả những điều này đối đầu với cá nhân người lao động như một cái gì đó xa lạ, khách quan, sẵn sàng -được tạo ra, tồn tại mà không có sự can thiệp của họ, và thậm chí thường xuyên thù địch với họ. Tất cả chúng đều xuất hiện khá đơn giản như những hình thức phổ biến của công cụ lao động. Với tư cách là đối tượng, chúng độc lập với những người lao động mà chúng thống trị. Mặc dù ở một mức độ nào đó, nhà xưởng là sản phẩm của sự kết hợp của công nhân, nhưng toàn bộ trí tuệ và ý chí của nó dường như được kết hợp trong nhà tư bản hoặc những người cấp dưới của anh ta, và người lao động thấy mình phải đối mặt với các chức năng của tư bản sống trong nhà tư bản. ‘ [76]

Thông qua quá trình này, tư bản trở thành một thứ gì đó rất “bí ẩn”. “Các điều kiện lao động chồng chất lên trước mắt người lao động như các lực lượng xã hội, và chúng được coi là một hình thức tư bản hóa.” [77]

Bắt đầu từ những năm 1960, sự phổ biến của ‘Tư Bản, Volume One: Cuốn, Chương VI, chưa được xuất bản’ và trên hết, của Grundrisse đã mở đường cho một quan niệm về sự tha hóa khác với quan niệm về sự tha hóa khi đó là bá chủ trong xã hội học và tâm lý học. Đó là một quan niệm hướng tới việc khắc phục sự tha hóa trong thực tế – hướng tới hành động chính trị của các phong trào xã hội, đảng phái và công đoàn nhằm thay đổi điều kiện sống và làm việc của giai cấp công nhân trong những năm 1930) có thể được coi là ‘thế hệ thứ hai’ của các tác phẩm của Marx về sự tha hóa, do đó, không chỉ cung cấp một cơ sở lý thuyết mạch lạc cho các nghiên cứu mới về sự tha hóa, mà trên hết là một nền tảng tư tưởng chống tư bản cho phong trào chính trị và xã hội phi thường, bùng nổ trên thế giới trong những năm đó. Sự rời bỏ sách vở của các triết gia và giảng đường của các trường đại học, xuống đường và không gian đấu tranh của công nhân, và trở thành phương tiện phê phán xã hội tư sản nói chung.

VIII. Chủ nghĩa tôn sùng hàng hóa và sự tha hóa.
Một trong những câu chuyện hay nhất của Marx về sự tha hóa có trong phần nổi tiếng của Capital trong ‘Chủ nghĩa tôn sùng hàng hóa và bí mật của nó’, nơi ông cho thấy rằng, trong xã hội tư bản, con người bị chi phối bởi những sản phẩm mà họ đã tạo ra. Ở đây, các quan hệ giữa chúng dường như không phải là “quan hệ xã hội trực tiếp giữa người với người …, mà là quan hệ vật chất giữa người với người và quan hệ xã hội giữa các sự vật”: [78]

‘Đặc tính bí ẩn của hình thức hàng hóa bao gồm … thực tế là hàng hóa phản ánh những đặc điểm xã hội của lao động phụ hệ như những đặc điểm khách quan của chính sản phẩm lao động, như những thuộc tính tự nhiên – xã hội. Do đó, nó cũng phản ánh mối quan hệ xã hội của những người sản xuất với tổng số lao động như một mối quan hệ xã hội giữa các đối tượng, một mối quan hệ tồn tại bên ngoài và bên ngoài những người sản xuất. Thông qua sự thay thế này, sản phẩm của lao động trở thành hàng hóa, những thứ nhạy cảm, đồng thời có giá trị siêu nhạy cảm hoặc mang tính xã hội. […] Nó không là gì khác ngoài mối quan hệ xã hội xác định giữa bản thân những người đàn ông mà ở đây, đối với họ, là hình thức tuyệt vời của mối quan hệ giữa các sự vật. Do đó, để tìm ra một phép loại suy, chúng ta phải bay vào cõi sương mù của tôn giáo. Ở đó, các sản phẩm của bộ não con người xuất hiện như những nhân vật tự chủ được ban tặng cho một cuộc sống của riêng họ, chúng có mối quan hệ với nhau và với loài người. Vì vậy, nó nằm trong thế giới hàng hóa với các sản phẩm do bàn tay đàn ông. Tôi gọi đây là chủ nghĩa tôn sùng vốn gắn liền với các sản phẩm lao động ngay khi chúng được sản xuất như hàng hóa, và do đó không thể tách rời khỏi việc sản xuất hàng hóa. ‘[79]

Hai yếu tố trong định nghĩa này đánh dấu ranh giới rõ ràng giữa quan niệm của Marx về sự tha hóa và yếu tố mà hầu hết các tác giả khác mà chúng ta đang thảo luận. Thứ nhất, Marx quan niệm chủ nghĩa tôn giáo không phải là một vấn đề cá nhân mà là một hiện tượng xã hội, không phải là việc của trí óc mà là một quyền lực thực sự, một hình thức thống trị cụ thể, tự nó hình thành trong nền kinh tế thị trường do sự biến đổi của các đối tượng thành các chủ thể. Vì lý do này, phân tích của ông về sự tha hóa không chỉ giới hạn trong sự phân biệt đối xử của từng cá nhân phụ nữ và nam giới, mà mở rộng ra các quá trình xã hội và các hoạt động sản xuất bên dưới nó. Thứ hai, đối với chủ nghĩa tôn sùng Marx thể hiện ở một thực tế lịch sử chính xác của sản xuất, thực tế của lao động làm công ăn lương; nó không phải là một phần của mối quan hệ giữa con người và sự vật, mà là mối quan hệ giữa con người và một dạng khách quan cụ thể: hình thức hàng hóa.

Trong xã hội tư sản, phẩm chất và quan hệ của con người biến thành phẩm chất và quan hệ giữa các sự vật. Lý thuyết về cái mà Lukács gọi là cải cách này đã minh họa cho sự xa rời quan điểm về quan hệ giữa con người với nhau, trong khi khái niệm chủ nghĩa tôn giáo coi nó liên quan đến hàng hóa. Để chỉ trích những người phủ nhận rằng một lý thuyết về sự tha hóa có trong công trình trưởng thành của Marx, chúng ta nên nhấn mạnh rằng chủ nghĩa tôn sùng hàng hóa không thay thế cho sự tha hóa mà chỉ là một khía cạnh của nó. [80]

Tuy nhiên, sự tiến bộ về mặt lý thuyết từ Bản thảo Kinh tế-Triết học năm 1844 đến Tư bản và các tài liệu liên quan của nó, không chỉ bao gồm sự chính xác cao hơn trong vấn đề của ông về sự tha hóa. Ngoài ra còn có một cuộc cải tổ các biện pháp mà Marx cho là cần thiết để khắc phục nó. Trong khi vào năm 1844, ông đã lập luận rằng con người sẽ xóa bỏ sự tha hóa bằng cách xóa bỏ sản xuất tư nhân và phân công lao động, con đường dẫn đến một xã hội không bị tha hóa phức tạp hơn nhiều trong Tư bản và các bản thảo chuẩn bị của nó. Marx cho rằng chủ nghĩa tư bản là một hệ thống trong đó người lao động phải chịu sự chi phối của tư bản và những điều kiện mà nó áp đặt. Tuy nhiên, nó đã tạo ra nền tảng cho một xã hội tiên tiến hơn, và bằng cách khái quát hóa những lợi ích của nó, nhân loại sẽ có thể tiến bộ trên con đường phát triển xã hội nhanh hơn mà nó đã mở ra. Theo Marx, một hệ thống tạo ra sự tích lũy khổng lồ của cải cho một số ít người và sự tước đoạt và bóc lột đối với số đông công nhân nói chung phải được thay thế bằng ‘một hiệp hội những người tự do, làm việc với tư liệu sản xuất chung, và tiêu thụ của họ. Nhiều dạng sức lao động khác nhau trong sự tự nhận thức đầy đủ như một lực lượng lao động xã hội duy nhất ‘. [81] Loại hình sản xuất này sẽ khác với lao động làm công ăn lương vì nó sẽ đặt các yếu tố quyết định của nó dưới sự quản trị tập thể, mang tính chất tổng quát ngay lập tức và chuyển lao động thành một hoạt động xã hội thực sự. Đây là một quan niệm về xã hội ở cực đối lập với “cuộc chiến của tất cả chống lại tất cả” của Hobbes; và việc tạo ra nó không đòi hỏi một quá trình chính trị đơn thuần, mà nhất thiết sẽ liên quan đến việc chuyển đổi lĩnh vực sản xuất. Nhưng sự thay đổi như vậy trong quá trình lao động có giới hạn của nó:

‘Tự do, trong lĩnh vực này, chỉ có thể bao gồm ở chỗ, con người xã hội hóa, những nhà sản xuất liên kết, điều hành sự trao đổi chất của con người với tự nhiên một cách hợp lý, đặt nó dưới sự kiểm soát tập thể của họ thay vì bị nó chi phối như một thứ quyền lực mù quáng; hoàn thành nó với mức tiêu hao năng lượng ít nhất và trong những điều kiện xứng đáng và phù hợp nhất với bản chất con người của họ. ‘[82]

Hệ thống sản xuất hậu tư bản chủ nghĩa này, cùng với tiến bộ khoa học – công nghệ và hậu quả là giảm thời gian lao động, tạo ra khả năng hình thành xã hội mới trong đó lao động cưỡng bức, tha hóa do tư bản áp đặt và tuân theo quy luật của nó dần dần được thay thế bằng hoạt động có ý thức, sáng tạo vượt ra khỏi ách tất yếu, và trong đó các quan hệ xã hội hoàn chỉnh thay thế cho sự trao đổi ngẫu nhiên, không phân biệt do quy luật hàng hóa và tiền tệ quy định. [83] Nó không còn là vương quốc của tự do vốn mà là lãnh địa của tự do chân chính của con người.

 

Dịch bởi Sally Mju

 

References
[1] Histoire et conscience de classe , trans. Kostas Axelos and Jacqueline Bois, Paris: Minuit, 1960.

[2] Georg Lukács, History and Class Consciousness, Cambridge, MA: MIT Press, 1971, xxiv.

[3] Isaak Illich Rubin, Essays on Marx’s Theory of Value, Detroit: Black & Red, 1972, 5.

[4] Ibid., 28 (trans. mod.).

[5] Ibid., 59.

[6] Trên thực tế, Marx đã sử dụng khái niệm tha hóa trước khi ông viết Bản thảo kinh tế-triết học năm 1844. Trong một văn bản ông xuất bản trên tạp chí Deutsch-Französische Jahrbücher (tháng 2 năm 1844), ông viết: ‘Đó là [… ] nhiệm vụ của lịch sử, một khi thế giới khác của sự thật đã biến mất, để thiết lập sự thật của thế giới này. Nhiệm vụ trước mắt của triết học, phục vụ lịch sử, là vạch trần sự tự ghẻ lạnh dưới những hình thức xấu xa của nó một khi hình thức tự ghẻ lạnh thần thánh của con người đã được vạch trần. Vì vậy, sự chỉ trích của trời biến thành sự chỉ trích của trái đất, sự phê bình của tôn giáo thành sự phê bình của luật pháp và sự phê bình của thần học thành sự phê bình của chính trị. ”Karl Marx,‘ A Contribution to the Critique of Hegel’s Philosophy of Right. Giới thiệu ‘, trong Karl Marx, Early Writings, London: Penguin, 1992, 244-5.

[7] Trong các tác phẩm của Marx, người ta tìm thấy thuật ngữ Entfremdung (‘sự ghẻ lạnh’) cũng như Entäusserung. Những từ này có nghĩa khác nhau trong Hegel, nhưng Marx sử dụng chúng một cách đồng nghĩa. See Marcella D’Abbiero, Alienazione in Hegel. Usi e significati di Entäusserung, Entfremdung Veräusserung, Rome: Edizioni dell’Ateneo, 1970, 25-7.

[8] Karl Marx, ‘Economic and Philosophical Manuscripts (1844)’, in Early Writings, 324.

[9] Ibid., 327.

[10] Ibid., 330. Để biết về mô hình phân loại bốn phần của Marx về sự tha hóa, hãy xem Bertell Ollman, Alienation, New York: Cambridge University Press, 1971, 136-52.[11] Karl Marx, ‘Economic and Philosophical Manuscripts (1844)’, 333.

[12] Karl Marx, ‘Excerpts from James Mill’s Elements of Political Economy’, in Early writings, 278.

[13] Martin Heidegger, Being and Time, San Francisco: Harper, 1962, 220-1. Trong lời tựa của cuốn Lịch sử và Ý thức giai cấp được tái xuất bản năm 1967 của mình, Lukács nhận thấy rằng ở Heidegger, sự tha hóa đã trở thành một khái niệm vô hại về mặt chính trị đã ‘nâng tầm phê phán xã hội thành một vấn đề thuần túy triết học’ (Lukács, xxiv). Heidegger cũng cố gắng bóp méo ý nghĩa của khái niệm về sự tha hóa của Marx: trong Bức thư về ‘Chủ nghĩa nhân văn’ (1946), ông đã tán thành lưu ý rằng, “bằng cách trải qua sự xa lánh, [Marx] đạt được một chiều kích thiết yếu của lịch sử” (Martin Heidegger, “Bức thư về chủ nghĩa nhân văn ‘, trong Basic Writings, London: Routledge, 1993, 243) – một công thức sai lầm không có cơ sở trong các bài viết của Marx.

[14] Herbert Marcuse, ‘On the Philosophical Foundation of the Concept of Labor in Economics’, Telos 16 (Summer 1973), 25.

[15] Ibid., 16-17.

[16] Ibid., 25.

[17] Ibid.

[18] Ibid., 14-15.

[19] Herbert Marcuse, Eros and Civilization, Boston: Beacon Press, 1966, 45.

[20] Ibid., 46-7Georges Friedmann có cùng quan điểm, lập luận trong The Anatomy of Work (New York: Glencoe Press, 1964) rằng việc vượt qua sự tha hóa chỉ có thể thực hiện được sau khi giải phóng khỏi công việc.

[21] Marcuse, Eros and Civilization, 156.

[22] Ibid., 155.

[23] Ibid., 198.

[24] Ibid., 155. Cf. ự gợi lên một ‘tính hợp lý tự nhiên không chỉ phù hợp với mà thậm chí còn thúc đẩy sự tiến bộ đối với các hình thức tự do văn minh cao hơn’ (199). Về mối quan hệ giữa công nghệ và tiến bộ, hãy đọc Kostas Axelos, Alienation, Praxis, and Techné in the Thought of Karl Marx, Austin/London: University of Texas Press, 1976.

[25] Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, Dialectic of Enlightenment, New York: Seabury Press, 1972, 121.

[26] See Sigmund Freud, Civilization and Its Discontents, New York: Norton, 1962, 62.

[27] Erich Fromm, The Sane Society, New York: Fawcett, 1965, 111.

[28] Erich Fromm, Khái niệm về con người của Marx, New York: Frederick Ungar, 1961, 56-7. Sự thất bại trong việc hiểu đặc điểm cụ thể của lao động bị tha hóa tái diễn trong các tác phẩm của ông về sự tha hóa vào những năm 1960. Trong một bài luận xuất bản năm 1965, ông viết: ‘Người ta phải xem xét hiện tượng tha hóa trong mối liên hệ của nó với lòng tự ái, trầm cảm, cuồng tín và sùng bái thần tượng để hiểu nó một cách đầy đủ.’ , ed., Chủ nghĩa nhân văn xã hội chủ nghĩa, New York: Doubleday, 1965, 221.[29] See Alexandre Kojeve, Introduction to the Reading of Hegel: Lectures on the Phenomenology of Spirit, Ithaca: Cornell University Press, 1980.

[30] Jean Hyppolite, Studies on Marx and Hegel, New York/London: Basic Books, 1969, 88.

[31] Cf.István Mészáros, Marx’s Theory of Alienation, London: Merlin Press, 1970, 241 ff.

[32] Hannah Arendt, The Human Condition, Chicago: University of Chicago Press, 1958, 253-4.

[33] Ibid., 254.

[34] Các giám đốc của Viện Chủ nghĩa Marx Lenin ở Berlin thậm chí còn cố gắng loại bỏ các Bản thảo kinh tế-triết học năm 1844 khỏi các tập đã đánh số của bộ kinh điển Marx-Engels Werke, xếp chúng thành một tập bổ sung với số lượng in nhỏ hơn.[35] Adam Schaff, Alienation as a Social Phenomenon, Oxford: Pergamon Press, 1980, 100.

[36] Xem Daniel Bell, ‘Sự khám phá lại sự tha hóa: Một số ghi chú dọc theo cuộc tìm kiếm lịch sử Marx’, Tạp chí Triết học, tập. LVI, 24 (tháng 11 năm 1959), 933-52, kết luận: ‘trong khi người ta có thể thông cảm với ý tưởng về sự tha hóa, thì việc đọc lại khái niệm này như là chủ đề trung tâm của Marx’, 935 chỉ là điều hoang đường hơn nữa.[37] Henri Lefebvre, Critique of Everyday Life, London: Verso, 1991, 53.

[38] Lucien Goldmann, Recherches dialectiques, Paris: Gallimard, 1959, 101.

[39] Do đó Richard Schacht (Alienation, Garden City: Doubleday, 1970) lưu ý rằng “hầu như không có khía cạnh nào của cuộc sống đương đại mà không được thảo luận về“ sự xa lánh ”; trong khi Peter C. Ludz (‘Alienation as a Concept in the Social Sciences’, reprinted in Felix Geyer and David Schweitzer, eds., Theories of Alienation, Leiden: Martinus Nijhoff, 1976) nhận xét rằng “sự phổ biến của khái niệm này góp phần làm tăng sự mơ hồ về thuật ngữ hiện có”’ (3).

[40] Cf. David Schweitzer, ‘Alienation, De-alienation, and Change: Một cái nhìn tổng quan phê bình về các quan điểm hiện tại trong triết học và khoa học xã hội’’, in Giora Shoham, ed., Alienation and Anomie Revisited, Tel Aviv: Ramot, 1982, đối với người mà ‘chính ý nghĩa của sự tha hóa thường bị pha loãng đến mức vô nghĩa ảo’ (57).

[41] Guy Debord, The Society of the Spectacle, Canberra: Hobgoblin 2002, 13.

[42] Ibid., 9.

[43] Ibid., 11.

[44] Ibid., 12.

[45] Ibid., 11.

[46] Ibid., 13.

[47] Jean Baudrillard, The Consumer Society, London: Sage, 1998, 191.

[48] Ibid., 195-6.

[49] Ibid., 196.

[50] See for example John Clark, ‘Measuring alienation within a social system’, American Sociological Review, vol. 24, n. 6 (December 1959), 849-52.

[51] See Schweitzer, ‘Alienation, De-alienation, and Change’ (note 40), 36-7.

[52] Một ví dụ điển hình cho quan điểm này là ‘Tính không thể tránh khỏi của người ngoài hành tinh’ của Walter Kaufman, phần giới thiệu của ông về tập sách đã được trích dẫn trước đây của Schacht, Alienation. Đối với Kaufman, ‘cuộc sống không có sự xa lánh thật khó sống; điều quan trọng là tăng cường năng lực của nam giới để đối phó với sự tha hóa ‘ (lvi).

[53] Schacht, Alienation, 155.

[54] Seymour Melman, Decision-making and Productivity, Oxford: Basil Blackwell, 1958, 18, 165-6.

[55] Trong số các câu hỏi mà Nettler đưa ra cho một mẫu được coi là dễ bị ‘định hướng xa lạ ’ là: ‘Bạn có thích TV không? Bạn nghĩ gì về mẫu ô tô mới của Mỹ? Bạn có đọc Reader’s Digest không? … Bạn có thích tham gia các hoạt động của nhà thờ không? Bạn có thích các môn thể thao quốc gia (bóng đá, bóng chày) không? ”(‘ Một thước đo của sự tha hóa ’, Tạp chí Xã hội học Hoa Kỳ, tập 22, số 6 (tháng 12 năm 1957), 675). Ông kết luận rằng những câu trả lời tiêu cực là bằng chứng của sự tha hóa: “dường như không có gì nghi ngờ rằng thang đo này đo lường một chiều hướng của sự tha hóa đối với xã hội của chúng ta.”.’

[56] Ibid., 674. Để chứng minh quan điểm của mình, Nettler lưu ý rằng “cho câu hỏi,” Liệu bạn có sớm sống dưới một hình thức chính phủ khác như dưới hình thức hiện tại của chúng tôi không? ” tất cả đều phản hồi với một số dấu hiệu về khả năng và không có sự từ chối nào ‘(674). Ông thậm chí còn đi xa đến mức tuyên bố rằng ‘rằng sự tha hóa có liên quan đến sự sáng tạo. Người ta giả thuyết rằng các nhà khoa học và nghệ sĩ sáng tạo… là những cá nhân bị tha hóa… rằng sự tha hóa có liên quan đến lòng vị tha [và] rằng sự tha hóa của họ dẫn đến hành vi phạm tội ’(676-7).

[57] [57] Melvin Seeman, ‘Về ý nghĩa của việc xa lánh’, Tạp chí Xã hội học Hoa Kỳ, tập. 24, không. 6 (tháng 12 năm 1959), 783-91. Năm 1972, ông thêm một loại thứ sáu vào danh sách: ‘sự ghẻ lạnh văn hóa’. (Xem Melvin Seeman, ‘Alienation and Engagement’, trong Angus Campbell và Philip E. Converse, ấn bản, Ý nghĩa con người của sự thay đổi xã hội, New York: Russell Sage, 1972, 467-527.)

[58] Robert Blauner, Alienation and Freedom , Chicago: University of Chicago Press, 1964, 15.

[59] Ibid., 3.

[60] Cf. Walter R. Heinz, ‘Changes in the Methodology of Alienation Research’, in Felix Geyer and Walter R. Heinz, Alienation, Society and the Individual, New Brunswick/London: Transaction, 1992, 217.

[61] See Felix Geyer and David Schweitzer, ‘Introduction’, in idem, eds., Theories of Alienation (note 39), xxi-xxii, and Felix Geyer, ‘A General Systems Approach to Psychiatric and Sociological De-alienation’, in Giora Shoham, ed. (note 40), 141.

[62] See Geyer and Schweitzer, ‘Introduction’, xx-xxi.

[63] David Schweitzer, ‘Fetishization of Alienation: Unpacking a Problem of Science, Knowledge, and Reified Practices in the Workplace’, in Felix Geyer, ed., Alienation, Ethnicity, and Postmodernism, Westport, Connecticut/London: Greenwood Press, 1996, 23.

[64] Cf. John Horton, ‘The Dehumanization of Anomie and Alienation: a problem in the ideology of sociology’, The British Journal of Sociology, vol. XV, no. 4 (1964), 283-300, and David Schweitzer, ‘Fetishization of Alienation’, 23.

[65] Horton, ‘Dehumanization’. Luận điểm này được Irving Louis Horowitz miêu tả một cách tự hào trong ‘Sự nghiệp kỳ lạ của sự sống xa lạ: cách một khái niệm được biến đổi mà không có sự cho phép của những người sáng lập nó’, trong Felix Geyer, ed. (chú thích 63), 17-19. Theo Horowitz, ‘tha hóabây giờ là một phần của truyền thống trong khoa học xã hội hơn là phản kháng xã hội. Sự thay đổi này xuất hiện với nhận thức ngày càng sâu rộng rằng các thuật ngữ như bị tha hóa không hơn không kém so với việc được tích hợp. Thay vì coi sự tha hóa như được đóng khung bởi sự “ghẻ lạnh” khỏi bản chất thiết yếu của con người do kết quả của một loạt các đòi hỏi tàn nhẫn của tư bản công nghiệp, sự tha hóa trở thành một quyền bất khả xâm phạm, một nguồn năng lượng sáng tạo cho một số người và một biểu hiện của sự lập dị cá nhân đối với những người khác ‘(18).

[66] Karl Marx, ‘Wage Labour and Capital’, in Marx-Engels Collected Works, vol. 9, New York: International Publishers, 1977, 202.

[67] Ibid., 203.

[68] The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte , Revelations concerning the Communist Trial in Cologne and Revelations of the Diplomatic History of the Eighteenth Century.

[69] Karl Marx, Grundrisse, London: Penguin, 1993, 157. In another passage on alienation (158), we read: ‘Rob the thing of this social power and you must give it to persons to exercise over persons.’

[70] Ibid., 461-2.

[71] Karl Marx, ‘Results of the Immediate Process of Production’, in idem, Capital, Volume 1, London: Penguin, 1976, 990.

[72] Ibid., 1058.

[73] Ibid., 1054.

[74] Ibid., 1005-6 (emphasis in the original).

[75] Ibid., 1007.

[76] Ibid., 1054 (emphasis in the original)

[77] Ibid., 1056.

[78] Karl Marx, Capital,Volume 1, 166.

[79] Ibid., 164-5.

[80] Cf. Schaff, Alienation as a Social Phenomenon, 81.

[81] Capital, Volume 1 , 171.

[82] Karl Marx, Capital, Volume 3, London: Penguin, 1981, 959.

[83] Vì lý do không gian, việc xem xét bản chất chưa hoàn thành và có phần mâu thuẫn trong bản phác thảo của Marx về một xã hội không tha hóa sẽ phải được để lại cho một nghiên cứu trong tương lai.

Categories
Journalism

Công Xã Paris vẫn là cột mốc cho những thay đổi cấp tiến

Công Xã Paris vẫn là cột mốc cho những thay đổi cấp tiến.
Vào ngày này năm 1871, giai cấp công nhân Paris đã giành lấy quyền kiểm soát thủ đô và thành lập Công Xã. Mặc dù chỉ cầm quyền trong vòng hai tháng nhưng đây vẫn là chính phủ của những người lao động đầu tiên trên thế giới và là một ví dụ sinh động về kiểu xã hội mà chính người lao động có thể tạo ra, theo tầm nhìn của riêng họ về tự do và bình đẳng.

Tư sản Pháp luôn luôn thâu tóm tất cả mọi thứ. Kể từ cuộc cách mạng năm 1789, họ là những người duy nhất giàu lên trong thời kỳ thịnh vượng, trong khi giai cấp công nhân thường xuyên phải chịu gánh nặng của các cuộc khủng hoảng. Nhưng sự tuyên bố về nền Cộng Hòa thứ ba sẽ mở ra những chân trời mới và tạo cơ hội cho một sự thay đổi tất yếu. Napoléon III, bị đánh bại trong trận chiến tại Sedan, bị quân Phổ bắt làm tù binh vào ngày 4 tháng 9 năm 1870. Vào tháng 1 năm sau, sau bốn tháng vây hãm thủ đô Paris, Otto von Bismarck đã khiến người Pháp phải đầu hàng và áp đặt một cách khắc nghiệt các điều khoản trong hiệp định đình chiến tiếp theo.

Các cuộc bầu cử quốc gia đã được tổ chức và Adolphe Thiers được bổ nhiệm vào vị trí đứng đầu, nắm quyền hành pháp, với sự ủng hộ của đa số người theo chủ nghĩa Legitimist và Orleanist. Tuy nhiên, tại thủ đô, nơi mà sự bất mãn của dân chúng lớn hơn những nơi khác, các lực lượng cộng hòa và xã hội chủ nghĩa cấp tiến đã quét sạch bàn cờ chính này. Những viễn cảnh về một chính phủ cánh hữu của chế độ Thiers được dự đoán rằng sẽ để lại nguyên vẹn những bất công xã hội, tạo ra gánh nặng chiến tranh cho những người nghèo nhất và tìm cách giải giáp thành phố này, đã kích hoạt một cuộc cách mạng mới vào ngày 18 tháng 3. Thiers và quân đội của hắn không còn lựa chọn nào khác ngoài việc dời trại quân đội đến Versailles.

Đấu tranh và Chính phủ
Để đảm bảo tính hợp pháp dân chủ, quân nổi dậy đã quyết định tổ chức bầu cử tự do ngay lập tức. Vào ngày 26 tháng 3, tuyệt đại đa số người dân Paris (190.000 phiếu so với 40.000) đã bỏ phiếu cho các ứng cử viên ủng hộ cuộc nổi dậy, và bảy mươi trong số 85 đại biểu được bầu, họ tuyên bố ủng hộ cuộc cách mạng. Mười lăm đại diện trong phái ôn hòa của parti des maires, một nhóm bao gồm những người đứng đầu trước đây của một số cơ quan nhất định, ngay lập tức từ chức và không tham gia vào hội đồng của Công Xã; tuy nhiên sau đó họ đã tham gia ngay bởi sự ủng hộ của trường phái Bốn Người Cấp Tiến

Sáu mươi sáu thành viên còn lại đại diện cho một loạt các vị trí và rất khó để phân biệt vì có đến hai đảng phái chính trị. Trong số họ có khoảng hai mươi người cộng hòa tân Jacobin (bao gồm cả Charles Delescluze và Félix Pyat nổi tiếng), một tá tín đồ của Auguste Blanqui, mười bảy thành viên của Hiệp hội Nam giới Công tác Quốc tế (cả hai đảng phái trong đó có một đảng đều là tín đồ của Pierre-Joseph Proudhon và ngoài ra còn một vài những người theo chủ nghĩa cộng đồng có liên hệ với Karl Marx, hai phe thường mâu thuẫn với nhau), và một vài người độc lập.

Hầu hết các lãnh đạo của Công Xã là công nhân hoặc đại diện được công nhận của giai cấp công nhân, và mười bốn người được ca ngợi là thuộc lực lượng Vệ binh Quốc Gia. Trên thực tế, chính ủy ban trung ương sau này đã tập trung quyền lực vào tay Công Xã – phần mở đầu cho một loạt bất đồng và xung đột kéo dài giữa hai cơ quan, cơ quan công nhân và Vệ Binh Quốc Gia.

Vào ngày 28 tháng 3, một số lượng lớn công dân đã tập trung tại khu vực lân cận của Hôtel de Ville để tham gia các lễ hội kỷ niệm thành lập một chế độ mới, lúc này đã chính thức lấy tên là Công xã Paris. Mặc dù nó tồn tại không quá bảy mươi hai ngày, nhưng đây là sự kiện chính trị quan trọng nhất trong lịch sử của phong trào công nhân thế kỷ 19, thắp sáng lại hy vọng cho những người dân kiệt quệ vì phải sống những tháng ngày gian khổ. Các ủy ban và các nhóm mọc lên ở các khu dân cư để hỗ trợ cho Công Xã, và ở mọi ngóc ngách của thành phố đều tổ chức các sáng kiến thể hiện tinh đoàn kết và lập kế hoạch xây dựng một thế giới mới. Montmartre đã được rửa tội cho “thành trì của tự do”.

Một trong những ý kiến phổ biến nhất là mong muốn được chia sẻ những điều tốt đẹp với những người khác. Các chiến binh như Louise Michel đã nêu gương cho tinh thần tự hạ thấp bản thân; Victor Hugo đã viết về cô ấy rằng cô ấy “đã làm những gì mà những linh hồn hoang dã vĩ đại đã làm. […] Cô ấy tôn vinh những kẻ bị giẫm đạp và áp bức. ” Nhưng thoạt đầu, không phải do sự thúc đẩy của một nhà lãnh đạo hay một số nhân vật có uy quyền đã mang lại sức sống cho Công xã; mà dấu ấn lớn nhất của nó chính là chiều kích tập thể rõ ràng của những người dân.

Sự chuyển đổi của quyền lực chính trị
Hai trong số các sắc lệnh khẩn cấp đầu tiên để ngăn chặn tình trạng nghèo đói khắp mọi nơi đó chính là bãi bỏ việc trả tiền thuê nhà (người ta nói rằng “tài sản nên được chia sẻ công bằng trong sự hy sinh”) và việc bán các mặt hàng có giá trị dưới 20 franc trong các tiệm cầm đồ. Chín ủy ban cộng đồng cũng được cho là sẽ thay thế đứng đầu các bộ phận cơ quan về chiến tranh, tài chính, an ninh, giáo dục, sinh hoạt, lao động và thương mại, quan hệ đối ngoại và dịch vụ công. Một lúc sau khi đưa ra các sắc lệnh, đã có một đại biểu được chỉ định đứng đầu mỗi bộ phận này.

Phụ nữ và nam giới đến với nhau một cách tự nguyện để theo đuổi một dự án chung là giải phóng. Chính phủ tự thân lúc này không được xem là một điều không tưởng. Và tự giải phóng được coi là nhiệm vụ thiết yếu.

Vào ngày 19 tháng 4, ba ngày sau cuộc bầu cử tiếp theo đã được tổ chức để lấp đầy 31 ghế gần như bị bỏ trống, ngay lập tức, Công xã đã thông qua một Tuyên bố cho Nhân dân Pháp có nội dung là “đảm bảo tuyệt đối về quyền tự do cá nhân, tự do lương tâm và tự do lao động”. Là “sự can thiệp thường xuyên của công dân vào các công việc chung.” Xung đột giữa Paris và Versailles, nó khẳng định, “không thể kết thúc bằng những thỏa hiệp ảo tưởng”; người dân có quyền và “nghĩa vụ chiến đấu và chiến thắng!”

Trong văn bản này là một sự tổng hợp hơi mơ hồ để tránh căng thẳng giữa các khuynh hướng chính trị khác nhau, tuy nhiên quan trọng hơn văn bản này là những hành động cụ thể mà qua đó các thành viên trong Công Xã đã đấu tranh cho một sự chuyển đổi hoàn toàn về quyền lực chính trị. Một loạt các cải cách không chỉ đề cập đến các phương thức mà còn đề cập đến bản chất của quản lý chính trị.

Công Xã quy định việc triệu tập các đại diện dân cử và kiểm soát hành động của họ bằng các biện pháp ràng buộc do Công Xã đề ra (mặc dù điều này không đủ để giải quyết vấn đề phức tạp về đại diện chính trị). Các cơ quan thẩm quyền và các cơ quan công quyền khác, cũng chịu sự kiểm soát hệt như vậy và có thể bị thu hồi các quyền quyết định, các cơ quan không được chỉ định một cách tùy tiện như trước đây, mà chỉ được phép ra quyết định sau một cuộc tranh cử hoặc một cuộc bầu cử mở.

Mục đích rõ ràng nhất cho điều này đó chính là ngăn không cho công chúng trở thành lãnh địa của các chính trị gia có sức ảnh hưởng lớn. Các quyết định chính sách không được giao cho một nhóm nhỏ các nhà chức năng, mà phải được thực hiện bởi người dân. Quân đội và lực lượng cảnh sát sẽ không còn là những thể chế tách rời khỏi cơ chế của xã hội. Sự tách biệt giữa nhà nước và nhà thờ cũng là một sự khác biệt.

Nhưng tầm nhìn về sự thay đổi chính trị còn sâu sắc hơn. Cần phải chuyển giao quyền lực vào tay nhân dân để giảm mạnh tình trạng quan liêu. Lĩnh vực xã hội nên được ưu tiên hơn lĩnh vực chính trị – như Henri de Saint-Simon đã duy trì – để chính trị không còn là một chức năng chuyên biệt nữa mà trở nên tích hợp dần vào hoạt động của xã hội dân sự. Do đó, cơ quan xã hội sẽ lấy lại các chức năng đã được chuyển giao cho nhà nước.

Để lật đổ hệ thống thống trị giai cấp hiện tại vẫn là không đủ; nhất quyết phải có một sự kết thúc cho các quy tắc giai cấp như vậy. Tất cả những điều này gộp lại sẽ hoàn thành một viễn cảnh của Công Xã về một nước cộng hòa như một liên minh của các hiệp hội tự do, mang tính dân chủ thực sự để thúc đẩy sự giải phóng của tất cả các thành phần giai cấp của nó. Nó sẽ được thêm vào thành chính phủ tự trị của các nhà sản xuất.

Ưu tiên cải cách xã hội
Công Xã cho rằng cải cách xã hội thậm chí còn quan trọng hơn thay đổi chính trị. Đó là lý do cho sự tồn tại của Công Xã, là thước đo của sự trung thành với các nguyên tắc sáng lập của mình và là yếu tố quan trọng phân biệt nó với các cuộc cách mạng trước đó vào năm 1789 và 1848. Công xã đã thông qua nhiều biện pháp với hàm ý giai cấp rõ ràng.

Thời hạn trả nợ đối với những ai vay mượn được hoãn lại ba năm mà không phải trả thêm bất kỳ khoản lãi suất nào. Các cuộc sơ tán vì dân không trả tiền thuê nhà đã bị bãi bỏ, và một nghị định cho phép trưng dụng chỗ ở trống cho những người không có mái che trên đầu. Công Xã đã lên kế hoạch rút ngắn ngày làm việc (từ mười giờ ban đầu xuống còn tám giờ dự kiến cho tương lai), những việc tồi tệ về áp dụng các khoản tiền phạt cố định đối với người lao động giản đơn là biện pháp cắt giảm lương đã bị cấm bởi các biện pháp trừng phạt đối với người chủ và mức lương tối thiểu cho mỗi vùng đã được Công Xã thiết lập ở một mức độ đáng nể.

Tăng thêm nhiều nguồn cung cấp thực phẩm và hạ giá thành sản phẩm. Làm việc ban đêm tại các tiệm bánh mì đã bị cấm, và một số cửa hàng thịt ở thành phố đã được mở ra nhiều hơn. Công tác xã hội dưới nhiều hình thức khác nhau đã được mở rộng cho các bộ phận dân cư yếu thế hơn – ví dụ, ngân hàng lương thực cho phụ nữ và trẻ em bị bỏ rơi – và các cuộc thảo luận đã được tổ chức về cách chấm dứt sự phân biệt đối xử giữa trẻ em hợp pháp và trẻ em ngoài giá thú.

Tất cả các thành viên trong Công Xã đều chân thành tin tưởng rằng giáo dục là một yếu tố cần thiết cho sự giải phóng cá nhân và bất kỳ thay đổi xã hội và chính trị nghiêm trọng nào. Việc đi học trở nên miễn phí và bắt buộc đối với cả trẻ em gái và trẻ em trai, việc giảng dạy lấy cảm hứng từ tôn giáo đã nhường chỗ cho việc giảng dạy thế tục theo đường lối hợp lý, khoa học. Các khoản tiền khác đã được gửi đặc biệt và các trang báo chí đã đưa ra nhiều lý lẽ thuyết phục cho việc đầu tư vào giáo dục nữ giới. Để trở thành một “dịch vụ công” thực sự, giáo dục phải tạo cơ hội bình đẳng cho “trẻ em ở cả hai giới”.

Hơn nữa, “sự phân biệt trên lý do chủng tộc, quốc tịch, tôn giáo hoặc vị trí xã hội” nên bị bãi bỏ. Những sáng kiến ​​thực tế ban đầu đi kèm với những tiến bộ như vậy đã được đề cập trong mặt lý thuyết, và ở nhiều quận, hàng ngàn trẻ em thuộc tầng lớp lao động lần đầu tiên bước chân vào những ngôi trường cao sang và được nhận tài liệu học trong lớp miễn phí.

Công Xã cũng áp dụng các biện pháp mang tính chất xã hội chủ nghĩa. Nó quy định rằng các xưởng bị bỏ hoang do những người sử dụng lao động đã bỏ trốn khỏi thành phố, phải đảm bảo bồi thường cho người lao động khi họ trở về, và phải được giao cho các hiệp hội hợp tác của người lao động. Các nhà hát và bảo tàng – mở cửa miễn phí cho tất cả mọi người – được tập hợp lại và đặt dưới sự quản lý của Liên đoàn Nghệ sĩ, do họa sĩ và các chiến binh không ngơi nghỉ như Gustave Courbet chủ trì. Khoảng ba trăm nhà điêu khắc, kiến trúc sư, nhà in thạch bản và họa sĩ (trong số đó có Édouard Manet) đã tham gia vào cơ quan này – một ví dụ được nêu lên trong việc thành lập “Liên đoàn nghệ sĩ” tập hợp các diễn viên và người từ thế giới nghệ thuật.

Trong một thành phố vẫn còn quay cuồng vì ảnh hưởng của Chiến tranh Pháp-Phổ, tất cả các hành động và điều khoản này đã được đưa ra trong khoản thời gian chỉ năm mươi bốn ngày. Công xã chỉ có thể thực hiện công việc của mình trong khoảng thời gian từ ngày 29 tháng 3 đến ngày 21 tháng 5, giữa cuộc kháng chiến anh dũng chống lại các cuộc tấn công của Versaillais cũng đòi hỏi sự tiêu tốn lớn về nhân lực và tài chính. Vì Công Xã đã không đặt ra những biện pháp cưỡng chế nhất định, nên nhiều nghị định của Công Xã không được áp dụng thống nhất trên địa bàn rộng lớn của thành phố. Tuy nhiên, họ đã thể hiện một nỗ lực đáng kể để định hình lại xã hội và chỉ ra con đường để có thể thay đổi nó.

Cuộc đấu tranh tập thể và cuộc đấu tranh của phụ nữ
Công xã đã thể hiện được rất nhiều thứ so với các hành động đã được hội đồng lập pháp của nó thông qua. Nó thậm chí còn tham vọng vẽ lại không gian đô thị. Tham vọng đó đã được thể hiện qua quyết định phá bỏ Cột Vendôme, được coi là một tượng đài cho sự man rợ và một biểu tượng đáng trách của chiến tranh, và tục hóa một số nơi thờ cúng bằng cách giao chúng cho cộng đồng sử dụng.

Chính nhờ sự tham gia đông đảo của quần chúng và tinh thần tương thân tương ái mà Công Xã vẫn tồn tại được lâu như vậy. Các câu lạc bộ cách mạng mọc lên ở hầu hết các quận đóng một vai trò đáng chú ý. Có ít nhất hai mươi tám người trong số họ, đại diện cho một trong những ví dụ hùng hồn nhất về việc huy động tự phát.

Những câu lạc bộ này được mở cửa vào mỗi buổi tối, họ tạo cơ hội cho người dân gặp gỡ sau giờ làm việc để tự do thảo luận về tình hình chính trị và xã hội, để kiểm tra những gì mà các đại diện được bầu của họ đã đạt được, và đề xuất những cách thay thế để giải quyết các vấn đề hàng ngày. Họ là những hiệp hội , ủng hộ việc hình thành và thể hiện chủ quyền phổ biến cũng như tạo ra không gian chân chính của tình chị em và tình anh em, nơi mọi người có thể hít thở bầu không khí say sưa và tự quyết định cũng như tự kiểm soát được số phận của chính mình.

Quỹ đạo giải phóng này không có chỗ cho sự phân biệt đối xử giữa các quốc gia. Quyền công dân của Công Xã được mở rộng và trao cho cho tất cả những ai nỗ lực vì sự phát triển của nó, và người nước ngoài được hưởng các quyền xã hội như người Pháp. Nguyên tắc bình đẳng được thể hiện rõ qua vai trò nổi bật của ba nghìn người nước ngoài đang hoạt động trong Công xã. Leó Frankel, một thành viên Hungary của Hiệp hội những người Đàn ông Quốc tế, không chỉ được bầu vào hội đồng của Công Xã mà còn giữ chức “bộ trưởng” lao động – một trong những vị trí quan trọng của Công Xã. Tương tự, người Ba Lan Jarosław Dąbrowski và Walery Wróblewski là những vị tướng xuất sắc đứng đầu Lực lượng Vệ binh Quốc gia.

Mặc dù những người phụ nữ vẫn không có quyền bầu cử hoặc ngồi trong Hội đồng Công Xã, nhưng đã đóng một vai trò thiết yếu trong việc phản biện trật tự xã hội. Trong nhiều trường hợp, họ đã vi phạm các chuẩn mực của xã hội tư sản và khẳng định một bản sắc mới đối lập với các giá trị của gia đình phụ hệ, vượt ra ngoài quyền riêng tư trong gia đình để tham gia vào các lĩnh vực công cộng.

Liên minh Bảo Vệ Phụ Nữ Paris và Liên Minh Chăm sóc Người Bị Thương, trở nên vững chắc là nhờ rất nhiều vào hoạt động không mệt mỏi của thành viên Quốc tế thứ nhất như Elisabeth Dmitrieff, bà đã tham gia tập trung vào việc xác định các trận chiến xã hội và đề ra chiến lược. Liên Minh Phụ nữ đã đạt được việc đóng cửa các nhà thổ được cấp phép, giành quyền bình đẳng cho giáo viên nữ và nam, đặt ra khẩu hiệu “trả công bình đẳng cho công việc như nhau”, yêu cầu quyền bình đẳng trong hôn nhân và sự công nhận của các công đoàn tự do, và thúc đẩy tạo lập các phòng làm việc riêng cho nữ trong liên đoàn lao động.

Khi tình hình quân sự trở nên tồi tệ vào giữa tháng 5, với Versaillais ở cổng Paris, những người phụ nữ đã cầm vũ khí và thành lập một tiểu đoàn của riêng họ. Nhiều người đã quyết tâm hy sinh đến hơi thở cuối cùng của mình để chống lại các chướng ngại vật đối với Công Xã. Những thứ tư sản tuyên truyền đã khiến họ phải hứng chịu những cuộc tấn công ác độc nhất, chúng đã gọi họ là những kẻ phá bĩnh và cáo buộc họ đã khiến thành phố bốc cháy trong các trận chiến trên đường phố.

Tập trung hay phân quyền?
Nền dân chủ thực sự mà các Công Xã tìm cách thiết lập là một dự án đầy tham vọng và khó khăn. Chủ quyền phổ biến đòi hỏi sự tham gia của số lượng lớn nhất có thể của công dân. Từ cuối tháng Ba trở đi, Paris chứng kiến sự mọc lên như nấm của các ủy ban trung ương, các tiểu ban địa phương, các câu lạc bộ cách mạng và tiểu đoàn binh lính, vây quanh tổ chức Hội đồng Công Xã và Ủy ban Vệ binh Quốc gia vốn đã phức tạp.

Sau này các cơ quan đã giữ quyền kiểm soát quân sự,và thường hoạt động như một lực lượng thực sự chống lại hội đồng. Mặc dù sự tham gia trực tiếp của người dân là một bảo đảm quan trọng cho nền dân chủ, nhưng việc nhiều cơ quan có thẩm quyền cùng tham gia đã khiến quá trình ra quyết định trở nên đặc biệt khó khăn và có nghĩa là việc thực hiện các nghị định là một việc khó khăn.

Mối quan hệ giữa cơ quan trung ương và các cơ quan địa phương có vấn đề đã dẫn đến một số tình huống hỗn loạn, có lúc tê liệt. Sự cân bằng mong manh bị phá vỡ hoàn toàn khi phải đối mặt với tình trạng chiến tranh khẩn cấp, tình trạng vô kỷ luật trong Vệ binh Quốc gia và sự quản lý kém hiệu quả ngày càng tăng của chính phủ. Đối mặt với hoàn cảnh này, Jules Miot đề xuất giải pháp đó là thành lập một Ủy ban An toàn Công cộng gồm 5 người, theo mô hình độc tài của Maximilien Robespierre vào năm 1793.

Và giải pháp này đã được thông qua vào ngày 1 tháng 5, với đa số từ bốn mươi lăm đến hai mươi ba người. Đó được chứng minh là một sai lầm nghiêm trọng, đánh dấu cho sự kết thúc cho một cuộc thử nghiệm chính trị mới lạ và chia cắt Công Xã thành hai khối đối lập.

Nhóm đầu tiên trong số này được tạo thành từ những người theo phái tân Jacobins và những người theo chủ nghĩa Blanquists, nghiêng về sự tập trung quyền lực và cuối cùng họ xem lĩnh vực chính trị phải chiếm ưu thế hơn so với khía cạnh xã hội. Nhóm thứ hai, bao gồm đa số thành viên của Hiệp hội những người Đàn ông Quốc tế, xem lĩnh vực xã hội quan trọng hơn lĩnh vực chính trị. Họ nghĩ rằng sự phân chia quyền lực là cần thiết và nhấn mạnh rằng nước cộng hòa không bao giờ được đặt vấn đề về quyền tự do chính trị.

Eugène Varlin của Hiệp hội những người Đàn ông Quốc tế đã làm việc không mệt mỏi để điều phối ủy ban của mình và đã bác bỏ mạnh mẽ sự trôi dạt độc đoán và không tham gia vào các cuộc bầu cử của Ủy ban An toàn Công cộng. Theo quan điểm của nó, việc tập trung quyền lực vào tay một số cá nhân sẽ hoàn toàn mâu thuẫn với các tiên đề thành lập của Công Xã, vì các đại diện được bầu của nó không có chủ quyền, không được tập trung quyền lực, mà những chủ quyèn này đều phải thuộc về nhân dân. –

Vào ngày 21 tháng 5, nhóm thiểu số xem xét lại tình hình và đã tham gia vào phiên họp của Hội đồng Công Xã. Họ đã nỗ lực để đạt được sự thống nhất trong hàng ngũ của họ. Tuy nhiên, kẻ địch đã tiến đến cổng thành và mọi thứ đã quá trễ.

Công xã là từ đồng nghĩa của cách mạng
Công xã Paris đã bị quân đội của Versailles nghiền nát một cách tàn bạo. Trong tuần lễ đổ máu từ ngày 21 đến ngày 28 tháng 5, tổng cộng từ 17 nghìn đến 25 nghìn công dân đã bị tàn sát. Các cuộc chiến cuối cùng diễn ra dọc theo các bức tường của Nghĩa trang Père Lachaise. Một thanh niên Arthur Rimbaud đã mô tả thủ đô của Pháp là “một thành phố thê lương, gần như đã chết”. Đó là vụ thảm sát đẫm máu nhất trong lịch sử nước Pháp.

Chỉ có sáu nghìn người trốn được sống lưu vong ở Anh, Bỉ và Thụy Sĩ. Số tù nhân bị bắt là 43.522 người. Sau các phiên xét xử của tòa án quân sự, một trăm người trong số này đã nhận bản án tử hình, và 13.500 người khác bị đưa vào tù hoặc lao động cưỡng bức, hoặc bị trục xuất đến các vùng xa xôi như New Caledonia. Một số người đến đó đã gắn bó và chia sẻ số phận của mình cùng các nhà lãnh đạo Algeria trong cuộc nổi dậy chống thực dân Mokrani đã nổ ra cùng lúc với Công xã và cũng bị quân Pháp dìm trong máu.

Công xã thể hiện ý tưởng về sự thay đổi chính trị – xã hội và ứng dụng thực tế của nó. Nó đồng nghĩa với chính khái niệm cách mạng, với kinh nghiệm bản thể học của giai cấp công nhân.

Bóng ma Công Xã đã khiến cho việc đàn áp chống chủ nghĩa xã hội trên toàn Châu Âu trở nên mạnh thêm. Trước tình trạng bạo lực chưa từng có của nhà nước Thiers, báo chí bảo thủ và báo chí tự do đã cáo buộc Cộng sản về những tội ác tồi tệ nhất, và chúng đã bày tỏ sự nhẹ nhõm khi khôi phục lại “trật tự tự nhiên” cũng như tính hợp pháp tư sản, và hài lòng với chiến thắng của “nền văn minh” quá vô chính phủ.

Những kẻ đã dám vi phạm quyền hành và tấn công các đặc quyền của giai cấp thống trị sẽ bị trừng phạt để làm gương. Những người phụ nữ một lần nữa bị đối xử như những sinh vật thấp kém, và những người lao động lại bị đẩy lùi vào những vị trí mà họ cho là phù hợp hơn bởi những bàn tay bẩn thỉu, nhẫn tâm của những người chủ.

Chưa hết, cuộc nổi dậy ở Paris đã tiếp thêm sức mạnh cho các cuộc đấu tranh của công nhân và đẩy họ đi theo những hướng cấp tiến hơn. Vào một sáng mai của những ngày bại trận, Eugène Pottier đã viết những điều được trở thành bài ca nổi tiếng nhất của phong trào công nhân: “Hãy để chúng ta nhóm lại với nhau và ngày mai / Quốc tế ca / ​​Sẽ là loài người!”

Công Xã Paris đã chỉ ra rằng mục đích phải là xây dựng một xã hội hoàn toàn khác với chủ nghĩa tư bản. Kể từ đó, ngay cả khi “thời của anh đào” [le temps des cerises] (trích tiêu đề câu thơ nổi tiếng của người cộng sự Jean-Baptiste Clément), không bao giờ trở lại với các nhân vật chính của nó, thì Công xã thể hiện ý tưởng về sự thay đổi chính trị-xã hội và ứng dụng thực tế. Nó đồng nghĩa với chính khái niệm cách mạng, với kinh nghiệm bản thể luận của giai cấp công nhân. Trong Nội chiến ở Pháp, Karl Marx tuyên bố rằng “đội tiên phong của giai cấp vô sản hiện đại” này đã thành công trong việc “gắn bó công nhân trên thế giới với nước Pháp”.

Công xã Pa-ri đã làm thay đổi ý thức của người lao động và nhận thức tập thể của họ. Ở khoảng cách một trăm năm mươi năm, lá cờ đỏ của nó vẫn tiếp tục tung bay và để nhắc nhở chúng ta rằng luôn có thể có một giải pháp thay thế. Vive la Commune!

 

Dịch sang tiếng Việt bởi Sally Mju

Categories
Journalism

Đọc Karl Marx! Một cuộc trao đổi với Immanuel Wallerstein

Trong ba thập kỉ qua, các chính sách và hệ tư tưởng tân tự do gần như không bị thách thức trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008, cùng với những bất bình đẳng sâu sắc tồn tại trong lòng xã hội chúng ta – đặc biệt giữa phương Bắc và phương Nam– và các vấn đề môi trường đầy thảm họa của thời đại chúng ta đã thúc giục nhiều học giả, nhà phân tích kinh tế và chính trị gia mở lại cuộc tranh luận về tương lai của chủ nghĩa tư bản và sự cần thiết của một đối chọn khác. Chính trong bối cảnh này, hầu như ở khắp nơi trên thế giới, nhân dịp sinh nhật lần thứ 200 của Marx, đã có “sự hồi sinh của Marx”; trở về với vị tác gia trong quá khứ vốn thường bị gắn kết một cách sai trái với chủ nghĩa giáo điều Marx – Lenin, và sau đó nhanh chóng bị bác bỏ sau sự sụp đổ của Bức tường Berlin [tháng 11/ 1991].
Trở lại với Marx không chỉ là cần thiết để hiểu được lô gíc và cơ năng của chủ nghĩa tư bản. Công trình của ông cũng là một công cụ rất hữu ích, cung cấp một cuộc thẩm tra nghiêm ngặt giải thích tại sao các thử nghiệm kinh tế xã hội trước đó thay thế chủ nghĩa tư bản bằng một phương thức sản xuất khác lại thất bại. Sự giải thích về những thất bại này là điều rất quan trọng để chúng ta tìm kiếm những lựa chọn thay thế hiện nay.

Immanuel Wallerstein (www.iwallerstein.com), hiện tại ông là học giả cao cấp (Senior Research Scholar) tại đại học Yale, New Haven – Hoa Kì, là một trong những nhà xã hội học vĩ đại nhất còn sống, và là một trong những học giả thích hợp nhất để thảo luận về tính phù hợp cho hiện tại của Marx. Ông là một độc giả của Marx trong thời gian dài và công trình của ông chịu ảnh hưởng bởi lí thuyết của nhà cách mạng sinh ra ở Trier, ngày 5 tháng 5 năm 1818 này. Wallerstein đã viết hơn 30 cuốn sách, được dịch ra nhiều thứ tiếng, bao gồm cả tác phẩm nổi tiếng The Modern World-System [Hệ thống-Thế Giới Hiện Đại], xuất bản thành 4 tập trong khoảng thời gian từ năm 1974 đến năm 2011.

Marcello Musto: Giáo sư Wallerstein, 30 năm sau khi kết thúc cái gọi là “chủ nghĩa xã hội hiện thực”, đã liên tục có các ấn phẩm, những cuộc tranh luận và các hội nghị trên toàn cầu về khả năng của Karl Marx để tiếp tục giải thích hiện tại. Điều này có đáng ngạc nhiên không? Hay ông có tin rằng ý tưởng của Marx sẽ vẫn phù hợp với những người đang tìm kiếm một sự thay thế cho chủ nghĩa tư bản?

Immanuel Wallerstein: Có một câu chuyện cũ về Marx: bạn ném ông ấy ra cửa trước và rồi ông lại lẻn vào qua cửa sổ phía sau. Đó là những gì đã tái diễn. Marx rất phù hợp, bởi chúng ta phải xử lí các vấn đề mà ông vẫn còn có rất nhiều điều để nói và bởi những gì ông nói thì khác với những gì mà hầu hết các tác giả khác lập luận về chủ nghĩa tư bản. Nhiều nhà báo và học giả – không chỉ bản thân tôi – nhận thấy Marx cực kì hữu ích và ngày nay ông đang ở trong một giai đoạn nổi tiếng mới của mình, bất chấp những gì đã được dự đoán vào năm 1989.

Marcello Musto: Sự sụp đổ của Bức tường Berlin đã giải phóng Marx ra khỏi các chuỗi của một hệ tư tưởng ít có liên quan đến quan niệm về xã hội của ông. Bối cảnh chính trị sau sự sụp đổ của Liên bang Xô Viết [năm 1991] đã giúp Marx được giải phóng ra khỏi vai trò bù nhìn cho một bộ máy nhà nước. Điều gì khiến những giải thích của Marx về thế giới tiếp tục thu hút sự chú ý?

Immanuel Wallerstein: Tôi tin rằng khi mọi người nghĩ tới cách diễn giải của Marx về thế giới bằng một khái niệm thì họ sẽ nghĩ đến “đấu tranh giai cấp”. Khi tôi đọc Marx dưới ánh sáng của các vấn đề hiện tại, đối với tôi, đấu tranh giai cấp là cuộc đấu tranh cần thiết của cái mà tôi gọi là Cánh Tả Toàn Cầu – những người mà tôi tin rằng nỗ lực để đại diện cho 80% dân số trên thế giới thuộc tầng lớp bên dưới tính theo thu nhập – chống lại Cánh Hữu Toàn Cầu – đại diện cho khoảng 1% dân số. Cuộc đấu tranh giai cấp giành giựt 19% dân số còn lại. Và đó là cuộc đấu tranh để làm sao họ về phe đông đảo, hơn là về phe còn lại.
Chúng ta đang sống trong thời đại khủng hoảng có tính cấu trúc của hệ thống thế giới. Hệ thống tư bản không thể tồn tại, nhưng không ai có thể biết chắc chắn điều gì sẽ thay thế nó. Tôi tin rằng có hai khả năng: một là cái mà tôi gọi là “Tinh thần Davos”. Mục tiêu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos là thiết lập một hệ thống duy trì những đặc điểm tồi tệ nhất của chủ nghĩa tư bản: tình trạng phân cấp xã hội, bóc lột và, trên hết là, phân cực giàu nghèo. Phương án thay thế là một hệ thống phải dân chủ hơn và bình đẳng hơn. Đấu tranh giai cấp là nỗ lực cơ bản để tác động đến tương lai của những gì sẽ thay thế chủ nghĩa tư bản.

Marcello Musto: Suy ngẫm của ông về tầng lớp trung lưu khiến tôi nhớ tới ý tưởng về bá quyền của Antonio Gramsci, nhưng tôi nghĩ điểm mấu chốt là làm cách nào để thúc đẩy cả khối người, nhóm 80% mà ông đã đề cập, tham gia chính trị. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với phương Nam, nơi phần lớn dân số thế giới tập trung, và ở đó, trong những thập kỉ qua, bất chấp tình trạng bất bình đẳng ngày càng gia tăng do chủ nghĩa tư bản tạo ra, các phong trào tiến bộ đã yếu hơn nhiều so với trước đây. Ở những vùng này, phe đối lập với quá trình toàn cầu hóa tân tự do thường được chuyển đổi thành phe ủng hộ các xu thế bảo căn tôn giáo cũng như thành các phe bài ngoại. Chúng ta ngày càng thấy hiện tượng này đang trỗi dậy ở châu Âu.
Câu hỏi đặt ra là: Marx có giúp ta hiểu kịch bản mới này không? Các nghiên cứu được công bố gần đây đã cung cấp những diễn giải mới về Marx có thể góp phần mở “cửa sổ phía sau” khác trong tương lai, để sử dụng thành ngữ của ông. Các công trình này bộc lộ một tác giả đã mở rộng việc thẩm tra những mâu thuẫn của xã hội tư bản, vượt ra ngoài mâu thuẫn giữa tư bản và lao động, sang các lĩnh vực khác. Sự thật là, Marx đã dành rất nhiều thời gian cho việc nghiên cứu các xã hội ngoài châu Âu và vai trò hủy hoại của chủ nghĩa thực dân ở ngoại vi của chủ nghĩa tư bản. Một cách nhất quán, trái ngược với những cách giải thích đồng nhất quan điểm chủ nghĩa xã hội của Marx với sự phát triển của các lực lượng sản xuất, các mối quan tâm về sinh thái được làm nổi bật trong công trình của ông.
Cuối cùng, Marx rất quan tâm đến một số chủ đề khác mà các học giả thường bỏ qua khi nói về ông. Trong số đó có tính tiềm năng về công nghệ, sự phê phán chủ nghĩa dân tộc, việc tìm kiếm các hình thức sở hữu tập thể không bị nhà nước kiểm soát và nhu cầu tự do cá nhân trong xã hội đương đại: đó cũng chính là tất cả các vấn đề cơ bản của thời đại chúng ta. Nhưng bên cạnh những bộ mặt mới của Marx – điều này gợi ý là mối quan tâm trở lại đối với tư duy của ông là một hiện tượng sẽ còn tiếp diễn trong những năm tới – ông có thể chỉ ra ba ý tưởng được công nhận nhất của Marx mà ông cho là đáng được xem xét lại ngày nay không?

Immanuel Wallerstein: Trước hết, Marx đã giải thích cho chúng ta tốt hơn bất kì người nào khác rằng chủ nghĩa tư bản không phải là cách tự nhiên để tổ chức xã hội. Trong The Poverty of Philosophy [Sự Khốn Cùng của Triết học], xuất bản khi ông mới 29 tuổi, ông đã chế giễu các nhà kinh tế chính trị tư sản, những người đã lập luận rằng quan hệ tư bản “là quy luật tự nhiên, độc lập với sự ảnh hưởng của thời gian”. Marx viết rằng đối với họ “đã từng có lịch sử, vì trong các xã hội phong kiến, chúng ta tìm thấy những quan hệ sản xuất khá khác với những quan hệ sản xuất trong những ​​xã hội tư sản”, nhưng họ không áp dụng lịch sử cho phương thức sản xuất mà họ ủng hộ; họ biểu trưng chủ nghĩa tư bản “như một thứ gì đó tự nhiên và vĩnh viễn”. Trong cuốn Historical Capitalism [Chủ nghĩa Tư bản Lịch sử] của mình, tôi đã cố gắng nhấn mạnh rằng chủ nghĩa tư bản là những gì đã diễn ra trong lịch sử, trái ngược với một số ý tưởng mơ hồ và không rõ ràng được một số nhà kinh tế chính trị dòng chính tán thành. Tôi lập luận nhiều lần rằng chẳng có chủ nghĩa tư bản nào mà không phải là chủ nghĩa tư bản lịch sử. Với tôi điều này đơn giản như thế và chúng ta nợ Marx rất nhiều.
Thứ hai, tôi muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của khái niệm “tích lũy ban đầu”, có nghĩa là chính việc nông dân bị truất quyền sở hữu ruộng đất là nền tảng của chủ nghĩa tư bản. Marx hiểu rất rõ rằng đó là một quá trình quan trọng hình thành sự thống trị của giai cấp tư sản. Nó đã có từ lúc khởi đầu của chủ nghĩa tư bản và vẫn tồn tại ngày nay.
Cuối cùng, tôi muốn mời gọi suy ngẫm nhiều hơn về chủ đề “tư hữu và chủ nghĩa công sản”. Trong hệ thống đã được thành lập ở Liên bang Xô Viết – đặc biệt là dưới thời Stalin – nhà nước sở hữu tài sản nhưng nó không đồng nghĩa là mọi người không bị bóc lột hoặc bị áp bức. Họ đã bị như thế. Nói về chủ nghĩa xã hội ở một đất nước, như Stalin đã làm, cũng là một thứ chẳng bao giờ đi vào tâm khảm của bất kì người nào, kể cả Marx, trước thời kì đó. Sở hữu công về các phương tiện sản xuất là một khả năng. Chúng cũng có thể là đối tượng của việc đồng sở hữu. Nhưng ta phải biết người nào đang sản xuất và người nào đang nhận giá trị thặng dư nếu ta muốn thiết lập một xã hội tốt hơn. Điều đó phải được tổ chức lại hoàn toàn, so sánh với chủ nghĩa tư bản. Đó là câu hỏi then chốt đối với tôi.

Marcello Musto: Năm 2018 đánh dấu sinh nhật lần thứ 200 của Marx và những cuốn sách cũng như các bộ phim mới đã được xuất bản để tưởng nhớ về cuộc đời ông. Có giai đoạn nào trong tiểu sử của Marx mà ông thấy thú vị nhất không?

Immanuel Wallerstein: Marx có một cuộc sống rất khó khăn. Ông đã đấu tranh chống lại tình trạng nghèo khổ của bản thân và ông đã may mắn có một người đồng chí như Friedrich Engels, người đã giúp ông [tiếp tục] sinh tồn. Marx cũng không có một đời sống tình cảm dễ dàng và ông rất kiên trì, nỗ lực làm những gì mà ông nghĩ rằng đó là công trình của đời mình – sự hiểu biết về cách thức hoạt động của chủ nghĩa tư bản – thật đáng ngưỡng mộ. Đây là những gì mà ông thấy bản thân mình đang làm. Marx không muốn giải thích về thời cổ đại, cũng như không định nghĩa thế nào là chủ nghĩa xã hội trong tương lai. Đây không phải là nhiệm vụ mà ông tự đặt ra cho mình. Ông muốn hiểu về thế giới tư bản [trong thời đại] mà ông đang sống.

Marcello Musto: Trong suốt cuộc đời của mình, Marx không chỉ đơn thuần là một học giả đứng đơn độc giữa những cuốn sách trong Viện bảo tàng Anh ở London, mà ông cũng luôn là một nhà cách mạng, một chiến binh tham gia vào cuộc đấu tranh trong thời đại của mình. Vì những hoạt động của mình, ông đã bị trục xuất khỏi Pháp, Bỉ và Đức vào lúc trẻ. Ông cũng buộc phải đi lưu vong ở nước Anh khi cuộc cách mạng năm 1848 bị thất bại. Ông tích cực viết báo và tạp chí cũng như luôn ủng hộ phong trào lao động theo mọi cách có thể. Sau đó, từ năm 1864 đến năm 1872, ông trở thành lãnh đạo của Hội liên hiệp Lao động Quốc tế [Quốc tế đệ nhất], tổ chức xuyên quốc gia đầu tiên của giai cấp công nhân, và năm 1871, bảo vệ Công Xã Paris, thử nghiệm xã hội chủ nghĩa đầu tiên trong lịch sử.

Immanuel Wallerstein: Vâng, đúng như thế. Đó là điều cần thiết để nhớ về sự đấu tranh của Marx. Như ông vừa nêu lên một cách nổi bật trong cuốn Workers Unite! [Công Nhân Đoàn Kết!], Marx đã có một vai trò phi thường trong Quốc tế [Đệ nhất], một tổ chức của những người ở cách xa nhau về mặt địa lí, tại một thời điểm khi chưa có các cơ chế giao tiếp thuận tiện. Hoạt động chính trị của Marx cũng liên quan đến báo chí. Ông đã thực hiện điều đó trong suốt cuộc đời của mình, như một cách giao tiếp với một lượng độc giả lớn hơn. Ông làm việc như một nhà báo để có thu nhập, nhưng ông lại nhận thấy những đóng góp của mình như một hoạt động chính trị. Ông không có bất kì cảm giác nào về việc mình là người trung lập. Ông luôn là một nhà báo dấn thân.

Marcello Musto: Vào năm 2017, nhân dịp kỉ niệm 100 năm Cách mạng [tháng 10] Nga, một số học giả đã trở lại với [chủ đề] sự tương phản giữa Marx và những nhà cầm quyền trong thế kỉ 20 tự nhận mình là học trò của Marx. Sự khác biệt chính yếu giữa Marx và họ là gì?

Immanuel Wallerstein: Các tác phẩm của Marx đang tỏa sáng, tinh tế và đa dạng hơn một số cách giải thích đơn giản về ý tưởng của ông. Sẽ rất tốt nếu ta luôn nhớ đến câu nói hóm hỉnh nổi tiếng của Marx: “Nếu đây là chủ nghĩa Marx, chắc chắn là tôi không phải là một người theo chủ nghĩa Marx.” Marx luôn luôn sẵn sàng để xử lí thực tiễn thế giới, không giống như nhiều người khác áp đặt quan điểm của họ. Marx thường xuyên đổi ý. Ông liên tục tìm kiếm các giải pháp cho các vấn đề mà ông thấy rằng thế giới đang phải đối mặt. Đó là lí do tại sao ông vẫn là một người hướng dẫn rất hữu ích và hữu dụng.
Marcello Musto: Để kết thúc [cuộc trò chuyện này], ông muốn nói gì với thế hệ trẻ, những người chưa từng gặp Marx?

Immanuel Wallerstein: Điều đầu tiên tôi phải nói với những người trẻ rằng họ phải đọc Marx. Đừng đọc về Marx, mà hãy đọc Marx. Rất ít người – so với nhiều người luôn nói về Marx – thực sự đọc Marx. Điều đó cũng đúng với Adam Smith. Nói chung, người ta chỉ đọc về những tác giả kinh điển này. Mọi người tìm hiểu về họ thông qua phần tóm tắt của người khác. Họ muốn tiết kiệm thời gian nhưng, thực sự, đó lại là một sự lãng phí thời gian! Mọi người phải đọc những người thú vị và Marx chính là học giả thú vị nhất của thế kỉ 19 và 20. Chẳng còn gì phải nghi ngờ nữa. Chẳng có ai là có thể bằng ông về số lượng những điều ông viết, cũng như [bằng ông] về chất lượng trong phân tích của ông. Vì vậy, thông điệp của tôi với thế hệ mới đó là Marx cực kì đáng được khám phá và bạn phải đọc, đọc, đọc Marx. Hãy đọc Karl Marx!